Chứng mệt mỏi mùa xuân, còn gọi là “xuân nhược”, là một biểu hiện theo mùa của hội chứng mệt mỏi mãn tính, do một số bệnh nhân có triệu chứng rõ rệt vào mùa xuân nên gọi như vậy. Hội chứng này là một nhóm các chứng hội chứng kèm theo đau đầu, sốt nhẹ, đau cơ khớp, mất ngủ và nhiều triệu chứng tâm thần. Theo phân biệt chứng trong y học cổ truyền Trung Hoa, đa số thuộc chứng âm hư can dương thượng khang, nhưng biểu hiện không giống nhau. Bệnh phát vào mùa xuân chủ yếu liên quan đến sự thay đổi thời tiết và rối loạn chức năng thần kinh thực vật, thường gặp ở người trung niên, nữ giới chiếm tỷ lệ cao hơn.
Nhận thức hiện đại về bệnh này vẫn chưa rõ ràng, một số người cho rằng liên quan đến yếu tố tinh thần, miễn dịch, virus, thiếu vận động thể lực thích hợp, thay đổi cơ vân, rối loạn tổng hợp protein cơ. Y học hiện đại đề xuất nghỉ ngơi, bổ sung vitamin và tránh lao động thể lực nặng. Người bệnh nặng có thể dùng thuốc chống trầm cảm liều nhỏ.
Nhận thức y học cổ truyền Trung Hoa về bệnh này có thể tìm thấy trong “Kim Quí Yếu Lược” của Trương Trọng Cảnh, các chứng “Bách hợp bệnh”, “Tạng Táo bệnh”, cũng như trong “Cảnh Nhạc Toàn Thư” mô tả các chứng “Huyền Huyễn”, “U Chính”, nguyên nhân bệnh lý, triệu chứng và điều trị đều có điểm tương đồng với chứng mệt mỏi mùa xuân kiểu âm hư can dương. Thường cho rằng chứng này do tích lao nội thương hoặc bệnh lâu ngày thể hư, gây rối loạn ngũ tạng khí huyết, âm dương, là chứng bản hư biểu thực, liên quan đến ngoại cảm phong hàn hoặc phong nhiệt, khí huyết bất túc, can thất điều đạt, thần bất thủ xá.
Điều trị theo chứng
Loại khí hư: chủ yếu là mệt mỏi, thiếu khí, nói ít, dùng nhân sâm, hoàng kỳ, bạch truật, đương quy, bổ khí huyết đồng thời thực vệ khí, kiên cố cơ lý, tùy theo tà khí cảm thụ, hoặc dùng tần giác, bạch lan, mộc qua thanh thấp; hoặc dùng cảnh giới, phòng phong tán phong hàn. Nếu khí hư kèm ứ, hoặc sau khi dùng phương trên cải thiện, dùng phương Khởi Bì Hoàn (nhân sâm, thanh bì, trần bì, bạch truật, thần khúc, mạch nha, sa nhân, hậu bổ, can khương, cam thảo) để điều hòa.
Loại âm hư: chủ yếu là phiền muộn, sốt nóng, dùng sinh địa, ngọc trúc, mạch đông, cụt cương, bạch mai, ngũ vị tử, đồng thời dùng thuốc giải biểu, sau đó dùng Lục Vị Địa Hoàng Hoàn.
Loại tâm tỳ lưỡng hư: chủ yếu là ngủ không yên, khẩu vị kém. Dùng phương quy bì thang (hoàn). Người khí hư huyết áp thấp dùng bổ trung ích khí thang (hoàn) hoặc ma hoàng phụ tử tế tân thang.
Loại can uất khí trệ: chủ yếu là tức ngực, sườn không thoải mái, mệt mỏi, kiệt sức. Dùng phương Tiểu Sái Hồ Thang (hoàn) hoặc Tiêu Dao Tán (hoàn). Thông thường sau 3 tháng đến nửa năm điều trị, triệu chứng mệt mỏi đều cải thiện rõ rệt. Với bệnh nhân không rõ chứng, có thể dùng viên Tắc Ngũ Gia hoặc viên nhau thai để điều trị, có hiệu quả nhất định.
Điều trị bằng chế độ ăn uống
Bệnh này có thể dùng phương pháp ăn uống thích hợp, dùng hoàng kỳ nấu gà, sơn dược nấu thịt nai, nhân sâm nấu cháo, phù hợp với người bị rối loạn can tỳ, mệt mỏi cơ thể, suy giảm thể lực; người chủ yếu lo âu dùng cháo cam mạch đại táo; người dễ cáu giận dùng bánh Tiêu Dao, thư gan trường, cháo táo nhân dược lý; người thể chất yếu, dễ bị cảm cúm tái phát thì bổ khí cường nguyên, dùng canh vịt đông trùng hạ thảo, bát trân kê; nếu đau họng, sốt nhẹ thì dùng cháo củ cải, khổ qua, cụt cương, hạnh nhân. Sử dụng một số món ăn truyền thống y học cổ truyền như rùa, kiến, a giáp, phấn hoa, mật ong và mật ong ong vua, có thể loại bỏ các triệu chứng tốt.
|
