Hạnh nhân còn gọi là hồ đào, trên thị trường quốc tế được xếp cùng với hạnh nhân, quả óc chó, hạt dẻ, là một trong bốn loại hạt khô nổi tiếng thế giới. Hạnh nhân có mặt ở khắp nơi trên thế giới, chủ yếu phân bố ở châu Mỹ, châu Âu và nhiều vùng châu Á. Sản lượng ngoài Mỹ thì đứng đầu là Trung Quốc. Ở nước ngoài, hạnh nhân được gọi là "thức ăn của người anh hùng", "hạt khô giàu dinh dưỡng", "quả bổ não"; tại Trung Quốc được mệnh danh là "vạn tuế tử", "trái cây trường thọ", "bảo vật nuôi người". Hiệu quả bổ não vượt trội và giá trị dinh dưỡng phong phú của nó ngày càng được nhiều người tin tưởng và yêu thích.
Hạnh nhân thuộc họ Hồ đào, cây thân gỗ rụng lá. Việc trồng hạnh nhân ở Trung Quốc đã có lịch sử lâu đời, trong sách "Bác vật chí" của Trương Hoa thời cổ đại năm 3 thế kỷ trước Công nguyên đã ghi lại: "Trương Kiên đi sứ phương Tây, mang về giống hồ đào". Quê hương hạnh nhân là vùng tây Á, Iran, được truyền vào Trung Quốc qua chuyến đi sứ phương Tây của Trương Kiên thời Hán. Hiện nay hạnh nhân phân bố rộng rãi khắp Trung Quốc. Trong thời gian dài, nhân dân lao động Trung Quốc đã tận dụng nguồn tài nguyên hạnh nhân phổ thông và các loài hoang dã bản địa để lai tạo nên nhiều giống hạnh nhân chất lượng cao. Ví dụ theo địa phương, có hạnh nhân Trần Tàng, hạnh nhân Dương Bình; theo thời kỳ chín, có hạnh nhân mùa hè, hạnh nhân mùa thu; theo độ bóng của vỏ, có hạnh nhân vỏ nhẵn, hạnh nhân vỏ sần; theo độ dày vỏ, có hạnh nhân vỏ mỏng và vỏ dày. Trung Quốc còn có rất nhiều giống hạnh nhân tốt như hạnh nhân Thạch Môn ở Hà Bắc, đặc điểm là vân nhỏ, vỏ mỏng, vị thơm ngọt, tỷ lệ hạt chiếm khoảng 50%, tỷ lệ dầu đạt tới 75%, vì vậy có câu "Hạnh nhân Thạch Môn nổi tiếng toàn thế giới". Hạnh nhân vỏ giấy ở khu vực Kuche, Tân Cương, người Duy Ngô Nhĩ gọi là "Khắc Khắc Y", nghĩa là vỏ mỏng, hàm lượng dầu đạt 75%. Giống này kết quả nhanh, người dân thường nói: "Một năm trồng, hai năm lớn, ba năm đầy rổ". Hạnh nhân ở Phàn Dương, Tiếu Nghĩa, Sơn Tây nổi tiếng với vỏ mỏng, hạt đầy, thịt mềm mịn. Hạnh nhân ở vùng núi Tần Lĩnh, Thiểm Tây có vỏ mỏng như vỏ trứng gà, thường gọi là "hạnh nhân vỏ trứng gà". Giống tốt nhất là "hạnh nhân Miên", vỏ mỏng, thịt dày, nắm hai quả trong tay, chỉ cần bóp nhẹ là vỏ đã vỡ. Ngoài ra, hạnh nhân nhỏ ở Hàng Châu, khi làm thành hạnh nhân muối ớt, hương vị đặc biệt, rất được ưa chuộng ở miền Nam.
Giá trị dược lý của hạnh nhân rất cao, được ứng dụng rộng rãi trong y học cổ truyền Trung Hoa. Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng hạnh nhân tính ôn, vị ngọt, vô độc, có tác dụng kiện vị, bổ huyết, nhuận phổi, dưỡng thần. "Thần nông bản thảo kinh" coi hạnh nhân là vị thuốc thượng phẩm giúp cơ thể nhẹ nhõm, tăng cường khí lực, kéo dài tuổi thọ nếu dùng lâu dài. Trong sách "Thực liệu bản thảo" của Mạnh Tín đời Đường ghi rằng ăn nhân hạnh nhân có thể kích thích khẩu vị, thông mạch máu, khiến da thịt mềm mại. Trong sách "Khai bảo bản thảo" của Lưu Hàn và đồng sự đời Tống ghi rằng nhân hạnh nhân "ăn vào làm cơ thể khỏe mạnh, làm da dẻ mềm mịn, làm râu tóc đen, ăn nhiều thì lợi tiểu, trừ ngũ chỉ". Trong sách "Bản thảo cương mục" của Lý Thời Trân đời Minh ghi rằng nhân hạnh nhân có công dụng "bổ khí dưỡng huyết, nhuận trệ hóa đàm, bổ mệnh môn, điều hòa tam tiêu, ôn phổi nhuận tràng, chữa chứng hư hàn suyễn khái, đau lưng chân nặng nề, đau bụng, đau xơ gan, đại tiện ra máu, sa trực tràng".
Nghiên cứu y học hiện đại cho thấy phospholipid trong hạnh nhân có tác dụng bảo vệ thần kinh não bộ tốt. Dầu hạnh nhân chứa acid béo không no, có tác dụng phòng ngừa xơ vữa động mạch. Nhân hạnh nhân chứa các vi lượng kim loại thiết yếu như kẽm, mangan, crôm cho cơ thể. Trong quá trình lão hóa, hàm lượng kẽm và mangan trong cơ thể dần giảm, crôm có chức năng thúc đẩy chuyển hóa glucose, chuyển hóa cholesterol và bảo vệ tim mạch. Tác dụng giảm ho, bình khí của nhân hạnh nhân cũng rất rõ rệt, vào mùa đông, hiệu quả đối với bệnh viêm phế quản mạn tính và hen suyễn rất tốt. Có thể thấy việc ăn hạnh nhân thường xuyên không chỉ giúp tăng cường thể lực mà còn chống lão hóa. Một số người thường dùng thuốc bổ, nhưng thực tế mỗi ngày ăn vài quả hạnh nhân buổi sáng và buổi tối, thật sự rất có lợi, đôi khi còn tốt hơn dùng thuốc bổ.
Hạnh nhân là thực phẩm dưỡng sinh tuyệt vời. Dù dùng phối hợp với thuốc hay ăn riêng, ăn sống, luộc, đường ngâm, nấu canh, đều có tác dụng bổ huyết, dưỡng khí, bổ thận, cố tinh, giảm ho, bình khí, nhuận tràng, thông tiện. Cách ăn hạnh nhân rất đa dạng, hầm hạnh nhân với nước muối vừa đủ, uống nước và ăn phần bã có thể chữa chứng thận hư đau lưng, liệt, quên, ù tai, tiểu nhiều. Hạnh nhân hầm cùng ý dĩ, hạt dẻ, nấu cháo ăn có thể chữa tiểu nhiều, di tinh, tiêu chảy, đi ngoài lúc 5 giờ sáng. Hạnh nhân hầm cùng mè, liên tử làm món đường ngâm, có thể bổ tâm kiện não, chữa ra mồ hôi ban đêm. Ăn sống hạnh nhân kết hợp với nhục quế, sơn tra có thể cải thiện chức năng tim. Hạnh nhân còn được dùng rộng rãi để điều trị chứng suy nhược thần kinh, tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ, phổi khí thũng, đau dạ dày, v.v.
|
