Phương thuốc bổ khí huyết là phương thuốc có thể bổ huyết và bổ khí, thích hợp cho chứng khí huyết đều hư. Nói cách khác, trong lâm sàng, vừa có biểu hiện khí không đủ dùng như thở ngắn, mệt mỏi, không chịu được vận động, uể oải do chứng khí hư, vừa có biểu hiện huyết không đủ như chóng mặt, hồi hộp, da dẻ nhợt nhạt, mất ngủ, quên lãng do chứng huyết hư. Trong trường hợp này, cần sử dụng phương thuốc bổ khí huyết, các phương thuốc, bài thuốc dân gian phổ biến thường gặp chủ yếu như sau.
[Phương một]
Thịt bò 1000 gram, muối ăn vừa đủ, rượu vàng 250 ml. Thịt bò rửa sạch, thái thành miếng nhỏ, cho vào nồi, thêm nước vừa đủ, đun sôi lớn, vớt bỏ cặn máu và bọt, tiếp tục đun nhỏ lửa khoảng nửa giờ, cho rượu vàng và muối ăn vào, đun đến khi thịt mềm, nước đặc thì tắt bếp, để nguội rồi bày ra đĩa ăn kèm bữa ăn.
Phương này bổ tỳ vị, ích khí huyết, bồi bổ cơ thể, thích hợp cho người thể chất yếu, gầy còm, ăn ít, mệt mỏi, tinh thần uể oải.
[Phương hai]
Gà trống con 1 con, rượu vàng, gừng tươi, muối ăn, hành trắng mỗi thứ vừa đủ. Gà làm thịt, bỏ nội tạng và lông, rửa sạch, thái thành miếng, cho vào nồi hấp hơi, cho hành, gừng, rượu vàng, muối ăn vào làm gia vị, không thêm nước, dùng nước ngưng tụ tạo thành từ nồi hấp để chế ra “nước gà”. Ăn kèm bữa ăn, uống nước, ăn thịt.
Phương này bổ khí, bổ tinh, bồi bổ cơ thể, bất kỳ người thể chất yếu, sản hậu, bệnh hậu, người già gầy còm đều có thể chọn dùng tùy tình trạng.
[Phương ba]
Hạt thông 50 gram, mật ong 25 gram, thịt hồ đào 50 gram. Hạt thông, thịt hồ đào nghiền thành bột nhỏ, trộn với mật ong, đun sôi rồi tắt bếp, để nguội rồi đóng gói dự trữ.
Phương này nhuận phổi bổ thận, bổ trung kiện thân, thích hợp cho người thể chất gầy yếu dùng lâu dài.
[Phương bốn]
Tử sâm 15 gram, sơn dược, bạch truật mỗi thứ 10 gram, hoàng kỳ sinh 15 gram, mạch môn, hoàng kỳ mỗi thứ 10 gram, hoàng tinh, kê huyết đằng mỗi thứ 15 gram. Sắc uống, mỗi tuần uống 1 thang.
Phương này ích khí bổ huyết, chủ trị thể hình gầy gò, da dẻ thiếu ánh sáng, tinh thần kém.
[Phương năm]
Đậu đen 100 gram, dầu heo vừa đủ. Đậu đen nấu theo cách làm tương, lấy phần vàng nghiền thành bột, trộn với dầu heo đun nóng thành cao. Mỗi lần dùng 1 thìa canh, pha với nước nóng uống, ngày 2 lần.
Phương này làm đẹp da dẻ, tăng sắc tố da, tăng cường sức lực, bồi bổ cơ thể; theo《Đồ kinh bản thảo》: "Dùng lâu sẽ khiến người nặng nề".
[Phương sáu]
Thịt ngựa đen 500 gram, đậu tương lên men, rượu vàng, muối ăn mỗi thứ vừa đủ. Thịt ngựa rửa sạch, thái thành miếng, cho vào nồi, thêm đậu tương lên men, rượu vàng, muối ăn, nước, đun lửa lớn đến khi sôi, chuyển sang lửa nhỏ, đun đến khi chín mềm là được.
Phương này có tác dụng bổ huyết ích khí. Phù hợp với thể trạng suy nhược, lao tổn, chóng mặt do phong, lo âu phiền muộn.
