การรักษาโรคซึมเศร้าด้วยยาจีนและยาตะวันตก

โรคซึมเศร้าเป็นภาวะที่มีอาการและอาการแสดงหลากหลาย ครอบคลุมทั้งด้านร่างกายและจิตใจ ลักษณะสำคัญคือ ความรู้สึกเศร้าหรือเครียด ความสนใจหรือความสุขลดลง ร่วมกับอาการนอนไม่หลับ ความอยากอาหารเปลี่ยนแปลง รู้สึกเหนื่อยล้า สมาธิไม่ดี ความจำลดลงอย่างชัดเจน มักมีอาการวิตกกังวล ตึงเครียด รุนแรงจนมีแนวโน้มหรือพฤติกรรมฆ่าตัวตาย
ตามสถิติจากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ ทั่วโลก มีผู้ป่วยโรคซึมเศร้าประมาณ 300 ล้านคน เป็นโรคที่พบได้บ่อย พบได้ทั่วไป ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1990 เป็นต้นมา แพทย์ในจีนได้เพิ่มความเข้าใจเกี่ยวกับโรคซึมเศร้า ผู้ป่วยโรคซึมเศร้า โดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีอาการเบาหรือปานกลาง มักไปพบแพทย์ที่แผนกต่าง ๆ ของโรงพยาบาลทั่วไป รวมถึงแผนกแพทย์แผนจีน ดังนั้น แพทย์ต้องมีความสามารถในการระบุ จัดการ และส่งต่อผู้ป่วย จึงจะช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาอย่างทันท่วงที และประหยัดทรัพยากรทางการแพทย์ได้มาก
โรคซึมเศร้าไม่ใช่ความรู้สึกไม่สบายใจชั่วคราวที่สามารถละทิ้งได้ง่าย แต่เป็นโรคที่เกิดจากความไม่สมดุลของสารสื่อประสาท ต้องใช้ยาและบำบัดทางจิตวิทยาจึงจะหายได้
ในทางแพทย์แผนจีน โรคซึมเศร้าจัดอยู่ในหมวด "ยู่เจิ้น" ซึ่งมีการกล่าวถึงในหนังสือคลาสสิกแพทย์แผนจีนอย่าง "ฮวงติ่งเน่ยจิง" ตั้งแต่ 2,000 ปีก่อน ต่อมา นักวิชาการคนอื่น ๆ ก็ได้กล่าวถึง เช่น หวางอันเตา แห่งราชวงศ์หยวน ได้กล่าวว่า "ทุกโรคเริ่มต้นจากความอุดตัน ความอุดตันหมายถึงความไม่คล่องตัว" หรือจูตั่นซีในหนังสือ "ตานซีซินเฟ่า" ได้กล่าวว่า "เมื่อพลังงานและเลือดสมดุล โรคใด ๆ ก็ไม่เกิด ถ้ามีความอุดตัน โรคต่าง ๆ จะเกิดขึ้น ดังนั้น โรคในร่างกายมนุษย์ส่วนใหญ่เกิดจากความอุดตัน" มีหนังสือโบราณอีกหลายเล่มที่กล่าวถึงวิธีการวินิจฉัยและรักษา สะสมประสบการณ์การรักษาไว้มากมาย
ในการรักษาโรคซึมเศร้าด้วยแพทย์แผนจีน ยังใช้แนวทางการวินิจฉัยตามอาการแบบดั้งเดิม ผู้ป่วยที่มีอาการสับสน ปวดศีรษะ ตาพร่า ใจสั่น ลืมเรื่องง่าย ๆ นอนหลับแล้วตื่น ลิ้นสีจาง ผิวหนังบาง ชีพจรละเอียด ควรใช้ถงกุ้ยปี บำรุงพลังงานของหัวใจและม้าม ผู้ป่วยที่มีอาการอ่อนเพลีย ตาพร่า ปากขม ท้องอืด ปวดหลัง ใจไม่สงบ ขับถ่ายไม่สะดวก ลิ้นแดง ผิวหนังบาง ชีพจรตึง ควรใช้ยาต้มช้างฮูชู หรือยาต้มชิอาโอว่าน ปรับเปลี่ยนตามอาการ ผู้ป่วยบางรายที่มีอาการหงุดหงิด นอนไม่หลับ ร่วมกับรู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ ควรใช้ยาต้มหัวหัวฮัวปู ผู้ป่วยที่ชอบอยู่คนเดียว กลัวการพบปะผู้อื่น นอนไม่หลับ ร้องไห้ตลอดเวลา ควรใช้ยาต้มเป่ยเฮยตี้ฮวงว่าน ปรับเปลี่ยนตามอาการ ผู้ป่วยที่มักไปโรงพยาบาลฉุกเฉินเพราะรู้สึกแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก แม้ตรวจด้วยอีซีจีและอื่น ๆ แล้วไม่พบความผิดปกติ แต่รู้สึกอ่อนเพลีย ศีรษะหนัก ใจสั่น นอนไม่หลับ ลิ้นมีรอยคล้ำหรือมีสีม่วง ผิวหนังขาวเหนียว ชีพจรตึง คลื่น ควรใช้ยาต้มตี้ตันตัง ร่วมกับยาต้มเซี่ยฟู่จูหยูตัง ปรับเปลี่ยนตามอาการ
ทฤษฎีแพทย์แผนจีนเชื่อว่า สมดุลของหยินและหยางเป็นพื้นฐานของสุขภาพร่างกายและจิตใจ หากหยินหยางไม่สมดุล โรคต่าง ๆ จะเกิดขึ้น อาการของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า ตามทฤษฎีแพทย์แผนจีน คือ ความไม่สมดุลของหยินหยาง ความไม่สอดคล้องกันระหว่างร่างกายและจิตใจ จึงใช้ยาที่ปรับสมดุลหยินหยาง เช่น กุ้ยจิ้งตัง ได้ผลดี ในการใช้ยาตะวันตก ใช้ยาต้านการดูดซึม 5-HT (5-ไฮโดรซีน) เช่น บิวออุ้ยซี ได้ผลดีและปลอดภัย ในการใช้ยาทั้งสองแบบร่วมกัน สามารถเพิ่มประสิทธิภาพและระดับความยอมรับของผู้ป่วยได้
รูปแบบการรักษาของแพทย์แผนจีนและตะวันตกไม่เหมือนกัน แต่สามารถเสริมกันได้ ขณะใช้ยาต้านซึมเศร้าของยาตะวันตก มักมีผลข้างเคียงทางระบบทางเดินอาหาร ถ้าใช้ยาสมุนไพรที่ช่วยกระตุ้นการย่อย เช่น โหระพา แพ่ลัน หมากหอม หญ้าเปรี้ยว เปลือกส้ม ฟูหลิง ยีสต์ข้าวโพด ร่วมกัน จะช่วยลดอาการไม่สบายทางเดินอาหารได้ นอกจากนี้ ยาต้านซึมเศร้าของยาตะวันตกมักต้องใช้เวลา 1 สัปดาห์หรือมากกว่านั้นจึงจะเริ่มเห็นผล ผู้ป่วยอาจขาดความอดทนและหยุดยา ถ้าใช้ยาสมุนไพรที่ช่วยขจัดความอุดตันและคลายความเศร้า เช่น ช้างปู หยุ่ยจิน หัวบ๊วย ดอกฮีมาน วูเว่ยซือ ชีตันซิง ลู่เอ้อลี่ย์เม่ ร่วมกัน จะช่วยปรับปรุงอาการ ทำให้ผู้ป่วยมีความมั่นใจ และเพิ่มระดับความยอมรับได้
นอกจากนี้ ปัญหาการนอนหลับเป็นความทุกข์หลักของผู้ป่วยโรคซึมเศร้า พวกเขาอาจตื่นกลางดึกแล้วไม่สามารถหลับได้อีก ตอนกลางวันก็รู้สึกวิตกกังวล จึงสามารถใช้ยาที่ช่วยสงบจิตใจ ลดความวิตกกังวล เช่น หยวนจี้ หลงซี ซีซือ ลู่เอ้อลี่ย์เม่ จิ้งจิ้งซือ ตัวอัมพุล หลงกง มูหลง หรือใช้ยาสมุนไพรชนิดบรรจุกล่อง เช่น ยาแคปซูลบำรุงหัวใจและสมอง ยาชีตี้เซียนอันปิว ได้ผลดีบางส่วน
โดยสรุป การใช้ยาจีนและยาตะวันตกอย่างเหมาะสม จะช่วยให้ผู้ป่วยโรคซึมเศร้าจำนวนมากสามารถออกจากเงาของความเศร้าได้เร็วขึ้น