Các phương thuốc dân gian thường dùng có tác dụng bổ khí

1. Các vị thuốc bổ khí thường dùng có tác dụng bổ khí rất nhiều, ở đây chỉ giới thiệu một số vị sau.① Nhân sâm Đây là một trong những vị thuốc bổ khí quan trọng và quý giá nhất, vị ngọt, vị đắng nhẹ, tính ấm nhẹ, công dụng bổ khí nguyên lớn, ích trí an thần, là dược liệu bổ dưỡng tốt. Nghiên cứu chứng minh nhân sâm có thể thúc đẩy sự phát triển tế bào, tăng số lần phân chia tế bào. Theo học giả Mỹ Hefflick, tế bào người có thể phân chia khoảng 50 lần rồi ngừng lại, mỗi lần phân chia mất khoảng 2,4 năm, nếu đạt được 50 lần phân chia thì có thể sống đến 120 tuổi. Do nhân sâm bổ khí nguyên lớn, thường dùng cho các chứng như hô hấp yếu, tứ chi lạnh, mạch yếu, huyết áp thấp, sốc... Ngoài ra, do nhân sâm có tác dụng bồi bổ cường tráng, có thể chống lão hóa, phù hợp với người bệnh lâu ngày thể hư, tim đập nhanh, hồi hộp, tự ra mồ hôi, tứ chi lạnh, khó thở, suy tim, suy nhược thần kinh... Nghiên cứu hiện đại chứng minh nhân sâm chứa nhiều saponin, tinh dầu bay hơi, polysaccharide, vitamin B1, B2, C...; có tác dụng điều tiết hệ thần kinh tốt, có tác dụng kích thích sinh dục, có tác dụng tăng cường tim, giảm đường huyết, tăng khả năng sinh tủy, tăng chức năng tuyến thượng thận, nâng cao khả năng thích nghi với môi trường bên ngoài, tăng cường miễn dịch. Ngoài ra, nhân sâm còn thúc đẩy tổng hợp protein, ức chế sự hình thành cholesterol cao, có lợi cho phục hồi bệnh mạn tính. Nếu dùng cách hầm, liều lượng thường dùng 3–9 gram; khi hầm phải dùng lửa nhỏ đun sôi trên 1 giờ để chiết xuất đầy đủ các thành phần hoạt tính, đảm bảo hiệu quả. Nếu dùng dạng nuốt, sấy khô nhân sâm, nghiền thành bột mịn, mỗi lần dùng 1–2 gram. Nếu ngâm rượu, cắt nhỏ nhân sâm, ngâm vào rượu tốt, sau khoảng 1 tháng có thể uống, mỗi lần 2 thìa canh, ngày 2 lần.② Hoàng kỳ Hoàng kỳ là rễ khô của cây hoàng kỳ thuộc họ Đậu, loại tốt là rễ vàng trắng, chất chắc, dễ gãy, bột nhiều, vị ngọt, không có tâm đen hay rỗng. Hoàng kỳ tính ấm nhẹ, vị ngọt, công dụng bổ khí nâng dương, ích khí cố biểu, sinh cơ kháng độc, lợi thủy tiêu thũng, thích hợp với chứng tự ra mồ hôi, trộm汗, huyết bế, phù thũng, đau nhức không vỡ, lao lực nội thương, tiêu chảy do tỳ hư, sa trực tràng và tất cả các chứng khí suy huyết hư. Hoàng kỳ chứa đường, acid folic và nhiều loại acid amin; có thể hưng phấn hệ thần kinh trung ương, vì vậy có thể nâng cao tinh thần, chống mệt mỏi, tăng cường miễn dịch, tăng khả năng phòng chống bệnh do khí hư, cảm cúm và nhiễm trùng rất hiệu quả, đồng thời có tác dụng tăng cường tim, lợi tiểu và hạ huyết áp; chứa khoáng chất vi lượng selenium, selenium là kẻ thù của ung thư, vì vậy hoàng kỳ có tác dụng chống ung thư. Nếu sắc nước, mỗi lần dùng 9–30 gram; nhưng người có chứng thực nhiệt như sốt cao, khát nước, táo bón thì kiêng dùng.③ Tây Dương sâm Tây Dương sâm còn gọi là Hoa Kỳ sâm, chủ yếu sản xuất tại Mỹ và Canada, trồng ở Trung Quốc gọi là giống sâm, dùng phần rễ làm thuốc, là dược liệu quý, là dược liệu bổ dưỡng thanh nhiệt tuyệt hảo, bất kỳ ai muốn dùng nhân sâm mà không chịu được tính ấm của nhân sâm đều có thể dùng. Tây Dương sâm vị ngọt, vị đắng nhẹ, công dụng bổ khí dưỡng âm, thanh hỏa sinh tân, thích hợp với các chứng như ho khan do phổi hư, ho lâu ngày, ho suyễn, khạc huyết, phổi teo mất tiếng... Dùng 1–3 gram, sắc nước uống thay trà, có hiệu quả làm dịu họng, đẹp giọng, nghệ sĩ hát, diễn viên kịch thường uống, có lợi cho bảo vệ giọng nói; Tây Dương sâm cũng là dược liệu bổ dưỡng thể thao tuyệt hảo, có thể dùng cho người mệt mỏi, khát nước, ra mồ hôi nhiều sau hoạt động mạnh. Khi dùng, nghiền thành bột mịn, mỗi lần dùng 1–1,5 gram, uống với nước ấm; cũng có thể sắc riêng, mỗi thang 1,5–3 gram; bảo quản phải chống mốc, chống sâu mọt, có thể sấy khô rồi đóng kín, hoặc bảo quản nơi khô ráo thoáng mát. Không nên dùng cùng với liêu vu. Người hư hàn kiêng dùng.