Tranh cãi giữa y học cổ truyền Trung Hoa và y học hiện đại dần phát triển thành đối đầu gay gắt, chủ yếu diễn ra trong thời kỳ Cộng hòa Trung Hoa. Năm đầu tiên của Cộng hòa Trung Hoa (năm 1912), hệ thống giáo dục được cải cách, chính phủ Bắc Dương loại bỏ y học cổ truyền khỏi hệ thống giáo dục, từ đó dẫn đến phong trào phản kháng đầu tiên của giới y học cổ truyền Trung Hoa. Sau khi chính phủ Quốc dân lập kinh đô tại Nam Kinh, những người ủng hộ việc bãi bỏ y học cổ truyền nhận được sự ủng hộ từ chính quyền, hoạt động bãi bỏ y học cổ truyền ngày càng leo thang. Tại hội nghị toàn quốc về giáo dục năm 1928, Vương Kỷ Trương lần đầu tiên đưa ra dự thảo bãi bỏ y học cổ truyền, nhưng không được thông qua. Năm sau, tại hội nghị Ủy ban Y tế Trung ương, dự thảo bãi bỏ y học cổ truyền do Dư Vân Tú đề xuất đã được thông qua, trở thành mồi lửa dẫn đến phong trào đấu tranh quy mô lớn của y học cổ truyền Trung Hoa trong thời kỳ Cộng hòa Trung Hoa. Sau đó, việc thành lập Viện Quốc y Trung ương và ban hành "Điều lệ y học cổ truyền" đều gây ra cuộc đấu tranh kịch liệt giữa hai phe y học cổ truyền và y học hiện đại, cho đến khi Chiến tranh Kháng Nhật bùng nổ thì tạm dừng.
Một, Phong trào kiến nghị tranh thủ hợp pháp hóa giáo dục y học cổ truyền trong thời kỳ Chính phủ Bắc Dương
Tháng 7 năm 1918, chính phủ Bắc Dương tổ chức họp bàn về giáo dục, tham khảo hệ thống giáo dục Nhật Bản, soạn thảo "Hệ thống học tập Nhâm Tý Quý Sửu". Tháng 11 năm 1912, Bộ Giáo dục chính phủ Bắc Dương ban hành "Quy định trường chuyên ngành y học". Tháng 1 năm 1913, Bộ Giáo dục chính phủ Bắc Dương công bố "Quy định Đại học", trong đó có môn y học và dược học, hoàn toàn không có quy định nào liên quan đến y học cổ truyền – đây chính là sự kiện "thiếu vắng y học cổ truyền" trong hệ thống giáo dục năm đầu Cộng hòa Trung Hoa.
Lần kiến nghị đầu tiên, sau khi Bộ Giáo dục chính phủ Bắc Dương ban hành các quy định, đã khiến giới y học cổ truyền cảnh giác, các nhà trí thức có tầm nhìn đã lên tiếng chỉ trích. Người đầu tiên lên tiếng phản đối là Dư Bác Thao (Đức Huy) – Chủ tịch Tổng hội Y học Thần Châu ở Thượng Hải cùng với nhiều tổ chức đồng nghiệp y học khác – "Đoàn kiến nghị cứu vãn y học". Đến tháng 10 năm 1913, đã có 19 tỉnh thành trên cả nước hưởng ứng, cử đại biểu tham gia. Lúc này, các đại biểu được bầu lên tiến kinh kiến nghị.
Hai, Phong trào đấu tranh y học cổ truyền trong thời kỳ Chính phủ Quốc dân
Từ ngày 23 đến 26 tháng 2 năm 1929, Bộ Y tế chính phủ Nam Kinh tổ chức Hội nghị Ủy ban Y tế Trung ương lần thứ nhất, do Phó Bộ trưởng Lưu Nhuận Hằng chủ trì. Tại hội nghị thảo luận 4 dự thảo liên quan đến việc bãi bỏ y học cổ truyền, gồm:
