Chán ăn là tình trạng giảm khẩu vị kéo dài do rối loạn chức năng tiêu hóa và mất cân bằng điều tiết do nhiều yếu tố gây ra. Đặc điểm chính là chán ăn, thậm chí không muốn ăn, mệt mỏi, tóc rụng, sút cân, sức đề kháng yếu. Trường hợp nhẹ có thể dẫn đến hấp thu kém, phát triển chậm; trường hợp nặng có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng nghiêm trọng, đe dọa tính mạng. Bệnh này thuộc phạm vi “ác thực” trong Đông y.
Phòng bệnh trước khi bệnh xảy ra
Phòng ngừa trước khi bệnh xuất hiện quan trọng hơn phòng ngừa sau khi bệnh đã xảy ra.
(1) Lưu ý điều chỉnh ăn uống, nuôi dưỡng hợp lý
Điều chỉnh ăn uống là phương pháp phòng ngừa chính. Cần chú ý cho trẻ ăn các món dễ tiêu hóa, chứa đầy đủ tinh bột, protein, chất béo, rau củ... đảm bảo dinh dưỡng toàn diện. Thực đơn cần đa dạng, tránh ăn quá nhiều thực phẩm béo ngậy lâu dài. Rèn luyện cho trẻ thói quen ăn đúng giờ, đúng lượng, không thiên vị, không chọn lọc. Trong điều kiện đảm bảo bữa ăn bình thường, hạn chế số lần và lượng ăn đồ ngọt, nước giải khát, đồ ăn vặt. Đồng thời cần chú ý vệ sinh an toàn thực phẩm.
(2) Bổ sung thức ăn phụ kịp thời
Trong khoảng 4–6 tháng tuổi sau khi sinh, cần bổ sung thức ăn phụ kịp thời, dần dần, tạo kích thích vị giác cần thiết cho trẻ, giúp trẻ có vị giác tốt.
(3) Giữ tâm trạng ổn định, vui vẻ
Nếu mọi mặt đều tốt, cha mẹ không cần ép trẻ ăn, có thể để trẻ chờ đến bữa tiếp theo mới ăn. Trẻ chỉ khi đói mới có cảm giác thèm ăn tốt. Thay vì lo lắng quá mức về việc trẻ ăn ít, hãy đưa trẻ ra ngoài hoạt động nhiều hơn. Không nên đánh mắng trẻ tùy tiện, tránh các kích thích tinh thần. Đồng thời cần hiểu rõ môi trường xung quanh hoặc môi trường học tập của trẻ có yếu tố nào ảnh hưởng đến thói quen ăn uống hay không.
(4) Điều trị bằng thực phẩm
1. Cháo sắn: gạo tẻ, gạo nếp, cùng với một lượng vừa đủ sắn nấu thành cháo ăn.
Cũng có thể thêm táo đỏ, củ cải, sơn tra.
2. Canh thịt: nấu canh gà, thịt bò hoặc xương heo, khi nấu thêm hạt đậu khấu, đinh hương, hồi, quế, khi ăn thêm muối vừa đủ.
3. Cháo mạch nha: nghiền mạch nha thành hạt giống như gạo, thêm một lượng vừa đủ bột nội kim, nấu cháo ăn.
Phòng bệnh khi đã mắc bệnh
Nếu chứng chán ăn kéo dài không được cải thiện, có thể dẫn đến suy dinh dưỡng nghiêm trọng và suy nhược cực độ, ảnh hưởng đến dinh dưỡng và sự phát triển của trẻ.
(1) Điều trị bằng thực phẩm
1. Bánh tiêu thực: lấy 2 quả nội kim, sao khô trên chảo gốm bằng lửa nhỏ, tán thành bột, trộn với 100g bột mì khô làm bánh mỏng ăn. Nếu thêm một chút vừng, muối tinh hoặc đường trắng, sẽ ngon hơn.
2. Một con cá chép, bỏ nội tạng, thêm 6g nội kim, nấu chín với nước, nêm một lượng vừa đủ xì dầu, muối, gừng, ăn, liên tục ăn trong 7 ngày.
3. Một quả gan gà hoặc 50g gan heo, 6g tàng sơn tra, nấu chín, ăn gan uống canh, liên tục dùng trong 7 ngày.
(2) Điều trị bằng thuốc
Điều trị bằng thuốc cho chứng chán ăn ở trẻ nhỏ, tùy theo tình trạng bệnh khác nhau, có thể dùng các phương pháp khác nhau.
1. Phương pháp tiêu dẫn: dùng cho trường hợp ăn uống thất thường, rối loạn tiêu hóa gây ra chán ăn.① Tích trệ do ăn quá nhiều, uống một lần một nắm vàng hoặc thất trân đan, sau đó uống tiểu nhi kiên tỳ hoàn hoặc bảo hòa hoàn.② Tích trệ do ăn lạnh, uống bảo xích vạn ứng tán, sau đó uống hương sa dưỡng vị hoàn.
2. Điều hòa tỳ vị: dùng cho trường hợp chán ăn kéo dài, tỳ vị hư yếu, có thể dùng tiểu nhi kiên tỳ hoàn, phi nhi hoàn hoặc tham linh bạch truật tán.
3. Bổ kẽm: thông qua xét nghiệm nồng độ kẽm máu hoặc tóc, trẻ thiếu kẽm có thể uống siro sunfat kẽm hoặc axit axetic kẽm.
(3) Phương thuốc đơn độc và bài thuốc dân gian
1. Phương thuốc điều trị chứng trẻ gầy còm: 5 con châu chấu, chiên dầu, ăn liên tục mỗi ngày, ngừng khi khỏi bệnh.
2. Bột khô côn trùng, bỏ chân, trộn dầu thơm, sấy khô, tán thành bột, mỗi lần 1,5–3g, ngày 3 lần, uống với nước sắc táo đỏ.
3. 30g nội kim gà, sao khô trên chảo gốm, thần khúc, mạch nha, sơn tra mỗi thứ 100g, tán thành bột mịn, mỗi lần uống 1,5–3g, ngày 3 lần.
4. 100g ngũ cốc sâu, 50g nội kim gà, rang vàng rồi tán thành bột, mỗi lần uống 3g, ngày 3 lần, mỗi lần dùng 10g mạch nha sắc nước để pha.
(4) Châm cứu, bấm huyệt
1. Chọn huyệt Trung quản, Khí hải, Túc tam lý, Đại trường du, điều trị 5–7 ngày. Nếu hiệu quả không rõ, có thể thêm huyệt Pí du, Vị du.
2. Châm huyệt Tứ hùng: dùng kim ba cạnh, châm vào huyệt Tứ hùng hai bàn tay, châm sâu 0,5–1 phân, rút kim ra rồi bóp ra dịch vàng, lau khô bằng bông vô trùng, cách 1 ngày một lần, có thể tiêu tích, kiện tỳ.
3. Xoa bụng 5 phút, bấm lưng 5 lần, mỗi ngày 1 lần, 3–5 ngày là một liệu trình.
|