④ Đảng sâm Đảng sâm là rễ của cây đảng sâm thuộc họ Cam thảo, loại tốt nhất là đảng sâm Lộc, Sơn Đông; chứa inulin, alkaloid, saponin, vitamin B1, B2... có thể hưng phấn hệ thần kinh trung ương, làm tinh thần phấn chấn, xua tan mệt mỏi, đồng thời tăng số lượng hồng cầu và huyết sắc tố, tăng cường miễn dịch; ngoài ra, đối với chứng giảm tế bào máu do hóa trị và xạ trị cũng có tác dụng tăng lên. Tính bình, vị ngọt, công dụng bổ trung ích khí, sinh tân dưỡng huyết, thường dùng cho chứng khí hư thiếu hụt như mệt mỏi, khó thở, ăn ít, đi ngoài, khí và tân đều hư như khát nước; khí huyết đều hư như da xanh xao, chóng mặt... và thể trạng suy nhược sau bệnh, suy dinh dưỡng. Nếu ngâm rượu, cắt nhỏ đảng sâm, ngâm vào 1 cân rượu gạo hoặc rượu trắng, sau 1 tháng có thể dùng, mỗi lần 2–3 thìa canh, ngày 3 lần; nếu sắc nước, mỗi lần dùng 9–15 gram, uống vào. Vị này phản ứng với liêu vu, không nên dùng cùng.⑤ Thái tử sâm Thái tử sâm là củ của cây giả phong lan dị diệp, còn gọi là hài nhi sâm, là một vị thuốc bổ thanh tuyệt hảo, chứa fructose, tinh bột, saponin, nhiều loại acid amin, vitamin... có tác dụng tăng cường thể lực, nâng cao chức năng miễn dịch của cơ thể. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, cho rằng tính bình, vị ngọt, vị đắng nhẹ, công dụng bổ phổi kiện tỳ, ích khí sinh tân, dùng cho chứng ăn ít, mệt mỏi, trẻ gầy do tỳ hư; ho khan do phổi hư, tự ra mồ hôi, tim đập nhanh, khát nước do tân dịch thiếu hụt, và các chứng khí âm đều hư sau bệnh. Mỗi lần dùng 9–30 gram, phải chống mốc, nên để nơi khô ráo thông thoáng hoặc sấy khô rồi đóng kín.⑥ Bạch truật Bạch truật là rễ rễ của cây bạch truật lâu năm thuộc họ Cúc, loại tốt nhất là bạch truật từ Chiết Giang; là vị thuốc chính để kiện tỳ ích khí; chứa tinh dầu, thành phần chính trong dầu là alcol cang truật và ketone cang truật, chứa chất tương tự vitamin A, có tác dụng bảo vệ gan, giảm đường huyết, tăng sức lực; có thể thúc đẩy tiết dịch tiêu hóa, tăng cường chức năng tiêu hóa, có tác dụng lợi tiểu rõ rệt và kéo dài, tăng số lượng tế bào máu. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, cho rằng tính ấm, vị ngọt, đắng, công dụng bổ khí kiện tỳ, trừ thấp lợi thủy, chỉ hãn an thai, dùng cho chứng ăn ít, đi ngoài lỏng do tỳ hư, mệt mỏi, thiếu khí, tự ra mồ hôi; tỳ hư vận hóa thất bại, thủy thấp lưu lại như đàm, phù thũng; thai kỳ tỳ hư khí yếu, thai khí bất an, phù chân... Liều dùng: 5–15 gram, người âm hư nội nhiệt, tân dịch tổn hao, lưỡi trơn, môi khô miệng khát thì kiêng dùng.⑦ Cam thảo Cam thảo là rễ và thân rễ của cây cam thảo lâu năm thuộc họ Đậu, loại tốt là chất chắc, nặng, vỏ mịn, chặt, có rãnh, mặt cắt vàng trắng, bột nhiều, vị ngọt, nhai ít sợi; chứa glycyrrhizin, glycyrrhizin, iso-glycyrrhizin, glycyrrhizin, iso-glycyrrhizin... thí nghiệm động vật chứng minh glycyrrhizin có tác dụng tương tự hormone vỏ thượng thận và tác dụng chống viêm, chống phản ứng dị ứng; ngoài ra còn có tác dụng giảm ho, giảm đau, chống co giật. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, cho rằng tính bình, vị ngọt, công dụng bổ tỳ hòa trung, giảm đau cấp tốc, nhuận phổi giảm ho, giải độc, điều hòa các vị thuốc, thích hợp với chứng tỳ vị hư yếu, đau bụng, ho, hồi hộp, sưng đau độc, ngộ độc... Liều dùng: 1,5–9 gram, không nên dùng cùng với đại kỷ, uyển hoa, canh tu, hải tảo.
Bổ khí>