1. Dự thảo số 14 chữ Trung: "Dự thảo bãi bỏ y học cũ để xóa bỏ rào cản trong lĩnh vực y tế và sức khỏe".
2. Dự thảo số 22 chữ Sinh: "Đề xuất thống nhất phương pháp đăng ký y sĩ".
3. Dự thảo số 36 chữ Sinh: "Đề xuất quy định thời hạn đăng ký y học cổ truyền".
4. Dự thảo số 42 chữ Sinh: "Dự thảo đề xuất quy định hạn chế bác sĩ y học cổ truyền và nguyên liệu thuốc cổ truyền". Trong đó, dự thảo "Dự thảo bãi bỏ y học cũ để xóa bỏ rào cản trong lĩnh vực y tế và sức khỏe" do Dư Vân Tú trình bày bao hàm cơ bản nội dung ba dự thảo còn lại. Ông đưa ra sáu biện pháp cụ thể nhằm tiêu diệt triệt để y học cổ truyền. Tại hội nghị, các dự thảo trên được quyết định hợp nhất thành "Nguyên tắc thực hiện đăng ký y học cũ", ủy quyền cho Bộ Y tế thực hiện:
a. Thời hạn đăng ký y học cũ kết thúc vào cuối năm 1930 (năm thứ 19 Cộng hòa Trung Hoa).
b. Cấm các trường đào tạo y học cổ truyền.
c. Các vấn đề khác như kiểm soát báo chí, tạp chí và các tài liệu tuyên truyền phi khoa học, cũng như đăng ký giới thiệu y học cổ truyền sẽ do Bộ Y tế thực hiện theo từng tình huống.
Đây chính là "Dự thảo bãi bỏ y học cổ truyền" nổi tiếng trong lịch sử y học cổ truyền hiện đại Trung Hoa.
Toàn bộ giới y học cổ truyền trên cả nước đã phối hợp kiến nghị. Ngày 26 tháng 2 năm 1929, báo "Tân Văn Báo" tại Thượng Hải lần đầu tiên tiết lộ sự việc. Tin tức lan truyền, cả nước chấn động. Hiệp hội Y học Thượng Hải trước tiên khởi xướng tổ chức cuộc họp liên lạc giữa các đoàn thể y học Thượng Hải, mời đại diện của Tổng hội Y học Thần Châu, Liên hiệp Y học Trung Hoa, Học viện Y học Trung Quốc Thượng Hải, xã hội Y giới Xuân Thu... tổng cộng hơn 40 tổ chức y học thảo luận biện pháp đối phó (Báo cáo kiến nghị của các tổ chức y dược toàn quốc, Tạp chí Y giới Xuân Thu, 1929, 34:48. Báo cáo kiến nghị của các tổ chức y dược toàn quốc, Y giới Xuân Thu, 1929, (34):48). Tại cuộc họp, các bên quyết định thành lập Liên minh các đoàn thể y học Thượng Hải để hành động thống nhất, quyết định chuẩn bị tổ chức Đại hội đại biểu các đoàn thể y dược toàn quốc, thời gian hội nghị được xác định là ngày 17 tháng 3. Ngày 17 tháng 8 năm 1929, Đại hội đại biểu các đoàn thể y dược toàn quốc được tổ chức tại hội trường Thương hội Thượng Hải.
Để thể hiện sự ủng hộ và cổ vũ cho hội nghị, giới y học và dược học Thượng Hải lần lượt đình chỉ hoạt động nửa ngày, cửa hiệu dược phẩm treo rất nhiều khẩu hiệu nổi bật như: “Bảo vệ y học cổ truyền chính là bảo vệ di sản văn hóa quốc gia”, “Kiểm soát y học cổ truyền chính là giết chết dân chúng”, “Phản đối nghị quyết của Bộ Y tế về kiểm soát y học cổ truyền”... Trên sân khấu hội nghị treo một cặp câu đối khổng lồ: “Khuyến khích y học cổ truyền để phòng chống xâm lược văn hóa”, “Khuyến khích dược liệu cổ truyền để phòng chống xâm lược kinh tế”. Có 262 đại biểu đến từ 15 tỉnh như Giang Tô, Chiết Giang, An Huy, Tứ Xuyên, Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Hồ Nam, Hồ Bắc, Tứ Xuyên, Hà Nam, Hà Bắc, Sơn Đông, Sơn Tây... thuộc 132 tổ chức tham dự. Đại hội còn bầu ra Ban chủ tọa gồm các thành viên như Lục Trọng An, Tùy Hàn Anh, Tả Tế Bình, Trương Mai Ân... Về vấn đề kiến nghị, quyết định do Ủy ban Thực thi phụ trách. Bầu ra đoàn kiến nghị đi Bắc Kinh gồm Tạ Lý Hằng, Tùy Hàn Anh, Giang Văn Phương, Trần Tồn Nhân, Trương Mai Ân; Trương Tán Thần, Tần Chí Lương làm thư ký đi kèm. Mỗi thành viên lần lượt kiến nghị tới Đại hội toàn quốc lần thứ ba Đảng Quốc dân, chính phủ Quốc dân, Chính phủ Hành chính, Viện lập pháp, Bộ Y tế, Bộ Giáo dục... yêu cầu hủy bỏ dự thảo bãi bỏ y học cổ truyền. Do sự kiên trì tranh luận và đấu tranh của giới y học cổ truyền toàn quốc, buộc chính phủ Nam Kinh phải nhượng bộ trước dư luận xã hội mạnh mẽ, buộc phải tạm hoãn việc thực hiện dự thảo bãi bỏ y học cổ truyền.
