Nguyên tắc ứng dụng thực dưỡng

Thực dưỡng có nhiều tác dụng như bảo vệ sức khỏe, dưỡng sinh, chữa bệnh, phòng bệnh. Khi sử dụng cần tuân thủ những nguyên tắc nhất định. Thuốc là để trị bệnh, hiệu quả nhanh, trọng tâm là chữa bệnh; thực dưỡng chủ yếu dùng để dưỡng thân, phòng bệnh, hiệu quả chậm, trọng tâm là dưỡng và phòng. Thực dưỡng có vị trí quan trọng trong dưỡng sinh, hồi phục, nhưng không thể thay thế liệu pháp thuốc. Mỗi loại đều có ưu điểm và hạn chế riêng, cần lựa chọn phương pháp phù hợp dựa trên tình trạng cụ thể của từng người và bệnh lý, tránh dùng tùy tiện.
1. Dùng thực dưỡng theo chứng: Y học cổ truyền nhấn mạnh chẩn đoán và điều trị theo chứng, việc sử dụng thực dưỡng cũng cần dựa trên chẩn đoán để chọn nguyên liệu phối hợp. Ví dụ, người bị huyết hư thường dùng thực phẩm bổ huyết như táo đỏ, lạc, người bị âm hư thường dùng kỷ tử, bách hợp, mạch đông, v.v. Chỉ khi dùng đúng chứng mới phát huy được tác dụng dưỡng sinh của thực dưỡng.
2. Dùng theo mùa: Y học cổ truyền cho rằng con người tương ứng với nhật nguyệt, hoạt động của tạng phủ khí huyết liên quan mật thiết với biến đổi khí hậu tự nhiên. “Dụng hàn viễn hàn, dụng nhiệt viễn nhiệt” nghĩa là khi dùng thuốc tính hàn, nên tránh mùa đông lạnh lẽo; khi dùng thuốc tính nhiệt, nên tránh mùa hè nóng bức. Quan điểm này cũng áp dụng cho thực dưỡng.
3. Dùng theo người: Khác nhau về thể chất, tuổi tác, khi dùng thực dưỡng cũng cần khác nhau. Trẻ nhỏ thể chất yếu, nguyên liệu chọn không nên quá hàn hoặc quá nhiệt; người già thường thiếu can thận, không nên dùng thuốc quá ôn, quá khô; phụ nữ mang thai lo động thai khí, không nên dùng các loại thuốc hoạt huyết, lợi tiểu. Đây đều là những điều cần lưu ý khi dùng thực dưỡng.
4. Dùng theo địa phương: Các khu vực khác nhau có điều kiện khí hậu, thói quen sinh hoạt khác nhau, hoạt động sinh lý và biến đổi bệnh lý của cơ thể cũng khác nhau. Một số nơi ẩm thấp, khẩu vị thường dùng đồ cay nóng; một số nơi giá lạnh, khẩu vị thường dùng đồ nóng, béo; vùng Nam Bộ như Quảng Đông lại thường dùng đồ mát, ngọt thanh. Khi chọn nguyên liệu thực dưỡng cũng cần áp dụng nguyên tắc tương tự.