Điều trị bệnh truyền nhiễm đường ruột cấp tính bằng Đông – Tây y

Sốt thương hàn là bệnh truyền nhiễm đường ruột cấp tính do vi khuẩn thương hàn gây ra, đặc trưng bệnh lý chính là nhiễm khuẩn huyết kéo dài, tổn thương hệ lưới – nội mô, hình thành mủ nhỏ và loét ở hồi tràng xa. Biểu hiện lâm sàng điển hình bao gồm sốt cao kéo dài, đau bụng, táo bón hoặc tiêu chảy, gan – lá lách to, bạch cầu giảm. Một số bệnh nhân có phát ban hồng và nhịp tim chậm. Người bệnh và người mang vi khuẩn đều là nguồn lây, vi khuẩn được thải ra ngoài qua phân, nước tiểu, nôn mửa, nhiễm bẩn trực tiếp hoặc gián tiếp nước hoặc thực phẩm, gây lây lan bệnh. Bệnh có thể xảy ra quanh năm, nhưng nhiều nhất vào mùa hè và thu. Sau khi bệnh, thường có miễn dịch kéo dài. Bệnh này thuộc phạm vi "thấp ôn" trong học thuyết bệnh nhiệt của y học cổ truyền Trung Hoa.
Nguyên nhân gây bệnh là vi khuẩn thương hàn. Vi khuẩn thương hàn xâm nhập vào đường tiêu hóa qua thực phẩm bị nhiễm bẩn, sinh sôi và phát triển ở ruột non. Vi khuẩn sinh sôi mạnh trong túi mật, liên tục thải vào ruột qua mật. Vi khuẩn tồn tại lâu dài trong túi mật, khiến bệnh nhân trở thành người mang vi khuẩn mạn tính, thường kèm theo viêm túi mật mạn tính, là nguồn lây quan trọng của bệnh thương hàn. Một phần vi khuẩn thải ra ngoài qua phân, một phần khác xâm nhập lại vào tổ chức thành ruột qua niêm mạc ruột, gây hoại tử và loét.
Theo lý luận y học cổ truyền Trung Hoa, tà khí thấp ôn xâm nhập qua miệng mũi, chủ yếu tích tụ ở vị – tỳ, gây tổn thương. Giai đoạn đầu bệnh chủ yếu do thấp tà chặn khí vệ. Thấp nhiệt ức chế bề mặt cơ thể thì thấy đau đầu, sợ lạnh, cơ thể nặng nề, đau nhức, sốt nhẹ không rõ ràng, gọi là chứng vệ phân; tổn thương vị – tỳ, vận hóa bất thường, thấp tà tích tụ, khí cơ bị chặn thì thấy ngực đầy, bụng trướng, lưỡi dày dính, gọi là chứng khí phân. Giai đoạn đầu tuy thấp có nhiệt, nhưng đa số là thấp nặng hơn nhiệt. Người thể chất trung dương cường thì tà hóa nhiệt, bệnh thiên về dương minh vị; người thể chất trung dương hư thì tà hóa hàn, bệnh thiên về thái âm tỳ. Bệnh ở thái âm thì thấp nặng, nhiệt nhẹ; bệnh ở dương minh thì thấp nhẹ, nhiệt nặng. Thấp nhiệt hóa táo, hóa hỏa, có thể thâm nhập sâu vào dưỡng huyết, huyết mạch bị tổn thương thì xuất hiện ban đỏ và chảy máu, nếu chảy máu quá nhiều thì khí theo huyết thoát ra, dương khí bị mất. Nhiệt mạnh kéo dài sẽ tổn hao âm dịch, xuất hiện chứng tà khứ chính suy, dư tà chưa sạch.