Ba điểm trọng tâm dưỡng sinh mùa xuân: Điều thần, vận động, rộng thân

The y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng con người gắn bó mật thiết với thiên nhiên. Như trong "Tố Vấn – Bảo Mệnh Toàn Hành Luận" viết: “Nhân dĩ thiên địa chi khí sinh, tứ thời chi pháp thành.” Trong "Tứ Khí Điều Thần Đại Luận" nói: “Phàm tứ thời âm dương giả, vạn vật chi căn bản dã. Cố thánh nhân xuân hạ dưỡng dương, thu đông dưỡng âm, dĩ tòng kỳ căn, cố dữ vạn vật trầm phù vu sinh trưởng chi môn.” Để sống tốt trong môi trường tự nhiên, con người phải nắm bắt quy luật thay đổi âm dương theo bốn mùa, dùng phương pháp dưỡng sinh nhất định để duy trì và tăng cường cân bằng âm dương trong cơ thể, nhằm thích nghi với môi trường.
Trong bốn mùa, sự thay đổi khí hậu xuân ấm, hạ nóng, thu mát, đông lạnh là quy luật rõ ràng của tự nhiên, con người nên ứng với nó, thuận theo nó, do đó có phương pháp dưỡng sinh khác nhau theo từng mùa. Vào mùa xuân, xuân lệnh “phát trần”, nghĩa là mùa xuân muôn vật sinh sôi, tươi tốt, tràn đầy sức sống, bày tỏ vẻ đẹp trong thiên nhiên. Vương Băng nói: “Xuân dương thăng, khí tiềm phát tán, sinh dục trùng vật, trần thái vị, cố viết phát trần dã.” Vì vậy, dưỡng sinh mùa xuân chủ yếu cần chú ý ba mặt sau:
Điều thần: Phải khiến “trí sinh”
“Trí” tức là ý chí, phạm trù tinh thần. Vào mùa xuân, ý chí con người phải phù hợp với khí sinh phát, tinh thần thoải mái, tình cảm minh mẫn, rộng rãi, kiềm chế giận dữ. Đặc biệt người trung niên và cao tuổi, nếu ít sinh oán giận, giữ tinh thần lạc quan, thì tinh khí không dễ hao tổn, tạng phủ không dễ lão hóa, hình thể không dễ suy kiệt, tự khắc phòng bệnh, kéo dài tuổi thọ.
Vận động: Để bổ sung sinh cơ
Sức sống nằm ở vận động. Động thì dưỡng hình, hoạt thì huyết lưu. Có vận động có quy luật, vận động vừa phải là bí quyết sống lâu từ xưa đến nay. Tuy nhiên “động” có phân biệt chủ động và bị động, để ứng với khí sinh phát của mùa xuân, nên chủ yếu là vận động chủ động, kiên trì, ví dụ buổi sáng dậy đi dạo hoặc chạy bộ trong sân vườn, như lời dạy trong "Nội Kinh": “Xuân tam nguyệt dĩ dạ ngọ sớm khởi, quảng bộ vu đình.” Nhà y học trường thọ nổi tiếng thời xưa Tôn Tư Mạo nói: “Dưỡng sinh chi đạo, thường dục tiểu lao.” Cấm tuyệt đối vận động quá mức, tránh đổ mồ hôi quá nhiều, tổn hại dương khí trong thân thể, trái với nguyên tắc “xuân hạ dưỡng dương”.
Rộng thân: Giúp “phát trần”
Mùa đông qua, xuân đến, dương khí xuân lên, trời đất cùng sinh, vạn vật rực rỡ. Cơ thể con người cũng vậy, dương khí gan sinh phát, khí huyết lưu thông, tinh thần sôi nổi, mới có thể khởi nguồn mới, dinh dưỡng liên tục, chức năng sinh sôi không ngừng. Do đó, để phù hợp với khí xuân, con người phải rộng thân, “bị phát hoãn hình” (theo lời “Nội Kinh”, nghĩa là nới lỏng dây lưng, buông tóc ra...), như vậy hình thể mới được thư giãn, khí huyết không bị ứ đọng, các chức năng nội tạng mới hoạt động bình thường.
Tóm lại, dưỡng sinh mùa xuân, mọi việc đều phải tuân theo nguyên tắc này, khi sinh thì thúc đẩy sinh phát mà không để tiêu diệt, khi cho thì luôn cho mà không để mất mát. Khi thưởng thì thuận theo hứng thú mà không để phạt. Chính là “sinh mà không giết, cho mà không đoạt, thưởng mà không phạt. Đây là nguyên tắc dưỡng sinh ứng với khí xuân”.