Tiêu chảy ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ là một hội chứng rối loạn chức năng tiêu hóa do vi khuẩn đường ruột gây bệnh và virus đường ruột gây ra. Đặc điểm chính là phân lỏng, tăng số lần đi ngoài hoặc dạng nước. Thuộc phạm vi "tiêu chảy", "hại tả" trong y học cổ truyền Trung Hoa.
Phòng bệnh trước khi mắc bệnh
Chăm sóc dưỡng sinh và vệ sinh trước khi bệnh rất quan trọng.
(1) Các biện pháp thông thường
1. Khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ. Nếu nuôi bằng sữa nhân tạo, cần pha loãng sữa thích hợp và tiệt trùng dụng cụ ăn uống, tốt nhất nên đun sôi hoặc hấp mỗi ngày 1 lần. Thực phẩm phải tươi sạch.
2. Cho ăn đúng giờ, đúng lượng. Tăng dần thực phẩm bổ sung theo đúng thời gian, nhưng không nên thêm quá sớm, quá nhiều thực phẩm chứa tinh bột hoặc chất béo, cũng không nên thay đổi đột ngột loại thức ăn.
3. Chú ý biến đổi thời tiết, mặc quần áo phù hợp kịp thời để tránh lạnh bụng. Đồng thời tăng cường luyện tập thể lực, phòng ngừa cảm cúm, viêm phổi, viêm tai giữa và các bệnh khác.
4. Vào mùa hè cần đặc biệt chú ý vệ sinh ăn uống và chăm sóc. Khi trời nóng, nên cho trẻ uống nhiều nước hơn, không nên ăn quá no hay quá nhiều thực phẩm giàu chất béo. Tránh cai sữa vào mùa hè.
5. Tránh sử dụng kéo dài kháng sinh phổ rộng.
(2) Phòng bệnh bằng chế độ ăn uống
1. Cháo đậu đỏ và gạo nếp: Đậu đỏ 30g, Đảng sâm (hoặc Nhân sâm) 10g, sắc cùng nhau, lọc bỏ bã lấy nước, cho gạo nếp 50g vào nấu cháo. Ăn thường xuyên có thể phòng ngừa tiêu chảy ở trẻ nhỏ.
2. Bánh sắn đậu trắng: Sắn 200g (bóc vỏ, thái mỏng), đậu trắng tươi 50g, thịt táo đỏ (tẩm nhỏ) 500g, sợi trần bì 3g, trộn đều, hấp thành bánh, ăn sáng, mỗi lần 50–100g, rất thích hợp với người tỳ vị yếu.
II. Phòng biến chứng sau khi mắc bệnh
Bệnh diễn biến chủ yếu phụ thuộc vào thể trạng tỳ vị khỏe yếu, thời gian điều trị sớm hay muộn, cũng như mức độ và tính chất của tà khí xâm nhập. Cảm nhiễm phong nhiệt, thấp nhiệt dễ chuyển biến, kết quả có thể là: nhiệt hóa hỏa, nội nhập tâm bảo; hoặc tiêu chảy kéo dài, tổn thương âm và dương. Ngoài ra, tiêu chảy nặng kéo dài sẽ tổn thương dương tỳ, thổ hư thủy vượng, có thể xuất hiện chứng “phong tỳ chậm”.
(1) Các biện pháp thông thường
1. Điều chỉnh chế độ ăn uống: Trẻ nhẹ vẫn có thể tiếp tục bú mẹ, nhưng nên rút ngắn thời gian bú, kéo dài khoảng cách. Nếu nuôi bằng sữa bò, cần pha loãng sữa hơn bình thường và bỏ lớp váng sữa phía trên. Trẻ lớn hơn nên cho ăn cháo dễ tiêu. Trường hợp tiêu chảy nặng nên tạm ngừng ăn 6–8 giờ để dạ dày ruột được nghỉ ngơi tốt.
2. Bổ sung nước: Để phòng mất nước và mất muối, trong thời gian cách quãng bú hoặc tạm ngừng ăn, cần cho trẻ uống nhiều nước đường muối, nước trà nhạt, nước củ cải, v.v. Cũng có thể dùng "muối bù điện giải uống" theo hướng dẫn bác sĩ.
3. Chăm sóc: Chú ý giữ ấm bụng. Sau mỗi lần đi đại tiện, rửa vùng hậu môn bằng nước ấm, thay tã thường xuyên, xử lý phân kịp thời và rửa tay sát khuẩn để tránh nhiễm trùng tái phát. Với trẻ bị tiêu chảy kéo dài, cần chú ý tư thế đi đại tiện, tránh làm trẻ cong người quá mức gây sa trực tràng.
