Theo y học cổ truyền Trung Hoa, nguyên nhân gây trúng nhiệt là do nhiễm tà nhiệt mùa hè, còn nguyên nhân nội tại là do chính khí hư. Mùa hè là thời kỳ của tà nhiệt, nhiệt độ cao, độ ẩm lớn, nếu chính khí hư hoặc làm việc quá sức làm tổn hao tân khí, tà nhiệt mùa hè có thể xâm nhập vào cơ thể gây bệnh, do đó bệnh này có tính mùa rõ rệt. Thông thường, người già, bệnh nhân nằm liệt giường lâu ngày, sản phụ, trẻ sơ sinh dễ bị trúng nhiệt, người làm việc ngoài trời cũng dễ bị trúng nhiệt. Bác sĩ Trương Bình cho rằng phương pháp điều trị căn bản là thanh nhiệt giải nhiệt, cần nhấn mạnh chữ “nhanh”.
Điều trị bằng y học cổ truyền Trung Hoa
Theo tình trạng bệnh, phân biệt chứng và điều trị, có thể đạt hiệu quả tốt.
Trúng nhiệt nhập dương minh: Triệu chứng thấy sốt cao đột ngột, đau đầu, chóng mặt, ra mồ hôi nhiều, khát nước, lưỡi vàng khô, mạch hồng sác. Chứng này do nhiệt tà tổn thương khí, nhiệt thịnh dương minh gây ra. Điều trị bằng thanh nhiệt giải nhiệt. Phương thuốc: Bạch hổ thang gia giảm: Sinh thạch cao 30g, tri mẫu 10g, cam thảo 10g, lao căn 30g, bí đao 30g, thóc 10g.
Trúng nhiệt tổn thương tân khí: Triệu chứng thấy sốt, phiền lòng, ra mồ hôi tự phát, khát nước, mệt mỏi, lưỡi ít, mạch hư yếu. Chứng này do nhiệt tà tổn thương khí và tân, gây ra. Điều trị bằng thanh nhiệt giải nhiệt, sinh tân ích khí. Phương thuốc: Thanh nhiệt ích khí thang gia giảm: Tây dương sâm 10g, thạch hộc 10g, mạch đông 10g, hoàng liên 6g, trúc diệp 10g, hà cương 10g, tri mẫu 10g, cam thảo 10g, thóc 10g, bí đao 30g.
Tân khí sắp suy: Triệu chứng thấy sốt đột ngột hạ, ra mồ hôi nhiều, phiền lòng, khát nước, tinh thần mệt mỏi, mạch hư yếu. Chứng này do nhiệt tà tổn thương tân khí, khí hư sắp suy. Điều trị bằng ích khí, sinh tân, cố thoát. Phương thuốc: Sinh mạch thang gia giảm: Nhân sâm 10g, mạch đông 30g, ngũ vị tử 10g, thạch hộc 10g, thóc 10g, bí đao 30g.
Trúng nhiệt động phong: Triệu chứng thấy sốt, co giật tứ chi, hàm cứng, mê man, mạch căng sốt. Chứng này do nhiệt tà thịnh, dẫn động phong can. Điều trị bằng thanh nhiệt giải nhiệt, bình can tức phong. Phương thuốc: Lăng dương câu đằng thang gia giảm: Lăng dương giác phấn 1,5g (dùng để pha uống), câu đằng 10g, sơn diệp 10g, xuyên bối 6g, sinh địa tươi 30g, cúc hoa 10g, sinh bạch thược 10g, sinh cam thảo 10g.
Khi tình trạng cấp cứu, tùy theo tình trạng bệnh có thể dùng thuốc mũi: Tử tuyết tán, chí bảo đan, an cung niêm hoàng hoàn, cũng có thể châm cứu kích thích mạnh huyệt trung cư, nội quan.
Điều trị bằng y học phương Tây
1. Tiên triệu trúng nhiệt và trúng nhiệt nhẹ: Bệnh nhân nên rời khỏi môi trường làm việc nóng, nghỉ ngơi ở nơi mát mẻ yên tĩnh, bổ sung đồ uống lạnh có muối, có thể dần hồi phục. Nếu trúng nhiệt nhẹ có dấu hiệu suy hô hấp và tuần hoàn, nên truyền dịch glucose sinh lý qua tĩnh mạch, nếu cần thiết có thể dùng chất kích thích trung khu hô hấp và tuần hoàn.
2. Trúng nhiệt nặng: Phải cấp cứu ngay lập tức. Nguyên tắc điều trị là hạ nhiệt độ cơ thể quá cao một cách nhanh chóng. Điều chỉnh rối loạn nước – điện giải và acid-base, tích cực phòng và điều trị sốc, phù não, v.v. Có hai phương pháp hạ nhiệt:
Hạ nhiệt vật lý: Đặt bệnh nhân vào phòng bệnh yên tĩnh ở nhiệt độ thường (25℃). Đặt túi đá ở vùng đầu, nách và háng, lau người bằng nước lạnh, nước đá hoặc cồn, đồng thời dùng quạt thổi gió vào bệnh nhân. Trường hợp cần thiết có thể ngâm toàn thân bệnh nhân (trừ đầu) vào bồn nước 4℃, làm mát tứ chi, ngăn ngừa ứ trệ tuần hoàn ngoại biên. Trong giai đoạn đầu hạ nhiệt vật lý, do kích thích lạnh trên da có thể gây co mạch da và run cơ, làm ảnh hưởng đến việc tỏa nhiệt thậm chí thúc đẩy sản sinh nhiệt, khiến nhiệt độ tăng. Vì vậy, hiện nay đa số đề nghị dùng phương pháp hạ nhiệt kết hợp thuốc và vật lý.
Hạ nhiệt bằng thuốc: Hiện nay thuốc hạ nhiệt chủ yếu là clopromazine, tác dụng bao gồm: kiểm soát trung khu điều hòa nhiệt độ ở hạ đồi; giãn mạch ngoại biên, tăng tỏa nhiệt, giãn cơ, giảm run cơ, ngăn ngừa sản sinh nhiệt quá mức; giảm tiêu thụ oxy của tế bào, giúp cơ thể chịu đựng thiếu oxy tốt hơn; chống tác dụng của histamine, phòng ngừa sốc.
Các thuốc như aspirin có thể phối hợp với clopromazine.
Trong quá trình hạ nhiệt nói trên, cần tăng cường chăm sóc, theo dõi sát nhiệt độ, huyết áp và tình trạng tim. Ngay khi nhiệt độ hậu môn hạ xuống khoảng 38℃, cần ngừng ngay việc hạ nhiệt để tránh nguy cơ hạ thân nhiệt quá mức gây trụy tim.
3. Phòng và điều trị biến chứng: Người già và người có bệnh tim mạch không nên truyền dịch quá nhanh; người có xu hướng suy tim nên sớm dùng chế phẩm digoxin nhanh; người bị suy thận cấp tính cần nghiêm ngặt hạn chế nước và muối, đặc biệt chú ý nồng độ kali máu; người bị vàng da nên dùng vitamin B và C liều lớn; bệnh nhân hôn mê dễ bị viêm phổi hít vào hoặc nhiễm trùng thứ phát, có thể dùng kháng sinh phòng ngừa một cách hợp lý.
Tóm lại, trúng nhiệt có thể phòng ngừa được, chỉ cần chúng ta thực hiện tốt biện pháp bảo hộ, có thể tránh được tổn hại.
|
