Bác sĩ: Phó giáo sư khoa Đông y, Bệnh viện Trung Sơn 1, Tần Kiến
Người viết: phóng viên Khâu Tuệ Hiền
Thư ký: Trần Khởi Khôn
Trong việc khám bệnh bằng y học cổ truyền Trung Hoa, mọi người đều biết rằng phải dựa vào "vọng, văn, vấn, thiết", nhưng kinh nghiệm lâm sàng cho tôi thấy rằng nếu gặp một bệnh nhân "biết khám bệnh", nhờ sự phối hợp thích hợp của họ có thể giúp chẩn đoán chính xác và nhanh chóng hơn. Đừng xem nhẹ những kỹ thuật và chi tiết nhỏ này, đối với bác sĩ đông y, đôi khi một lớp son môi, vài giọt nước hoa cũng có thể khiến bác sĩ chẩn đoán sai.
"Vọng": Không tô son môi, không cạo lưỡi
"Vọng trấn" chủ yếu là bác sĩ thu thập thông tin liên quan đến chẩn đoán qua thị giác, tự giác hoặc vô thức che giấu biểu hiện bản thân sẽ ảnh hưởng đến kết quả vọng trấn, dẫn đến chẩn đoán sai. Nghệ thuật trang điểm hiện nay rất dễ làm giả thành thật, ví dụ như một khuôn mặt xanh vàng vốn là biểu hiện chứng tỳ hư, sau khi trang điểm mặt trở nên hồng hào có thể khiến bác sĩ không thể chẩn đoán chính xác; son môi sẽ khiến một bệnh nhân bị dương hư, môi nhợt nhạt trở thành người bình thường có khí huyết điều hòa. Trước khi khám bệnh, đừng trang điểm, để bác sĩ nhìn thấy con người thật của bạn, điều này sẽ giúp chẩn đoán tốt hơn.
"Vọng lưỡi" là một nội dung quan trọng trong vọng trấn của y học cổ truyền Trung Hoa, bác sĩ mong muốn nhìn thấy lưỡi thật của bệnh nhân, lớp phủ và màu sắc lưỡi thật. Một số bệnh nhân buổi sáng đánh răng, dùng bàn chải cọ mạnh lưỡi, mục đích là để cho bác sĩ thấy một cái lưỡi đẹp, nhưng lại chính vì vậy mà khiến bệnh không thể nhìn rõ, chẩn đoán không chính xác. Màu sắc lớp phủ lưỡi khác nhau tượng trưng cho các chứng bệnh khác nhau, ví dụ như lớp phủ lưỡi vàng là chứng nhiệt, lớp phủ xám đen ẩm là chứng hàn. Nếu bệnh nhân trước khi khám bệnh uống một lon nước cam hoặc cà phê đậm đặc khiến lớp phủ lưỡi bị nhuộm vàng hoặc xám đen, thì khả năng chẩn đoán sai chứng nhiệt hoặc chứng hàn sẽ xảy ra.
Thêm nữa, khi vọng lưỡi, một số bệnh nhân đưa lưỡi ra dài dài, nhọn nhọn, để bác sĩ quan sát kỹ hơn, nhưng họ đâu biết rằng dù màu lưỡi gì (màu sắc lưỡi), đưa ra quá căng, quá nhọn thì sẽ trở thành hình ảnh lưỡi đỏ biểu hiện chứng nhiệt. Khi đưa lưỡi ra, nên thư giãn, tự nhiên, mở rộng mặt lưỡi, phần ba lưỡi đưa ra ngoài là đủ.
Văn: Không ăn kẹo thơm, không kìm nén ho
"Văn trấn" là bác sĩ dựa vào mùi và âm thanh phát ra từ bệnh nhân để chẩn đoán bệnh, nước hoa hoặc kẹo thơm sẽ che giấu mùi của bệnh nhân. Ngoài ra, cường độ âm thanh phát ra của bệnh nhân cũng rất hữu ích cho chẩn đoán bệnh, đừng cố tình làm lớn hoặc kìm nén âm thanh của mình, ví dụ khi khám bệnh ho, đừng sợ bác sĩ không nghe thấy mà ho to, cũng đừng kìm nén không ho khiến nước mắt rơi lã chã.
Bệnh nhân nên chú ý rằng, mặc dù bác sĩ có đạo đức nghề nghiệp yêu cầu đối xử công bằng với tất cả bệnh nhân, nhưng mùi cơ thể bẩn thỉu là điều mà ai cũng không muốn ngửi. Ngoài ra còn bao gồm mùi rượu, mùi tỏi ăn sống, v.v.
Vấn: Không nói chung chung là "nóng trong", "thiếu khí"
"Vấn trấn" là phương pháp bác sĩ lắng nghe lời kể của bệnh nhân. Cần tập trung vào trọng tâm, đừng nói chung chung bằng những từ như "nóng trong", "tiêu hóa không tốt", "toàn thân không khỏe", "cảm giác mệt mỏi" để trả lời câu hỏi đầu tiên của bác sĩ.
Khi bác sĩ hỏi bạn cảm thấy không khỏe ở đâu hoặc cần giúp đỡ điều gì, hãy mô tả chính xác tình trạng lâm sàng (như đau đầu, mệt mỏi toàn thân) hoặc dấu hiệu khách quan (như sốt, phát ban)... để miêu tả tình trạng bệnh của mình. Khi bác sĩ hỏi thời gian mắc bệnh kéo dài bao lâu, nhiều bệnh nhân Quảng Châu dù thời gian bệnh dài hay ngắn đều dùng cùng một từ để trả lời: "hảo nại (rất lâu)", hỏi lại vẫn là "hảo nại", kiên quyết không dùng năm, tháng, ngày để nói rõ thời gian, thật sự làm người khác tức giận.
Sau khi trình bày triệu chứng chính, bệnh nhân nên tóm tắt ngắn gọn, chính xác quá trình phát sinh, phát triển, thay đổi, quá trình điều trị, sử dụng thuốc, kết quả điều trị... cho bác sĩ, đừng thêm quá nhiều từ miêu tả. Bệnh nhân cũng nên cung cấp cho bác sĩ tiền sử bệnh, tiền sử gia đình, các tình huống cá nhân đặc biệt (dị ứng thuốc, sở thích ăn uống đặc biệt...) một cách thích hợp, nữ bệnh nhân cần bổ sung thêm thông tin về kinh nguyệt, mang thai nếu cần thiết.
Khi bác sĩ đặt câu hỏi tiếp theo, hãy trả lời trung thực theo tình hình thực tế, đôi khi chỉ cần nói "có" hoặc "không" là đủ. Với bệnh nhân lớn tuổi có trí nhớ kém hoặc bệnh tình phức tạp, nếu có thể ghi chép tình trạng bệnh ra giấy, đây là một phương pháp tốt.
Thiết: Trước khi khám bệnh, không chạy nhanh, không mặc váy liền
Cuối cùng là "thiết trấn", chủ yếu là bắt mạch và sờ nắn các bộ phận trên cơ thể. Di chuyển nhanh sẽ ảnh hưởng đến mạch, tốt nhất nên nghỉ vài phút ở phòng khám trước khi khám. Khi bắt mạch, hít thở đều, thư giãn cơ bắp. Đồng thời, một số xét nghiệm bệnh cần sờ nắn ngực, bụng, nữ bệnh nhân không nên mặc váy liền để thuận tiện cho việc khám.
|