(2) Điều trị theo y học cổ truyền để phòng biến chứng
1. Dạng tổn thương do ăn uống: Ban đầu nên dẫn hoả thông hạ, dùng Thất trân hoàn, Nhất niêm kim, v.v.; sau đó kiện tỳ chỉ tả, dùng Bảo hòa hoàn, Sơn tra kiện tỳ hoàn, v.v.
2. Dạng thấp nhiệt: Dùng gia giảm phương Cát căn, Hoàng liên, v.v. Nếu trẻ bồn chồn, khó chịu, có dấu hiệu hóa hỏa nội nhập, thêm Thạch quyết minh, Thiên ma, Câu đằng, Đại mai, Bột sừng hươu, Tử tuyết đan, v.v.; nếu khát nước, mắt trũng, tiểu ít đỏ, có dấu hiệu tổn thương âm dịch, thêm Liên mai thang, vị chua ngọt hóa âm; nếu tứ chi lạnh, thần trí uể oải, dương khí suy yếu, cấp tốc dùng Tham phủ long mẫu thang, hoặc tùy tình trạng thêm Nhân sâm, Phụ tử, Ngũ vị tử, v.v.; nếu thấy thần chí lặng lẽ, ngủ mê, tay chân co giật, có dấu hiệu sắp phát sinh chứng phong tỳ chậm, cần thêm Nhân sâm, Phụ tử, Nhục quế, v.v., hoặc gia cố chân thật thang.
3. Dạng hư hàn: Dùng Lục vị Bạch truật tán hoặc Nghịch hoàng thang của Tiền Ất, tùy tình trạng thêm Bổ cốt chỉ, Dịch trí nhân, Ngô thù du, hoặc Triết thụ hoàn.
(3) Chế độ ăn uống phòng biến chứng
Phương pháp này chủ yếu áp dụng cho trẻ lớn hơn và trường hợp tiêu chảy nhẹ.
1. Cháo củ cải: Củ cải hạt (rang thơm) nghiền thành bột, nấu cùng gạo thành cháo. Phù hợp với tiêu chảy do ăn uống.
2. Cháo ý dĩ: Ý dĩ sống, gạo trắng (1/3 lượng ý dĩ), trước tiên nấu ý dĩ nhừ, rồi cho gạo trắng vào nấu cháo. Phù hợp với tiêu chảy do thấp nhiệt.
3. Cháo sắn: Sắn và gạo nếp nấu chung thành cháo. Phù hợp với tiêu chảy do hư hàn.
(4) Phương thuốc đơn, nghiệm phương
1. Bột Sơn tra than, bột Xạ hương than nghiền mịn, mỗi lần 1g, pha với nước ấm uống, ngày 3 lần.
2. Quả mận 9g, sắc nước, thêm đường đỏ uống, ngày 3 lần. Phù hợp với tiêu chảy kéo dài không dứt.
3. Tỏi bỏ vỏ, nướng chín trên lửa, bóc vỏ, nghiền thành bột, trộn thêm chút đường trắng, pha nước uống, mỗi ngày 2–3 tép tỏi.
4. Ngô thù du 30g, Đinh hương 2g, Hồ tiêu 30 hạt, tất cả nghiền thành bột. Mỗi lần dùng 1,5g, trộn với giấm cũ hoặc dầu thực vật thành hỗn hợp dán, đắp lên rốn, dùng băng vải cố định, mỗi ngày thay thuốc 1 lần. Dùng cho tiêu chảy do ăn uống, tiêu chảy do hư hàn.
(5) Phương pháp châm cứu, bấm huyệt
1. Trước tiên châm huyệt Túc tam lý, sau đó châm Khí hải. Nếu tiêu chảy không dứt, thêm châm huyệt chỉ tả (cách huyệt Quan nguyên 5 phân). Có thể dùng đuốc cứu huyệt Thần khuyết 10 phút. Nếu nôn mửa, thêm châm huyệt Nội quan.
2. Phương pháp bấm lưng: Trẻ nằm sấp, bác sĩ dùng ngón cái và ngón trỏ hai tay ấn vào da trẻ, từ huyệt Trường cường (vùng xương cụt) dọc theo sống lưng đến huyệt Đại trĩ (đối diện vai), nâng da thịt liên tục, bấm 3 lần, mỗi ngày 1 lần. Phương pháp này hiệu quả tốt đối với trẻ có tỳ vị yếu, tiêu chảy kéo dài không khỏi.
|
