Những vùng như Tô Châu, Chiết Giang hiện nay xưa kia thuộc lãnh thổ nước Việt trong thời kỳ Xuân Thu. Ngày xưa, vua Việt Câu Tiễn bị quân Ngô bắt làm tù binh, Câu Tiễn nhẫn nhục chịu đựng, giả vờ phục vụ hết lòng, mới được thả về nước Việt. Sau khi trở về, Câu Tiễn nằm trên đống củi, nhâm nhi nước đắng, quyết tâm phải làm cho nước Việt mạnh lên. Truyền thuyết kể rằng năm đầu tiên trở về, nước Việt gặp nạn đói hiếm thấy, dân chúng không có lương thực để ăn. Để cùng dân chúng vượt qua khó khăn, Câu Tiễn đích thân leo núi tìm kiếm các loại rau rừng ăn được. Sau ba lần nếm thử rau rừng bị ngộ độc, cuối cùng ông phát hiện ra một loại rau rừng có thể ăn được. Loại rau này sinh trưởng rất mạnh, cứ cắt đi lại mọc lại, không ngừng nghỉ. Vì vậy, toàn dân Việt đã nhờ vào loại rau nhỏ bé này vượt qua nạn đói. Loại rau cứu dân chúng thời ấy, vì có mùi cá, nên Câu Tiễn đặt tên là “Ngưu bàng thảo”.
Ngưu bàng thảo còn có tên gọi khác là “Sắc nhĩ căn”, “Chó mũi”, món ăn trộn rau sống ngưu bàng là món ăn truyền thống dân gian. Ngưu bàng thảo khi dùng làm thuốc có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu sưng, tán mủ, lợi tiểu, được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền Trung Hoa. Thường phối hợp với Lô căn, Cát cánh, Qua lâu để điều trị chứng phổi ung, ho ra mủ (tương đương với viêm phổi mủ trong y học hiện đại), ho do đàm nhiệt. Khi dùng điều trị mụn nhọt do nhiệt độc, có thể phối hợp với Dã cúc hoa, Bồ công anh, Kim ngân hoa, cũng có thể dùng tươi nghiền nát đắp ngoài. Nếu bị ngứa da, bị muỗi đốt, sưng đau mụn nhọt, có thể dùng riêng ngưu bàng thảo chế thành dung dịch bôi ngoài da (như sản phẩm Pian Ning trong “Toàn thư dược liệu Trung Quốc”). Ngưu bàng thảo dùng trong chứng thấp nhiệt ở bàng quang, tiểu tiện khó khăn, đau rát, thường phối hợp với Xa tiền tử, Bạch mao căn, Hải kim sa; cũng có thể dùng riêng ngưu bàng thảo, không chỉ chữa chứng nhiệt thấp, mà còn chữa chứng bạch trọc, băng huyết. Khi dùng điều trị chứng thấp nhiệt ở đại tràng, tiêu chảy, lỵ, thường phối hợp với Hoàng liên, Hoàng bá, Bạch đầu ông, cũng có thể phối hợp với Sơn tra thán để điều trị chứng lỵ nhiệt (tương đương với bệnh lỵ do vi khuẩn trong y học hiện đại).
Thí nghiệm dược lý hiện đại cho thấy, dược liệu này có tác dụng kháng khuẩn, kháng virus, tăng cường miễn dịch cơ thể, lợi tiểu. Báo cáo lâm sàng đã sử dụng rộng rãi để điều trị viêm phổi, ho ra máu, nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm phế quản mạn tính, ho gà, cảm cúm, viêm phổi mủ, tràn dịch màng phổi do ung thư, sốt cảm, ung thư phổi, viêm cổ tử cung, viêm khớp mủ, táo bón kinh niên, viêm ruột do vi khuẩn cấp tính, viêm gan vàng cấp tính, hội chứng thận hư, viêm giác mạc do herpes, viêm mũi, viêm tai giữa mủ, viêm tuyến nước bọt cấp tính, viêm da mẩn ngứa, viêm họng mạn tính, bệnh hậu môn trực tràng, viêm tuyến tiền liệt, lupus ban đỏ, u mạch máu, phòng ngừa bệnh xoắn khuẩn leptospira.
Các chế phẩm thuốc đông y thường dùng có thành phần chính là ngưu bàng thảo gồm: Chiết xuất ngưu bàng thảo, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, lợi thấp, dùng cho viêm phổi mủ, ho do đàm nhiệt, băng huyết, nhiễm trùng đường tiểu, các bệnh nhọt sưng.
Hay như viên ngưu bàng thảo phức phương (gồm ngưu bàng thảo, Hoàng cầm, Bán lan căn, Liên kiều) có tác dụng thanh nhiệt giải độc, dùng cho đau họng, viêm amidan do ngoại cảm phong nhiệt.
Phản ứng phụ của chế phẩm ngưu bàng thảo khá hiếm gặp.
Một số bài thuốc dân gian dùng ngưu bàng thảo làm chính
☆ Điều trị viêm phổi mủ: Ngưu bàng thảo 30 gram, Cát cánh 15 gram, sắc nước uống hoặc nghiền thành bột uống.
☆ Điều trị lỵ: Ngưu bàng thảo 20 gram, Sơn tra thán 6 gram, sắc nước, thêm mật ong uống.
☆ Điều trị viêm tuyến nước bọt cấp tính: Dùng ngưu bàng thảo tươi vừa đủ, nghiền nát đắp ngoài da, dùng băng dính cố định, mỗi ngày 2 lần.
☆ Điều trị táo bón kinh niên: Ngưu bàng thảo 5–10 gram, ngâm trong nước sôi 10–12 phút, uống như trà. Trong thời gian điều trị ngừng dùng thuốc khác, mỗi liệu trình 10 ngày.
☆ Điều trị viêm gan vàng cấp tính: Ngưu bàng thảo 180 gram, đường trắng 30 gram, sắc nước uống, mỗi ngày 1 thang, uống liên tục 5–10 thang.
☆ Điều trị hội chứng thận hư: Ngưu bàng thảo (loại khô) 100–150 gram, cho vào 1000 ml nước sôi, ngâm nửa tiếng, uống như trà, mỗi ngày 1 thang, mỗi liệu trình 3 tháng, nghỉ 2–3 ngày giữa các liệu trình.
☆ Điều trị sốt cảm: Tế thảo hương trà 20 gram, ngưu bàng thảo 16 gram, sắc nước uống, hoặc nghiền thành bột mịn, sắc nước lọc cô đặc, trộn với bột, ép thành viên, mỗi viên 0,3 gram, ngày 3 lần, mỗi lần 3–4 viên, trẻ em giảm liều.
|