Phương này xuất tự《Ẩm thiện chính yếu》, ban đầu dùng để "chấn thương tâm thần, buồn khổ không vui, an thần khí", là phương thuốc bổ huyết ích khí. Người bệnh lâu ngày thể hư hoặc quá lao lực, khí huyết bị hao tổn, thì thấy chứng lao tổn; khí huyết không đủ, không thể nuôi dưỡng đầu mắt, thì thấy chóng mặt do phong hư; khí huyết suy kiệt, tâm thần không được nuôi dưỡng, thì thấy lo âu phiền muộn. Pháp điều trị nên bổ huyết ích khí. Trong phương này, dùng thịt ngựa đen làm chủ dược, vật phẩm có tình cảm máu thịt, rất tốt để bổ huyết ích khí; dùng đậu tương lên men làm phụ dược, đồng thời thanh tâm trừ phiền, phối hợp lại thành phương thuốc bổ huyết ích khí. Phương này bổ khí huyết trọng điểm là bổ huyết, dùng để chữa chứng khí huyết suy kiệt mà chủ yếu là huyết hư.
[Phương bảy]
Nhân sâm 10 gram, đại táo 5 quả. Nhân sâm thái lát dự trữ. Đại táo rửa sạch dự trữ. Cho nhân sâm vào nồi đất, thêm nước lạnh ngâm nửa ngày, cho đại táo vào, đun khoảng 1 tiếng là được.
Phương này có công dụng bổ khí huyết mạnh mẽ. Phù hợp với chứng khí huyết suy kiệt, thể trạng suy nhược, lao tổn.
Phương này xuất tự《Thập dược thần thư》, ban đầu dùng để "sau khi cầm máu dùng thuốc này bổ sung", là phương thuốc đại bổ khí huyết tiêu biểu. Do điều dưỡng không đúng lâu ngày, bệnh kéo dài không điều trị, hoặc mất máu quá nhiều, đều có thể dẫn đến khí huyết suy kiệt nghiêm trọng và thể trạng suy nhược, pháp điều trị nên bổ khí huyết mạnh. Trong phương này, dùng nhân sâm làm chủ dược, bổ khí nguyên; dùng đại táo làm phụ dược, bổ khí dưỡng huyết. Nhân sâm kết hợp với đại táo có thể bổ khí sinh huyết, phối hợp lại thành phương thuốc đại bổ khí huyết.
Phương này có thể dùng để điều trị thiếu máu.
Phương này bổ dưỡng mạnh, không thích hợp cho người thực chứng, nhiệt chứng.
[Phương tám]
Nước ép nho tươi 500 ml, mật ong 1000 ml. Nước ép nho đun nhỏ lửa đến khi cô đặc thành dạng cao đặc, cho mật ong vào, đun sôi rồi tắt bếp, để nguội rồi đóng chai dự trữ. Mỗi lần dùng 1 thìa canh, hòa với nước sôi uống thay trà. Phù hợp với chứng khát do nhiệt bệnh, hoặc chán ăn.
Nho tính vị ngọt chua bình, có thể dưỡng âm gan thận, kết hợp với mật ong, có tác dụng bổ khí huyết, nhuận khô.
[Phương chín]
Huang tinh 50 gram, gạo tẻ 100 gram. Huang tinh ngâm nước sạch, vớt ra, thái nhỏ dự trữ. Gạo tẻ vo sạch dự trữ. Cho Huang tinh và gạo tẻ vào nồi, thêm nước, đun lửa lớn đến khi sôi, chuyển sang lửa nhỏ đun đến khi thành cháo.
Phương này có công dụng bổ hư tổn, ích khí âm, phù hợp với thể trạng suy nhược, lao tổn.
Phương này xuất tự《Điều dịch thực phẩm biện》，ban đầu dùng để "tất cả các chứng hư tổn, trăm bệnh, không phân biệt âm dương khí huyết suy kiệt, đều phù hợp", là phương thuốc thường dùng để điều trị thể trạng suy nhược, lao tổn. Thể trạng suy nhược, lao tổn đa số do bệnh lâu ngày không điều trị, hao tổn khí âm thành ra, pháp điều trị nên bổ hư tổn, ích khí âm. Trong phương này, dùng Huang tinh làm chủ dược, bổ hư tổn, đầy tinh thần, ích khí âm; dùng gạo tẻ làm phụ dược, bổ khí dưỡng huyết để tăng cường hiệu quả bổ hư của Huang tinh. Hai vị phối hợp lại thành phương thuốc bổ hư tổn. Phương này có tác dụng bổ dưỡng mạnh, đặc biệt phù hợp với thể trạng suy nhược, lao tổn do âm hư tinh tổn.
