Á Mai, một nhân viên văn phòng, gần đây luôn cảm thấy buồn ngủ, khi làm việc soạn văn bản thường xuyên sai sót. Tối qua, cô đi ngủ sớm, ngủ đủ chín tiếng, nhưng sáng dậy vẫn không có tinh thần. Quay lại công ty, thấy đồng nghiệp trong văn phòng cũng ngáp liên tục, ai cũng nói là chưa tỉnh ngủ, buồn ngủ.
Sau lễ Kinh Trĩ, vạn vật hồi sinh. Sau mùa đông dài, cơ thể hao tổn dương khí đáng kể. Đầu mùa xuân, dương khí chưa kịp phát sinh đầy đủ, nên người ta cảm thấy cực kỳ mệt mỏi. Theo học thuyết tạng phủ y học cổ truyền Trung Hoa, mùa xuân là mùa do khí can chủ đạo, khí can thịnh, can thắng tỳ (mộc khắc thổ), tỳ không thể vận hóa thủy thấp tốt, dễ dẫn đến thủy thấp nội tà, cộng với mưa xuân kéo dài, ngoại thấp kìm hãm dương khí tỳ vị, gây ra khí huyết vận hành không thông suốt, kinh mạch tắc nghẽn, do đó mới cảm thấy mệt mỏi, buồn ngủ, đây chính là “mệt mỏi mùa xuân” theo y học cổ truyền.
Cơ chế căn bản của mệt mỏi mùa xuân là tỳ hư thấp tà, nên cần kiện tỳ trừ thấp, mà nhiệt bổ tỳ vị là con đường tốt nhất để giải quyết mệt mỏi mùa xuân.
Một nên: Nên ra ngoài trời nhiều vào những ngày nắng đẹp, hấp thụ khí mặt trời tự nhiên để nuôi dương khí bản thân.
“Tố Vấn – Tứ Khí Điều Thần Đại Luận” viết: “Xuân hạ dưỡng dương, thu đông dưỡng âm, dĩ tòng kỳ căn, cố dữ vạn vật trầm phù vu sinh trưởng chi môn, nghịch kỳ cực, tắc phạt kỳ bản, hoại kỳ chân dã.” Theo lý luận xuân sinh, hạ trưởng, thu thu hoạch, đông tích trữ, mùa xuân là thời điểm nhiệt độ dần tăng, dương khí dần hồi phục, lúc này dưỡng sinh cần chú ý bảo dưỡng dương khí, mới có thể thích nghi với sự thay đổi theo mùa.
Hai nên: Nên giảm vị chua, tăng vị ngọt, bổ tỳ vị
Thời Đường, dược vương Tôn Tư Mạo nói: “Xuân thất thập nhị nhật, dĩ tỉnh chua tăng ngọt, dĩ dưỡng tỳ khí.” Nghĩa là: Mùa xuân khí can thịnh, nên ăn ít thực phẩm chua, nếu không sẽ khiến khí can càng thịnh, tổn thương tỳ vị. Lúc này có thể ăn nhiều thực phẩm vị ngọt bình, như thịt nạc, trứng, sữa, mật ong, đậu phụ, rau củ tươi. Vì mùa xuân khí can thịnh, khí tỳ yếu, mà tỳ vị chủ tứ chi, khí tỳ không thịnh, tứ chi yếu mềm, nên cần bổ tỳ. Dược bổ không bằng thực bổ, bổ tỳ nên ăn nhiều cá thu, cà rốt, táo, sơn dược... Các phương pháp kiện tỳ trừ thấp bao gồm—
1. Phương pháp ăn uống:
★ Canh cá thu trắng: Chiên vàng hai mặt cá, dùng nước sôi đun lửa to thành canh trắng như sữa. Sau đó thêm 3g sa nhân, 3g trần bì, 20g hương thảo, 10g gừng, đun sôi thêm ba phút. Cá thu tính ngọt bình, bổ mà không khô, kiện tỳ trừ thấp, đồng thời giàu dinh dưỡng. Y học cổ truyền cho rằng phương này rất tốt để bổ tỳ vị.
★ Canh cá thu nấu với cỏ đất: 30g cỏ đất, cá thu 250g, gừng 10g, nấu canh, không chỉ kiện tỳ trừ thấp mà còn có thể phòng ngừa bệnh đậu phộng.
★ Cháo sa nhân ý dĩ sơn dược: 5g sa nhân, 30g ý dĩ, 30g sơn dược, 100g gạo, nấu cháo.
2. Phương pháp dùng thuốc:
① Nếu mùa xuân bị cảm tiêu hóa, cảm thấy mệt mỏi toàn thân, chán ăn, đại tiện nhão, bụng đầy, lưỡi bẩn dày, có thể dùng Viên Hoạt Hương Chính Khí hoặc nước Hoạt Hương Chính Khí.
② Nếu người vốn tỳ vị hư yếu, xuất hiện chán ăn, đại tiện lỏng, cảm thấy mệt mỏi, có thể dùng Viên Tham Linh Bạch Trĩ Tán điều bổ tỳ vị.
3. Phương pháp rửa ngoài để trừ thấp, tỉnh tỳ:
Dùng 100g gừng, 20g trần bì, 30g bạc hà đun nước tắm, có thể ấm tỳ vị, trừ thấp, giải mệt. Nếu cảm thấy phiền phức, có thể dùng nước này ngâm chân.
Ba nên: Nên điều hòa khí can
“Tố Vấn – Tứ Khí Điều Thần Đại Luận” viết: “Xuân tam nguyệt, thử vi phát trần, thiên địa cụ sinh, vạn vật dĩ dung. Dạ ngọ tối khởi, quảng bước vu đình, bị phát hoãn hình, dĩ sử chí sinh, sinh nhi vô sát, dự nhi vô đoạt, thưởng nhi vô phạt, thử xuân khí chi ứng, dưỡng sinh chi đạo dã.”
Mùa xuân là mùa khí can phát sinh, vì can thích điều hòa mà ghét uất ức, lúc này nên thuận theo tự nhiên, điều hòa khí can, mở rộng tâm tình. Thường xuyên đi ra ngoài trời tham gia các hoạt động thể thao và văn nghệ có ích, thả lỏng cơ thể, mở rộng tâm trạng, không sinh oán giận, có thể vận hành khí huyết, giải quyết mệt mỏi mùa xuân.
|
