การรักษาโรคอุจจาระร่วงเรื้อรังด้วยการแพทย์แผนจีนและแผนปัจจุบัน

โรคอุจจาระร่วงเรื้อรังเป็นโรคอักเสบเรื้อรังของลำไส้ใหญ่และลำไส้ตรงที่ไม่ทราบสาเหตุ ซึ่งมักเกิดซ้ำ ฉันเคยพบผู้ป่วยชายอายุ 23 ปี คนหนึ่ง ซึ่งเริ่มมีอาการปวดท้องเล็กน้อย ท้องเสีย วันละ 1–2 ครั้ง ตั้งแต่อายุ 19 ปี ขณะที่กำลังจะจบการศึกษาที่เนเธอร์แลนด์ อาการค่อย ๆ รุนแรงขึ้น หลังจากครึ่งปี ท้องเสียวันละ 7–8 ครั้ง พร้อมอุจจาระเป็นเลือดและหนอง ร่วมกับอาการคลื่นไส้ ไม่อยากอาหาร โรงพยาบาลท้องถิ่นในเนเธอร์แลนด์วินิจฉัยว่าเป็นโรคอุจจาระร่วงเรื้อรัง และตัดสินใจผ่าตัด แต่ในเวลานั้น แพทย์ที่กำลังศึกษาอยู่ที่จีนช่วยเหลือให้กลับมาที่จีน แล้วเข้ารับการรักษาที่แผนกทางเดินอาหารของเรา ตอนนั้นเขารู้สึกอ่อนแรงมาก ใบหน้าซีด ไข้ 39 องศา ปากมีแผลขนาดใหญ่หลายแห่ง จนดื่มน้ำยังเจ็บปวด ตรวจร่างกายพบว่าท้องมีอาการเจ็บเมื่อสัมผัส ขาบวมหนัก ผลการตรวจด้วยกล้องส่องลำไส้ใหญ่พบว่า ลำไส้ใหญ่ทั้งหมดมีแผลขนาดต่างกันหลายแผล และมีเนื้องอกอักเสบ หลังจากได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม ใช้ยาสเตียรอยด์ที่มีผลต่อตับอ่อน ร่วมกับยาแผนจีน เช่น ยาซีลิ่ว ยาช่วยเยียวยา ยาคืนชีพใหม่ อาการของเขาดีขึ้น และหายดีออกจากโรงพยาบาลหลังจาก 3 เดือน
โรคดังกล่าวส่วนใหญ่มีระยะเวลารักษาช้า แต่บางคนอาจเป็นแบบเฉียบพลัน อาการทางคลินิกขึ้นอยู่กับระยะเวลาของโรค ขอบเขตของโรค ระยะของโรค และมีภาวะแทรกซ้อนหรือไม่ อาการแสดงหลักมีสองด้าน:
1. ระบบทางเดินอาหาร:
1. ท้องเสีย ถ่ายอุจจาระเป็นก้อน ปนด้วยเมือกและเลือด หรือเป็นอุจจาระเป็นเลือดและหนอง
2. ปวดท้อง ปวดเกร็งระดับปานกลาง ร่วมกับอาการแน่นท้องด้านซ้ายล่างหรือทั้งท้อง
3. ไม่อยากอาหาร คลื่นไส้ อาเจียน
4. ผู้ป่วยเบาอาจมีอาการเจ็บเมื่อสัมผัสท้องด้านซ้ายล่าง ผู้ป่วยรุนแรงอาจมีอาการเจ็บเมื่อสัมผัสทั้งท้อง
2. อาการทั่วร่างกาย:
ในช่วงเริ่มต้นหรือช่วงที่มีอาการกำเริบ อาจมีไข้ต่ำถึงปานกลาง ผู้ป่วยรุนแรงอาจมีไข้สูง ผอม โลหิตจาง ความผิดปกติของน้ำและเกลือแร่ ภาวะโปรตีนในเลือดต่ำ และภาวะโภชนาการไม่เพียงพอ ต้องตรวจเชื้อในอุจจาระซ้ำ ๆ ร่วมกับการตรวจด้วยกล้องส่องลำไส้ใหญ่และเอกซเรย์ วิเคราะห์ข้อมูลร่วมกันเพื่อวินิจฉัย สาเหตุของโรคยังไม่ทราบแน่ชัด อาจเกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน พันธุกรรม แพ้อาหาร ติดเชื้อ ปัจจัยด้านจิตวิทยา จึงทำให้การรักษาเป็นเรื่องยาก และไม่มีวิธีเฉพาะเจาะจง ในการรักษาทาง内科 เราใช้วิธีการแพทย์แผนจีนและแผนปัจจุบันร่วมกัน:
1. ดูแลโภชนาการ ถ้าจำเป็น ให้输เลือดโปรตีน อะมิโนแอซิดหลายชนิด และโภชนาการทางหลอดเลือดดำ
2. การรักษาตามอาการ ประเด็นสำคัญคือการควบคุมอาการท้องเสีย อาจใช้ยาเพนเอนิเปอรีดีน (Phenoperidine) หรือเอย์มอนนิน (Loperamide) แต่ต้องระวังการติดยา
3. ต้านการอักเสบ หากมีการติดเชื้อทั่วร่างกายหรือท้องถิ่น ควรใช้ยาปฏิชีวนะ แต่สำหรับการอักเสบในลำไส้ ควรใช้ยา 5-อะมิโนซัลฟิซิลิก ยาซัลฟาวีน หรือยาเอดิช่า (Aidisha)
4. ยาแผนจีน อาจใช้ยาเช่น ยาจีเออร์หม่ากัง ยาเซียงลี่ปิ้น ยาเป๋ยเป๋ยปิ้น ยาเกอเชินชินเหลียนปิ้น เป็นต้น ยาตัวอื่นที่มีฤทธิ์หยุดท้องเสีย เช่น ยาจูปั่นอี้ชีปิ้น ได้ผลดี
5. ยาเสริมจุลินทรีย์ ผู้ที่ใช้ยาปฏิชีวนะเป็นเวลานาน อาจเกิดการลดลงของจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์ จึงควรใช้ยาเช่น ไพร์ฟีคอน จินชวิ่ง ลีจูเดเล่ (Lizhu Delue) เพื่อเสริมจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์
6. ภาวะแทรกซ้อน แก้ไขภาวะโลหิตจาง ภาวะโปรตีนในเลือดต่ำ ภาวะลำไส้ใหญ่โตเฉียบพลัน หรือภาวะทะลุ สองภาวะแรกสามารถรักษาแบบไม่ผ่าตัดได้ แต่สองภาวะหลังต้องผ่าตัด
เมื่อการรักษาทาง内科ไม่ได้ผล ถ้าเกิดภาวะลำไส้แคบ ต่อมอักเสบหลายแห่ง ทำให้ลำไส้ตีบตัน หรือเกิดถุงอักเสบ หรือรูที่รั่ว หรือกลายเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่ ควรผ่าตัดเอาส่วนที่ผิดปกติออก ผู้ป่วยเบา คาดการณ์ผลดี ผู้ป่วยที่มีอาการเรื้อรัง กลับมาเป็นซ้ำ คาดการณ์ผลไม่ดี ผู้ป่วยแบบเฉียบพลัน ควรผ่าตัด