Đau bụng là một trong những triệu chứng phổ biến nhất ở trẻ em trong lâm sàng. Bất kỳ cơn đau nào xảy ra ở vùng dưới xương ức, hai bên rốn hoặc vùng trên xương mu đều được gọi là đau bụng. Một số thống kê cho thấy, trong số trẻ từ nhỏ đến khi tốt nghiệp tiểu học, hơn một phần ba từng trải qua cơn đau bụng. Đau bụng liên quan đến rất nhiều bệnh lý, nhiều bệnh nội khoa và ngoại khoa đều có thể biểu hiện triệu chứng đau bụng, nguyên nhân có thể do chức năng hoặc do tổ chức thực thể. Loại đau bụng nói ở đây là loại đã loại trừ các tổn thương thực thể, giới hạn ở vùng quanh rốn, tái phát nhiều lần ở trẻ em. Tuổi mắc bệnh thường gặp từ 3–14 tuổi, tỷ lệ mắc bệnh ở trẻ trong độ tuổi đi học là 10%–20%. Y học cổ truyền Trung Hoa gọi bệnh này là "thận khí bệnh", "thận thống" hay "bàn trường khí", cho rằng nguyên nhân chủ yếu liên quan đến nhiễm giun đũa, ăn uống thất điều, kích thích lạnh, tỳ vị hư nhược, khí trệ huyết ứ, can khí phạm vị, v.v. Dựa theo biểu hiện lâm sàng khác nhau của trẻ em, có thể phân thành các loại sau để điều trị theo chứng:
1. Đau bụng do giun tích: Thường xuất hiện đau quanh rốn, đau lúc có lúc không, nặng thì có hiện tượng nôn giun, ăn vào thì đau, cơ thể gầy gò. Phương pháp điều trị chính là sát trùng, dẫn thấp, thông tiện, dùng phương thuốc Ô Mễ Hoàn gia giảm sắc uống.
2. Đau bụng do ăn uống tổn thương: Do trẻ ăn uống không điều độ, ăn quá nhiều đồ dầu mỡ, ngọt béo, làm tổn thương tỳ vị gây đau bụng. Biểu hiện như ngực sườn đầy trĩ, ăn kém, ợ chua, nuốt chua, bụng đầy đau, hôi miệng, lưỡi dày. Trẻ sơ sinh có thể nôn ra cục sữa chưa tiêu hóa hoặc thức ăn chưa tiêu, hoặc có hiện tượng khóc quấy, bồn chồn. Phương pháp điều trị là tiêu thực dẫn thấp, dùng Bảo Hòa Hoàn gia giảm, cũng có thể dùng Ba Tiên Sắc (Giao Tam Tiên) để điều trị.
3. Đau bụng do hàn đình: Trẻ vốn thể chất yếu, khi thời tiết lạnh, tà hàn dễ xâm nhập vào bụng, hàn đình khí trệ gây đau bụng. Biểu hiện như đau bụng từng cơn, đại tiện lỏng, tiểu trong, mặt xanh, ợ chua, sợ lạnh, tay chân lạnh, đỡ đau khi nóng lên. Phương pháp điều trị là ôn trung tán hàn, dùng Tiểu Kiến Trung Thang, hoặc dùng Ngô Chu Dư Thang gia giảm.
4. Đau bụng do uống lạnh: Do trẻ ăn quá nhiều đồ sống lạnh, trái cây, làm tổn thương tỳ vị, dễ phát sinh vào mùa hè sau khi uống nước lạnh. Biểu hiện như đau bụng từng cơn, đau quanh rốn nhiều, buồn nôn, nôn ra thứ nôn có mùi chua và cặn thức ăn, tiếng ruột kêu, xét nghiệm đại tiện bình thường. Phương pháp điều trị là ôn trung tán hàn, hành khí chỉ thống, dùng Tứ Nghịch Thang gia giảm. Khi nôn kèm tiêu chảy, dùng Hợp Hương Chính Khí Thủy, hiệu quả cũng rất tốt.
5. Đau bụng do tỳ hư: Do trẻ vốn tỳ vị hư nhược gây đau bụng mạn tính. Biểu hiện như thể trạng yếu, tứ chi mỏi mệt, ít nói, ăn không tiêu, hoặc nôn hoặc tiêu chảy, đau bụng âm ỉ. Phương pháp điều trị là kiện tỳ bổ khí, hòa vị tháo thấp, dùng Tham Linh Bạch Truật Thang gia giảm.
6. Đau bụng do can khí phạm vị: Triệu chứng như bụng đầy tức, đau quanh rốn rõ, đau lúc có lúc không, hay thở dài. Sau khi hơi thoát ra thì đau giảm, tái phát nhiều, mỗi khi thay đổi tình cảm thì đau xuất hiện. Phương pháp điều trị là thư can lý khí, hòa vị chỉ thống, dùng Sài Hồ Thư Can Tán gia giảm.
7. Đau bụng do khí trệ huyết ứ: Triệu chứng như đầy tức khó chịu quanh rốn, đau mà ghét chạm, hoặc đau như kim chích, đau cố định (vùng quanh rốn), hoặc có khối khi chạm, di chuyển không được, đau nặng khi ấn, da mặt thiếu sức sống, lưỡi đỏ thẫm hoặc có điểm bầm, mạch细 yếu hoặc tế sác. Phương pháp điều trị là lý khí hóa ứ, tán kết chỉ thống, thường dùng Thiếu Phủ Chuyển Dục Thang gia giảm. Nếu triệu chứng khí trệ rõ, có thể thêm Xuyên Lương Tử, Ô Dược để lý khí chỉ thống; nếu có khối trong bụng, có thể thêm một lượng nhỏ Tam Lăng, Oải Thảo, Xuyên Sơn Giáp để tán ứ hóa kết chỉ thống.
Tóm lại, nguyên nhân đau bụng ở trẻ em rất đa dạng, cần phải thận trọng phân biệt dựa theo biểu hiện lâm sàng của bệnh nhi. Trên cơ sở phân biệt chứng và dùng thuốc, có thể phối hợp các phương pháp như châm cứu, bấm huyệt, vật lý trị liệu tùy theo tình trạng cụ thể của bệnh nhi. Ngoài ra, cần chú ý phòng ngừa và dưỡng sinh hàng ngày, ăn uống điều độ, không ăn quá no, không ăn đồ sống lạnh, chiên rán, dầu mỡ; chú ý vệ sinh ăn uống, rau củ phải rửa sạch và nấu chín, trái cây phải rửa sạch và bỏ vỏ, không uống nước sống, rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; chú ý giữ ấm bụng.
|