Tuy nhiên, điều này chưa thể thay đổi căn bản chính sách phân biệt đối xử và bài trừ y học cổ truyền của chính phủ Nam Kinh. Ngày 1 tháng 12 năm 1929, Đại hội đại biểu thường vụ lần đầu tiên của Tổng hội các đoàn thể y dược toàn quốc được tổ chức đúng hẹn tại Thượng Hải. Có 233 tổ chức từ 17 tỉnh và khu vực như Hồng Kông, Philippines tham dự, với 457 đại biểu. Hội nghị kéo dài 5 ngày, khí thế sôi nổi, có hơn trăm đề án được trình bày; sau khi thảo luận, Đại hội quyết định thành lập đoàn kiến nghị (Ghi chép Đại hội đại biểu thường vụ lần đầu tiên và tình hình kiến nghị. Trong: Biên tập hồ sơ công tác của Tổng hội các đoàn thể y dược toàn quốc, 1931, trang 45–56. Tổng hợp hồ sơ công tác của Tổng hội các đoàn thể y dược toàn quốc, Đại hội đại biểu thường vụ lần đầu tiên và tình hình kiến nghị, in lưu hành riêng bởi Tổng hội, 1931: 45–56).
Ngày 7 tháng 12, đoàn kiến nghị khởi hành đi Bắc Kinh kiến nghị, yêu cầu hủy bỏ các chính sách cản trở sự phát triển của y học cổ truyền. Tổng hội các đoàn thể y dược toàn quốc lãnh đạo phong trào kiến nghị quy mô lớn lần thứ hai vào tháng 12 năm 1929, sau khi nhận được thư chỉ thị của Tưởng Giới Thạch, các tổ chức y dược khắp nơi vô cùng phấn khởi.
Ba, Việc thành lập Viện Quốc y Trung ương
Giới y học cổ truyền vẫn chưa thoát khỏi tình trạng nguy hiểm. Các ủy viên Thường vụ Tổng hội Y dược toàn quốc như Câu Ký Sinh, Giang Văn Phương, Tả Tế Bình… lo lắng sâu sắc, cho rằng nguyên nhân nằm ở chỗ chính quyền không hiểu rõ nội dung y học cổ truyền Trung Hoa, nên quyết định viết văn kiến nghị chính phủ lập Viện Quốc y giống như Viện Quốc thuật. Sau nhiều nỗ lực, Viện Quốc y Trung ương cuối cùng đã được thành lập vào ngày 17 tháng 3 năm 1931, vượt qua vô vàn khó khăn. Hội nghị toàn thể Hội đồng Quản lý Viện Quốc y Trung ương bầu Trương Lập Phu làm Chủ tịch, bầu Giảo Dị Đường làm Giám đốc, Trương Dụ, Sư Kim Mạc làm Phó Giám đốc. Sau đó, Trương Lập Phu vì bận rộn công việc chính trị xin từ chức nhiều lần, ngày 21 tháng 7 hội nghị Ban Thường vụ quyết định chấp thuận, bổ nhiệm Bàng Dưỡng Quang thay thế giữ chức Chủ tịch. Ngay từ khi thành lập, Viện đã tuyển dụng các học giả như Sư Kim Mạc làm Ủy viên biên soạn học thuật, nhiệm vụ của họ là soạn thảo, xây dựng kế hoạch chỉnh lý trường học y học cổ truyền và tiêu chuẩn học thuật y học cổ truyền.