Thêm đường phèn vào ăn, có thể tăng cường tác dụng bổ dưỡng, nhuận phổi. Phù hợp với chứng ho lao, khạc huyết.
Phương này có tính chất bổ dưỡng nhờn, dễ sinh đàm thấp, vì vậy người có thể chất tỳ hư thấp trệ, ho đàm thấp, ho khan, tiêu chảy do hàn trung không nên dùng.
[Phương mười]
Thịt dê béo 500 gram, đương quy, sinh địa mỗi thứ 20 gram, gừng khô 15 gram, xì dầu, rượu vàng, đường trắng, muối ăn mỗi thứ vừa đủ. Thịt dê rửa sạch, thái thành miếng, cho vào nồi, thêm nước, đương quy, sinh địa, gừng khô, rượu vàng, đun đến khi gần chín, lại thêm xì dầu, đường trắng, muối ăn, đun nhỏ lửa đến khi nước cạn là được.
Phương này có công dụng bổ khí dưỡng huyết, ôn trung ôn hạ. Phù hợp với chứng huyết hư, tử cung lạnh rong kinh, đau bụng sau sinh do hư hàn, thể trạng suy nhược.
Phương này xuất tự《Thiên kim phương》, ban đầu dùng để "ròng kinh, mất máu kéo dài không ngừng", là phương thuốc ôn bổ khí huyết. Khí huyết hư hàn, không thể ôn dưỡng và bổ sung tử cung, thì thấy các chứng rong kinh; pháp điều trị nên ôn bổ khí huyết. Trong phương này, dùng thịt dê làm chủ dược, vật phẩm có tình cảm máu thịt, rất tốt để bổ khí huyết, ấm tử cung; dùng đương quy, sinh địa, gừng khô làm phụ dược, đương quy, sinh địa giúp thịt dê dưỡng huyết điều kinh, gừng khô giúp thịt dê ôn trung ôn hạ, phối hợp lại thành phương thuốc ôn bổ khí huyết. Phương này ôn bổ khí huyết, vì vậy còn có thể dùng để điều trị đau bụng sau sinh do hư hàn và thể trạng suy nhược.
Phương này trọng điểm là ôn bổ, không thích hợp cho người rong kinh do nhiệt huyết.
[Phương mười một]
Gan dê 1 bộ, thịt lưng dê 250 gram, địa cốt bì 12 gram, thần khúc 10 gram, lòng đỏ trứng gà, hành trắng, đậu tương lên men, dầu thực vật, rượu vàng, đường trắng, bột khô, bột ướt mỗi thứ vừa đủ. Gan dê, thịt dê rửa sạch, thái nhỏ, cho vào bát, thêm lòng đỏ trứng gà, bột khô trộn đều dự trữ. Địa cốt bì, thần khúc cho vào nồi, thêm nước, đun đặc lấy nước. Dầu thực vật đổ vào chảo, đun đến độ 70% nóng, cho gan dê, thịt dê vào, chiên qua rồi vớt ra dự trữ. Nước địa cốt bì thần khúc cho vào chảo, đun sôi, thêm gan dê, thịt dê, lại thêm hành trắng, đậu tương lên men, muối ăn, đường trắng, rượu vàng, dầu thực vật, dùng bột ướt tạo độ sánh, đảo đều đến khi nước cạn là được.
Phương này có công dụng ích khí huyết, bổ hư lao. Phù hợp với chứng hư lao gầy yếu.
