Theo quan điểm y học cổ truyền Trung Hoa, nguyên nhân gây bệnh chỉ gồm ba loại: một là yếu tố bên ngoài, hai là yếu tố bên trong, ba là yếu tố không phải bên ngoài cũng không phải bên trong.
Yếu tố bên ngoài là những yếu tố gây bệnh từ bên ngoài (tự nhiên), tương đương với những gì hiện nay biết đến như ký sinh trùng, vi khuẩn, virus, vi khuẩn mycoplasma, vi khuẩn chlamydia... Những chất này tồn tại trong tự nhiên, xâm nhập vào cơ thể từ bên ngoài gây bệnh. Những yếu tố gây bệnh từ bên ngoài này, y học cổ truyền Trung Hoa gọi là "phong tà" (tức là yếu tố có hại đối với cơ thể, y học cổ truyền Trung Hoa gọi chung là "tà").
Yếu tố bên trong là những yếu tố gây bệnh phát sinh từ bên trong cơ thể, như cảm xúc không tốt, thói quen ăn uống không hợp lý, lao động quá mức hoặc an nhàn quá mức... Những yếu tố gây bệnh nội sinh này, y học cổ truyền Trung Hoa gọi là "nội tà".
Yếu tố không phải bên ngoài cũng không phải bên trong chủ yếu là do quan hệ vợ chồng không điều độ, té ngã, chấn thương, bỏng, bỏng nóng, lạnh, bị thú dữ hoặc côn trùng cắn... là những nguyên nhân gây bệnh rất rõ ràng.
Ngoài ra, còn có một số yếu tố gây bệnh phát sinh sau khi bệnh đã xuất hiện, như đàm ẩm và ứ huyết, chúng lại trở thành nguyên nhân gây bệnh mới, tổn hại đến cơ thể, gây ra bệnh tật.
Chúng ta hãy xem trước những bệnh do yếu tố bên ngoài gây ra (còn gọi là bệnh ngoại cảm).
Nguyên nhân gây bệnh ngoại cảm là phong tà, y học cổ truyền Trung Hoa chia phong tà thành sáu loại: phong, hàn, thử, thấp, táo, nhiệt (hỏa), gọi là "lục uyn".
Tự nhiên có những hiện tượng khí hậu bình thường như phong, hàn, thử, thấp, táo, hỏa (nhiệt), xưa kia gọi là "lục khí". Lục uyn là cách gọi đối với sự thay đổi bất thường của lục khí. Người xưa cho rằng sự thay đổi bất thường của khí hậu có thể khiến con người mắc bệnh (hiện nay khoa học cũng chứng minh rằng, trong các điều kiện khí hậu khác nhau, khả năng sinh sản và sức gây bệnh của vi khuẩn, virus là khác nhau). Y học cổ truyền Trung Hoa mượn tên và đặc tính của "phong, hàn, thử, thấp, táo, nhiệt (hỏa)" để khái quát tất cả các nguyên nhân gây bệnh do yếu tố bên ngoài làm rối loạn cơ thể.
Trước tiên hãy xem đặc điểm của bệnh do phong tà gây ra. Khi nào chúng ta có thể xác định bệnh nhân bị nhiễm phong tà?
Vì phong là khí chủ đạo của mùa xuân, tự nhiên có đặc điểm là đột ngột, lên cao, tản ra, đến đi không định, làm vật rung động. Y học cổ truyền Trung Hoa quy kết nguyên nhân các bệnh có đặc điểm này là do phong. Bệnh do phong tà gây ra có bốn đặc điểm:
· Phong di: phong có đặc tính là lên cao, lan tỏa ra ngoài, do đó là tà dương, bệnh do phong gây ra thường ở bề mặt, ở trên, dễ phát tán. Vì vậy, các triệu chứng như đau đầu, nghẹt mũi, ngứa họng, ho, sợ gió, sốt, ra mồ hôi do cảm cúm thường là do nhiễm phong tà. Ban đầu có thể dùng "Giang Táo Thang" (sinh khương 1 miếng bằng quả trứng gà, táo đỏ 5 quả, sắc với nước, uống ấm); hoặc dùng lá tía tô 10 gram, hoặc cúc tần 10 gram, cát cánh 6 gram, cam thảo 3 gram, sắc với nước, uống ấm. Trong các phương thuốc này, sinh khương, lá tía tô, cúc tần đều có tác dụng tán phong, các phương này có hiệu quả tốt đối với các triệu chứng cảm cúm sớm như sợ gió, nghẹt mũi, ngứa họng, ho nhẹ.
· Thiện hành số biến: "thiện hành" nghĩa là bệnh do phong tà gây ra có đặc điểm là vị trí bệnh di chuyển không cố định, ví dụ như đau nhức cơ, khớp di chuyển, viêm khớp do phong thấp, đau không cố định. "Số biến" nghĩa là biểu hiện bệnh do phong tà gây ra thay đổi nhiều, ví dụ như ngứa da, mẩn ngứa phát sinh và biến mất liên tục, xuất hiện và biến mất xen kẽ. Y học cổ truyền Trung Hoa thường dùng thịt rắn trắng, rắn đen để điều trị các bệnh về khớp và da, vì thịt rắn có tác dụng trừ phong rất tốt.
· Thiện động: chỉ phong tà có đặc tính rung động, vì vậy mọi hiện tượng rung động không tự chủ, như ngất xỉu đột ngột, chóng mặt, run tay, co giật, co cứng cơ thể, co giật mặt... đều thuộc bệnh do phong tà gây ra. Các bệnh như xuất huyết não, tắc mạch não do tăng huyết áp, biểu hiện đột ngột, hôn mê bất tỉnh, méo miệng, méo mắt... có đặc điểm "rung động", vì vậy gọi là "trung phong". Khi điều trị cũng cần dùng thuốc trừ phong.
· Thường kết hợp với tà khác gây bệnh: tức là phong tà ít khi xâm nhập đơn độc vào cơ thể, thường kết hợp với các tà khác gây bệnh, như phong với hàn, phong với thấp, phong với nhiệt, phong với táo... tạo thành yếu tố gây bệnh phức tạp, biểu hiện bệnh sẽ có đặc điểm của cả hai tà. Vì phong là nguyên nhân chính gây bệnh ngoại cảm, nên có câu nói "phong là trưởng của trăm bệnh", thậm chí đôi khi dùng phong tà để thay thế cho tà bên ngoài.
Mọi bệnh phù hợp với các đặc điểm trên đều là bệnh do phong gây ra. Trong y học cổ truyền Trung Hoa có các loại thuốc tương ứng để tán phong, trừ phong, khử phong.
|