Bốn, Ý nghĩa lịch sử của phong trào đấu tranh y học cổ truyền
Phong trào đấu tranh y học cổ truyền đã có tác dụng phê phán tư tưởng tự ti hóa y học hiện đại trong giới y học Trung Hoa hiện đại. Về mặt này, phong trào đấu tranh y học cổ truyền hiện đại có ý nghĩa quan trọng trong việc quảng bá văn hóa truyền thống Trung Hoa. Trước hết cần nhận thức rằng việc tiếp thu văn hóa phương Tây trong Trung Hoa hiện đại hoàn toàn là do áp lực, gắn liền với khủng hoảng dân tộc nghiêm trọng của Trung Hoa hiện đại, với tiền đề là đế quốc chủ nghĩa kiểm soát mạng sống Trung Hoa. Sự phổ biến của tư tưởng tự ti dân tộc cũng là phản ứng với hoàn cảnh lịch sử này. Trong phong trào văn hóa, thậm chí có người đề xuất "tiêu diệt" văn hóa Trung Hoa, bãi bỏ chữ Hán, phủ nhận toàn bộ văn hóa truyền thống Trung Hoa – đây chính là minh chứng rõ ràng của phản ứng đó. Y học cổ truyền Trung Hoa là một phần quan trọng trong văn hóa truyền thống Trung Hoa. Do đó, phong trào đấu tranh do giới y học cổ truyền khởi xướng nhằm bảo tồn y học cổ truyền, phản đối việc bãi bỏ, tất nhiên mang ý nghĩa phản đối tư tưởng tự ti dân tộc, đồng thời góp phần hiệu quả vào việc khắc phục xu hướng phủ nhận toàn bộ văn hóa truyền thống Trung Hoa, đồng thời ngăn chặn hiệu quả sự xâm lược văn hóa và y học của đế quốc chủ nghĩa.
Từ khi bùng nổ, phong trào đấu tranh y học cổ truyền hiện đại đã vượt xa phạm vi học thuật y học. Trong Trung Hoa hiện đại, các cường quốc đế quốc thông qua việc cho chính phủ Trung Hoa vay vốn và mở ngân hàng tại Trung Quốc, kiểm soát tài chính và ngân sách. Do đó, họ không chỉ đè bẹp tư bản dân tộc Trung Hoa trong cạnh tranh hàng hóa, mà còn bóp nghẹt cổ họng kinh tế Trung Hoa về tài chính và ngân sách. Chính phủ Bắc Dương và chính phủ Nam Kinh đều thực chất là đại diện của các cường quốc đế quốc tại Trung Quốc. Họ luôn hành động theo ý muốn của các ông chủ nước ngoài khi ban hành luật lệ và chính sách. Việc đề cao y học cổ truyền hiển nhiên không phù hợp với lợi ích độc quyền thị trường sản phẩm y học của các cường quốc đế quốc, do đó các cường quốc này tích cực mở rộng phạm vi ảnh hưởng của mình, thông qua việc thành lập trường y, bệnh viện để thực hiện xâm lược kinh tế và văn hóa. Trong Trung Hoa hiện đại, số lượng người làm nghề y học cổ truyền lên tới hàng chục vạn, trải rộng khắp cả nước. Doanh thu bán thuốc thô và thuốc sẵn mỗi năm lên tới hàng tỷ nhân dân tệ, chiếm vị trí quan trọng trong đời sống kinh tế. Nếu y học cổ truyền bị bãi bỏ, hàng vạn người làm nghề y học cổ truyền, bao gồm bác sĩ, thương gia dược phẩm, thợ dược, nông dân trồng dược liệu sẽ mất sinh kế, chính phủ cũng mất khoản thuế lớn. Đồng thời, do thuốc tây trong nước không đủ nhu cầu, phải nhập khẩu nhiều, làm tăng thâm hụt thương mại, gây gánh nặng nặng nề cho nền kinh tế Trung Hoa. Những người có tầm nhìn trong giới y học cổ truyền đã nhận thức rõ điều này, ngay từ năm 1929 đã từng nói: “Khuyến khích dược liệu cổ truyền để phòng chống xâm lược kinh tế”. Vì vậy, phong trào đấu tranh y học cổ truyền hiện đại mang ý nghĩa sâu sắc trong việc chống lại xâm lược kinh tế và văn hóa của các cường quốc.
Như vậy, bất kể xét về mặt bảo tồn di sản văn hóa truyền thống Trung Hoa, phản đối tư tưởng tự ti dân tộc hay chống lại xâm lược kinh tế, văn hóa của đế quốc chủ nghĩa, phong trào đấu tranh y học cổ truyền hiện đại đều có ý nghĩa rất quan trọng. Từ đó có thể thấy, y học cổ truyền Trung Hoa có thể tồn tại và phát triển trong Trung Hoa hiện đại chính là kết quả của phong trào đấu tranh kéo dài hàng chục năm này.
|