Phương này xuất tự《Thánh tế tổng lục》, tên ban đầu là "phương gan dê", dùng để "thể hư lao", là phương thuốc điều trị thể hư lao. Bệnh lâu ngày không điều trị, khí huyết suy kiệt, tạng phủ tổn thương, thì chuyển thành thể hư lao, pháp điều trị nên ích khí huyết, bổ hư lao. Trong phương này, dùng gan dê, thịt dê làm chủ dược, vật phẩm có tình cảm máu thịt, rất tốt để bổ khí huyết, ích hư lao; dùng địa cốt bì, thần khúc làm phụ dược, địa cốt bì thanh nhiệt hư lao, đồng thời chế ngự tính nhiệt của thịt dê, thần khúc kiện tỳ trợ vận để hỗ trợ sinh hóa khí huyết, phối hợp tất cả thành phương thuốc ích khí huyết, bổ hư lao. Phương này dùng cả tính hàn và nhiệt, điều hòa âm dương, đặc biệt phù hợp với người hư lao gầy yếu nói chung.
[Phương mười hai]
Thận heo 1 cái, nhân sâm, đương quy mỗi thứ 10 gram, sơn dược 30 gram, dầu mè, xì dầu, hành trắng, gừng tươi mỗi thứ vừa đủ. Thận heo cắt đôi, loại bỏ gân màng, rửa sạch, phía sau dùng dao cắt thành các đường xiên, thái thành miếng dự trữ. Nhân sâm, đương quy cho vào nồi đất, thêm nước, đun sôi 10 phút, lại thêm thận heo, sơn dược, đun nhẹ đến khi chín là vớt ra, để nguội rồi thêm dầu mè, hành, gừng, trộn đều là được.
Phương này có công dụng ích khí bổ huyết. Phù hợp với chứng khí huyết đều hư, tim đập nhanh, khó thở, nói ít, tự ra mồ hôi, đau lưng.
Phương này xuất tự《Bách nhất tuyển phương》, ban đầu dùng để "tâm khí hư tổn, hồi hộp, tự ra mồ hôi", là phương thuốc thường dùng để ích khí bổ huyết. Khí huyết đều hư, khí hư không thể bảo vệ bề ngoài, chức năng giảm sút, thì thấy tự ra mồ hôi, khó thở; huyết hư không thể dưỡng nuôi, thì thấy tim đập nhanh, hồi hộp; pháp điều trị nên ích khí bổ huyết. Trong phương này, dùng nhân sâm, đương quy làm chủ dược, nhân sâm bổ khí nguyên, đương quy dưỡng huyết bổ huyết, hai vị phối hợp, bổ khí huyết song song; dùng sơn dược, thận heo làm phụ dược, sơn dược bổ tỳ ích thận, bình bổ không khô, thận heo bổ thận trừ tự ra mồ hôi. Tất cả phối hợp lại, thành phương thuốc ích khí bổ huyết. Phương này bổ khí huyết song song, trọng điểm là bổ khí, đặc biệt phù hợp với chứng khí huyết đều hư mà chủ yếu là khí hư.
[Phương mười ba]
Anh đào 500 gram, đường trắng 250 gram. Cả hai cùng đun thành siro; hoặc nghiền nát anh đào, vắt lấy nước, đun sôi, thêm đường trắng điều chỉnh vị, dùng kèm bữa ăn.
Anh đào là quả của cây anh đào thuộc họ Hoa hồng, còn gọi là Kinh đào. Theo phân tích dinh dưỡng hiện đại, anh đào chứa nhiều đường, vitamin nhóm B, vitamin C, carotene, sắt, canxi, phốt pho và các chất dinh dưỡng khác. Hàm lượng sắt cao, người thiếu máu ăn vào có thể thúc đẩy tái tạo hemoglobin.
Anh đào vừa là loại trái cây ngon miệng được yêu thích, vừa là một loại mỹ phẩm thiên nhiên tuyệt vời. Theo《Đồ kinh bản thảo》ghi rằng nó "ăn vào điều hòa trung tiêu, bổ khí, làm đẹp da dẻ." Tác phẩm《Điểm Nam bản thảo》của Lan Mão đời Minh further luận về tác dụng chăm sóc sức khỏe của nó: "Trị mọi chứng hư, có thể bổ khí nguyên lớn, làm dịu da dẻ." Thường xuyên ăn sẽ có lợi cho vẻ đẹp khuôn mặt.
[Phương mười bốn]
Nho 250 gram, đường trắng vừa đủ. Rửa sạch nho, cắt nhỏ, cho vào nồi, thêm nước, đun lấy nước, thêm một chút đường trắng điều chỉnh vị, uống thay trà.
