Thời gian vận hành, con người hiện đại dù đã bước vào thế kỷ 21 với khoa học kỹ thuật phát triển cao, nhưng chúng ta vẫn luôn cảm nhận được sự thông minh, trí tuệ và ân đức của tổ tiên, đặc biệt là triết lý âm dương sâu sắc trong văn hóa truyền thống Trung Hoa, từ xưa đến nay, vạn vật, vũ trụ mênh mông, biến hóa khôn lường, nhưng đều không thể tách rời hai chữ âm dương. Ví dụ như cơ thể con người, nam giới là dương, nữ giới là âm; da, lớp biểu bì, da thật là dương, lớp mỡ dưới da là âm; nội tiết tố, androgen là dương, estrogen là âm... Mọi thứ đều được bao quát bằng âm dương.
Người xưa gọi làm đẹp là “dị dung thuật”, chữ “dị” gồm trên là “nhật” (mặt trời), dưới là “nguyệt” (mặt trăng), từ này ẩn chứa ý nghĩa thay đổi âm dương nhật nguyệt, do đó “dị dung” thực chất là điều hòa âm dương, xóa bỏ dấu vết thời gian, thay đổi dung mạo con người. Từ nghĩa này, y học làm đẹp truyền thống Trung Hoa thực chất là một nghệ thuật điều hòa âm dương. Nó dựa theo sự thay đổi âm dương trong tự nhiên và cơ thể con người theo từng thời điểm, thời kỳ, dùng dương bổ âm, dùng âm bổ dương, thanh âm bổ dương, thanh dương bổ âm, nhằm duy trì sự cân bằng âm dương trong cơ thể, giữa con người và tự nhiên, đạt mục đích làm đẹp, trẻ hóa, dưỡng sinh.
Theo lý luận âm dương, nữ giới là nước, thuộc khái niệm Càn, là thể âm, dựa vào huyết làm gốc, do đó khi làm đẹp cho nữ giới phải xem xét kỹ đặc điểm sinh lý: tiết nhiều estrogen, lớp mỡ dưới da dày, biểu bì mỏng, âm thịnh dương yếu, nên chủ yếu là dưỡng âm bổ huyết. Nhưng đồng thời học thuyết âm dương cũng nhấn mạnh: trên thế giới không có vật thể thuần âm hay thuần dương, chính là âm dương tương căn, tương dụng, tương liên, tương động, âm trong dương, dương trong âm, do đó khi làm đẹp cho nữ giới cũng phải luôn nhớ rằng cơ thể nữ giới còn có mặt “thể âm mà dụng dương, âm trung hàn dương”, tuyệt đối không được bỏ qua mối liên hệ tương hỗ giữa âm và dương, mà phải điều chỉnh một cách hữu cơ, hợp lý theo sự thay đổi, tăng giảm của âm dương trong từng thời kỳ, để duy trì sự cân bằng tương đối.
Thời kỳ dậy thì của nữ giới, do lượng hormone sinh dục tiết ra mạnh, sự phát triển cơ thể tăng nhanh, dương khí rất thịnh, do đó y học cổ truyền gọi cơ thể lúc này là “thể dương thuần”, ngay cả nữ giới vốn là thể âm, nhưng mức độ hormone dương (androgen) trong cơ thể cũng có thể ở mức tương đối cao, cộng thêm ảnh hưởng của di truyền, dinh dưỡng, căng thẳng tinh thần, thời kỳ dậy thì dễ dẫn đến mất cân bằng âm dương.
Lúc này, một số nữ giới dậy thì, do mức androgen trong cơ thể cao hơn, hoặc mức estrogen âm thấp hơn, dẫn đến tăng sinh tuyến bã nhờn, tiết bã nhờn mạnh, gây ra mụn trứng cá. Vì sao mụn trứng cá ở nữ giới thường xảy ra nhiều trong thời kỳ dậy thì? Chính vì lý do này. Vì vậy, những người mắc mụn, đặc biệt là nữ giới có lông tay chân nhiều, thể chất thường biểu hiện là âm hư dương thịnh, hỏa thịnh, điều trị trọng tâm nên là tiềm dương, bổ âm, để điều chỉnh sự cân bằng nội tiết tố (estrogen androgen) trong cơ thể.
Nữ giới dương thịnh do mức androgen cao có thể uống “Nhị Bì Tứ Vật Thang” (địa cốt bì, bạch sán bì, đan bì, sinh địa, xích thược, đương quy, xuyên khung, ngưu tất), thanh nhiệt lương huyết, uống từ 12–15 ngày sau khi sạch kinh (giai đoạn dương nhiệt trong chu kỳ kinh nguyệt), mỗi ngày hai thang, liên tục uống 6–9 thang, kéo dài ba chu kỳ kinh nguyệt. Nếu kèm theo lông tay chân nhiều (cho thấy mức androgen cao, dương khí quá盛), có thể tăng cường tác dụng dưỡng âm tiềm dương, uống “Bạch Ngư Sinh Hoa Thang” (sinh địa, ngư tinh thảo, tử thảo, thiên đông, thiên hoa phấn, thạch hộc, đoạn mẫu lệ, huyền sâm, bạch hoa xà thiệt thảo, trần bì, tri mẫu, sào hoàng bách), dưỡng âm thanh nhiệt, hạ hỏa.
Sau thời kỳ dậy thì, cơ thể nữ giới dần trưởng thành, nhưng trong độ tuổi trung niên, do các thay đổi sinh lý do quan hệ tình dục, kết hôn, sinh con, cùng với áp lực tâm lý từ xã hội, gia đình, hệ thần kinh, nội tiết tố thay đổi mạnh, bước vào thời kỳ “nhiều việc”, rất dễ dẫn đến rối loạn nội tiết tố, biểu hiện là giảm độ ẩm da, giảm chức năng sợi collagen và elastin, xuất hiện dị ứng, tàn nhang, nếp nhăn.