Nho, xưa gọi là Bồ đào, vị ngọt chua, tính bình. Uống nước sắc, bổ khí huyết mạnh, trừ phiền, giảm khát, mạnh tim lợi tiểu an thai, có thể dùng cho chứng ngực đầy bụng căng, phiền muộn thở gấp, nằm ngồi không yên do thai khí nghịch lên.
Nho giàu dinh dưỡng, hàm lượng carbohydrate chủ yếu là glucose, không cần phân giải đã có thể hấp thu trực tiếp vào cơ thể, cung cấp năng lượng; đồng thời chứa một số axit hữu cơ, giúp tiêu hóa tốt. Đối với phụ nữ mang thai rất có lợi.
Nếu không có nho, có thể dùng rễ hoặc lá nho sắc nước cũng được.
[Phương mười lăm]
Đại táo 10–15 quả, gạo tẻ 2 lượng. Thêm nước, cả hai cùng nấu cháo.
Phương này bổ khí huyết, kiện tỳ vị, đối với chứng dạ dày hư ăn ít, tỳ hư đi ngoài, khí huyết thiếu hụt, cũng như giảm tiểu cầu, thiếu máu, viêm gan mạn tính, suy dinh dưỡng có hiệu quả tốt.
[Phương mười sáu]
Gạo tẻ 2 lượng, sữa tươi nửa cân. Trước tiên nấu gạo thành cháo, khi cháo gần chín thì thêm sữa, tiếp tục nấu thành cháo.
Phương này bổ hư tổn, nhuận ngũ tạng, ích lão nhân; phù hợp với người trung niên và cao tuổi thể chất suy yếu, khí huyết suy kiệt, thể trạng suy nhược sau bệnh, khát nước, nghẹn thức ăn, đại tiện khô cứng.
[Phương mười bảy]
Lấy 1 con gà mái 3 cân, gạo tẻ 2 lượng. Gà mái làm sạch, đun kỹ lấy nước, dùng nước hầm gà nguyên chất nấu cháo cùng gạo tẻ, trước tiên đun lửa lớn đến sôi, sau đó chuyển sang lửa nhỏ đun đến khi cháo đặc là được.
Phương này dưỡng ngũ tạng, bổ khí huyết, phù hợp với người già thể yếu, gầy còm sau bệnh, khí huyết suy kiệt gây ra các chứng suy nhược.
[Phương mười tám]
Hải sâm ngâm nước 50 gram, miếng nấm đông cô 15 gram, nấm đông cô ngâm nước 5 gram, thịt chân giò hun khói 2 gram, rượu nấu, muối tinh, hạt tiêu, hành, gừng, dầu heo, nước hầm xương mỗi thứ vừa đủ. Hải sâm thái hạt, nấm đông cô, nấm đông cô thái nhỏ. Cho dầu heo vào chảo, đun nóng, cho hành, gừng vào xào thơm, đổ nước hầm xương vào, lọc bỏ hành gừng, rồi cho hải sâm, nấm đông cô, nấm đông cô, muối, rượu nấu, hạt tiêu vào, đun sôi, thêm bột làm đặc, đổ thịt chân giò hun khói vào, rắc hạt tiêu là được.
Hải sâm là một món hải sản quý hiếm. Vì công dụng bồi bổ không thua gì nhân sâm mà có tên gọi như vậy. Là thực phẩm lý tưởng cho chế độ ăn giàu protein, ít chất béo. Tính vị ngọt ấm, vị hơi mặn, có công dụng bổ thận tráng dương, ích khí, dưỡng âm, thông đại tràng, nhuận khô, cầm máu, tiêu viêm.《Bản thảo cương mục》ghi rằng "có thể bổ khí nguyên, ích ngũ tạng lục phủ". Y học hiện đại cho rằng chất hải sâm tố trong hải sâm là một chất kháng nấm, có thể ức chế nhiều loại nấm và một số khối u, ung thư, hiệu quả đối với liệt co giật do đột quỵ, đồng thời có tác dụng hạ huyết áp, thường dùng để điều trị các bệnh do khí huyết thiếu hụt, dương thận hư yếu, can thận bất túc, tạng phủ tổn thương, cũng như cao huyết áp, xơ vữa động mạch.
[Phương mười chín]
Thịt mực 500 gram, rượu nấu, muối tinh, đường trắng, đoạn hành, miếng gừng, xì dầu, dầu thực vật, dầu mè mỗi thứ vừa đủ. Thịt mực tươi cho vào nồi nước sôi luộc sơ, vớt ra rửa sạch, vắt ráo nước. Đặt chảo lên bếp, cho dầu thực vật, đun nóng, thêm hành, gừng, xào thơm, cho thịt mực, đường trắng, xì dầu, muối, rượu nấu, nước vào. Đun sôi rồi hầm đến khi thịt chín, nước đặc, vớt hành gừng ra, rưới dầu mè vào trộn đều là được.
Thịt mực còn gọi là thịt cá mực, là thực phẩm giàu dinh dưỡng. Trong thịt tươi chứa nhiều protein, một lượng carbohydrate, muối vô cơ, vitamin, đồng thời chứa nhiều chất peptid. Hàm lượng chất béo rất ít, mỗi 100 gram khô chứa 68,4 gram protein, canxi, phốt pho, sắt và iốt khá dồi dào. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, cho rằng tính vị mặn bình, có công dụng dưỡng âm dưỡng huyết.
《Y lâm tuý yếu》nói: "Bổ tim thông mạch, hòa huyết thanh thận, thanh nhiệt bảo tinh, nấu ăn đặc biệt có thể dưỡng huyết dưỡng âm, minh mục thanh nhiệt." Món này phù hợp với chứng huyết hư ở phụ nữ, kinh nguyệt ít, rong kinh, băng huyết, khí huyết suy yếu. Đối với người khí huyết suy yếu, món này cũng có công dụng bổ khí huyết. Người khỏe mạnh ăn vào có thể tăng cường sức khỏe.
[Phương hai mươi]
Chân ngỗng 200 gram, chân giò heo 2 cái, rượu nấu, muối tinh, hạt tiêu, hành末, nước hầm thịt mỗi thứ vừa đủ. Chân ngỗng rửa sạch cát bùn, ngâm nước nóng 10 phút, vớt ra, bỏ lớp da đen, rửa sạch, thái thành sợi. Chân giò heo nhổ hết lông, rửa sạch, cho vào nồi nước sôi luộc sơ. Cho chân ngỗng, chân giò heo, rượu nấu, muối, hạt tiêu, hành, nước hầm thịt vào nồi, đun sôi rồi hầm nhỏ lửa đến khi thịt chín mềm là được.
Chân ngỗng vị ngọt mặn mát, vô độc, có thể dưỡng huyết ích khí.《Tư Nguyên Bản Thảo》ghi rằng: "Chân ngỗng bổ khí dưỡng huyết, thu liễm, sinh cơ. Chủ trị khí huyết hư yếu, ung nhọt độc, vết thương lâu lành." Chân ngỗng hầm cùng chân giò heo có thể tăng cường hiệu quả bổ khí dưỡng huyết. Phụ nữ sau sinh khí huyết suy yếu dùng rất phù hợp. Vì chân giò heo chứa nhiều protein collagen, là nguyên liệu chính để phát triển tế bào da, dùng lâu dài còn có thể làm đẹp da.
[Phương hai mươi mốt]
Thịt cá chép 500 gram. Đương quy, đảng sâm mỗi thứ 15 gram. Rượu nấu, hành, gừng, tỏi, hạt nêm, muối ăn, xì dầu mỗi thứ vừa đủ. Cá chép làm sạch, mở sống lưng, bỏ xương, nội tạng, đầu, đuôi, thái sợi dự trữ. Đương quy, đảng sâm cho vào túi vải buộc kín, cho vào nồi nhôm, đặt thịt cá vào, túi thuốc vào, thêm rượu nấu, hành, gừng, tỏi, muối ăn, thêm nước vừa đủ.
Đặt nồi lên bếp, trước tiên đun lửa lớn đến sôi, vớt bỏ bọt, sau đó đun nhỏ lửa 1 giờ, vớt túi thuốc ra, thêm hạt nêm là được.
Bổ khí huyết. Có thể hỗ trợ điều trị chứng khí huyết thiếu hụt, thể trạng suy yếu sau bệnh lâu ngày, mệt mỏi, mặt vàng, gầy còm.
|