Y học cổ truyền cho rằng nguyên nhân chính dẫn đến sự thoái hóa cơ thể ở nữ giới trung niên là do âm huyết ngày càng hư亏 (mức estrogen giảm dần). Vì vậy, sau khi qua tuổi dậy thì, nữ giới không chỉ cần chọn các sản phẩm dưỡng da có hàm lượng nước cao, cấu trúc dạng nước, bổ sung nước từ bên ngoài, mà quan trọng nhất là phải điều trị căn nguyên âm huyết thiếu hụt ở nữ giới trung niên, kiện tỳ vị, bổ âm huyết, ích tân dịch, chỉ có điều trị toàn diện từ bên trong ra ngoài mới có thể tích trữ và duy trì âm dịch (nước) trong cơ thể, da, chậm lại quá trình lão hóa. Lúc này có thể dùng “Kim Thủy Lục Quân Giảm” (đương quy, thục địa, bạch linh, cam thảo, bán hạ, trần bì) + “Đại Bổ Âm Hoàn” (hoàng bá, tri mẫu, thục địa, quy bì), tùy chỉnh để điều trị và bổ sung âm huyết thiếu hụt ở nữ giới trung niên. Thời gian dùng thuốc tốt nhất là sau khi sạch kinh đến ngày rụng trứng (giai đoạn âm thấp trong chu kỳ kinh nguyệt).
Ở phụ nữ sau thời kỳ mãn kinh, theo sự suy giảm toàn diện chức năng cơ thể, các hormone và thành phần dinh dưỡng trong cơ thể giảm mạnh, da thiếu nước, thiếu dầu, xuất hiện teo nhỏ, khô ráp, lão hóa rõ rệt, mất độ trong suốt. Vì vậy, lão hóa da ở phụ nữ sau mãn kinh do tinh huyết thiếu hụt, chức năng kinh mạch không điều hòa, âm dương đều hư, nên trong điều trị, nó không giống như thời kỳ dậy thì (dưỡng âm tiềm dương), cũng không giống như thời kỳ trung niên (dưỡng âm sinh tân), mà chủ yếu là điều hòa kinh mạch, bổ tinh huyết, bổ âm dương, có thể dùng “Nhị Tiên Thang” (tiên mao, tiên linh tỳ, đương quy, bá ký thiên, hoàng bá, tri mẫu) + “Đại Bổ Âm Hoàn” (hoàng bá, tri mẫu, thục địa, quy bì), bổ dưỡng da, làm chậm lão hóa.
Thời kỳ mang thai là giai đoạn sinh lý đặc biệt trong đời phụ nữ, vì sự phát triển của thai nhi, nội tiết tố trong cơ thể người mẹ có loạt thay đổi, ảnh hưởng đến dung mạo. Ví dụ, tế bào sắc tố bị kích thích kép bởi estrogen và progesterone, dẫn đến tăng sắc tố da, vì vậy phụ nữ mang thai có thể thấy sắc tố đậm hơn ở núm vú, nách, bụng, âm hộ, hậu môn, mặt trong đùi, và xuất hiện các đốm nâu hoặc nâu cà phê ở má, mũi, trán, quanh miệng, hoặc nối liền thành dạng hình bướm. Loại tàn nhang này thường tự tan sau khi sinh, khi nội tiết tố trong cơ thể dần trở lại bình thường. Ở giai đoạn đầu thai kỳ, do tác dụng của progesterone, lượng tiết bã nhờn tăng, một số phụ nữ còn có thể bị mụn phát sinh hoặc nặng thêm.
Các thay đổi da ở phụ nữ mang thai chủ yếu do thai nhi gây ra. Thai nhi là tinh huyết của cha mẹ hóa thành, tích tụ khí trời đất, quan trọng hơn là ở một giai đoạn phát triển đặc biệt, tế bào phân chia và tổng hợp cực nhanh, vì vậy y học cổ truyền gọi thai nhi là “thể dương thuần”, do đó dù người mẹ là thể âm, nhưng bụng chứa một “thể dương thuần”, giống như ôm một đoàn “lửa thai”, tạo thành âm thể chứa lửa dương. Sự tăng sắc tố da, mụn phát sinh ở phụ nữ mang thai là do “lửa thai” lên cao. Đặc biệt từ tháng thứ năm mang thai, do thai nhi lớn dần, “lửa thai” càng mạnh, da trở nên khô ráp hơn.
Vì phụ nữ mang thai có “lửa thai” trong bụng, nên y học cổ truyền Trung Hoa có câu “trước sinh nên thanh chứ không nên ấm, sau sinh nên ấm chứ không nên thanh”, do đó dưỡng da làm đẹp trong thai kỳ cũng phải tuân theo nguyên tắc này, dùng các vị thuốc mát mẻ, dưỡng âm, bình hòa để thanh “lửa thai”, dưỡng âm cho người mẹ, có thể dùng “Tả Kim Hoàn” (hoàng liên, Ngô thù du) thanh can thanh hỏa, “Tam Tinh Thang” (lô căn tươi, thạch hộc tươi, sinh địa tươi) kết hợp “Sinh Mạch Tán” (nhân sâm, mạch môn, ngũ vị tử) bổ âm sinh tân, thanh nhiệt, dưỡng ẩm, giúp chống nắng, giữ ẩm, mờ thâm.
|
