Bồi bổ tỳ vị điều trị viêm họng mạn tính

Viêm họng mạn tính là một bệnh phổ biến và thường gặp. Người bệnh thường cảm thấy không thoải mái ở cổ họng, có cảm giác bỏng rát, như có vật gì dính ở cổ họng, nuốt không xuống, nhổ không ra; ho thường là ho khan, không đờm, đôi khi có đờm trắng bọt, hoặc có chất keo trắng nhỏ xuất hiện. Khi kiểm tra cổ họng, có thể thấy niêm mạc họng đỏ thẫm, ở sau họng có nhiều hạt tròn phình to, số lượng từ 3–4 cái đến hơn 10 cái. Kích thích họng phản xạ họng rất nhạy, chạm vào chỗ này là có phản ứng buồn nôn. Y học cổ truyền cho rằng viêm họng mạn tính là do dịch thể không đủ dưỡng, theo quy tắc thường dùng các thuốc bổ âm nhuận táo, coi như chứng pháp hợp lý, nhưng trong thực tế điều trị hiệu quả thường không như mong đợi. Các giáo sư chuyên khoa tai mũi họng y học cổ truyền cho rằng: “Cách dưỡng họng có nhiều phương pháp, không thể chỉ dựa vào bổ âm một cách duy nhất, giống như hoa cây, nếu cành lá héo úa, người chăm sóc chỉ tưới nước, lại không biết đất quá nặng, rễ lại bị thối. Lúc này chỉ cần tơi đất, thoát nước, tắm nắng, mới là phương pháp tối ưu.《Tố Vấn – Âm Dương Loại Luận》nói: ‘Họng khô, bệnh ở thổ tỳ’ — chính là điều này”. Do đó, khi dùng thuốc bổ âm nhuận táo điều trị bệnh này không hiệu quả, tôi thường áp dụng phương pháp bồi bổ tỳ vị như thầy Càn, thường đạt hiệu quả.
Ví dụ bệnh án
1. Một bà gái, đau họng, khô họng 2 năm, lúc nặng lúc nhẹ, luôn cảm giác có vật gì như hạt gạo hay vỏ đậu phộng dính ở họng, nuốt không xuống, nhổ không ra, ăn uống không ảnh hưởng. Ho khan, không đờm, giọng khàn, đại tiện lỏng. Khám thực tế: niêm mạc họng đỏ thẫm, sung huyết, hạt tăng sinh ở thành họng. Lưỡi trắng ít nước, mạch nhu. Chứng thuộc tỳ hư không vận, thấp uất trung tiêu, dịch thể không lên nuôi dưỡng họng. Bệnh nhân từng dùng thuốc tây và thuốc nam, hiệu quả kém. Xem đơn thuốc trước, đều là thuốc kháng sinh như Hoa Tố, Cephalosporin, cùng các thuốc bổ âm nhuận táo. Vì vậy, tôi áp dụng phương pháp bồi bổ tỳ vị như thầy Càn. Bài thuốc: Đảng sâm 10g, Bạch truật 10g, Bán đậu 10g, Phục linh 10g, Sơn dược 10g, Huyền sâm 15g, Xích thược 10g, Mã bộc 5g, Cát cánh 5g, Hoa hòe 10g, Liên kiều 10g, Cam thảo 3g. Sau khi dùng 5 liều, bệnh nhân cảm thấy họng dễ chịu, vẫn tiếp tục điều chỉnh theo đơn cũ thêm 2 tuần thì khỏi.
2. Chu某某, nữ, 43 tuổi. Đau họng 7 năm, được một bệnh viện chẩn đoán là “viêm họng mạn tính”, từng dùng kháng sinh như Cephalosporin, Hoa Tố, Amoxicillin, cùng các viên ngậm như Viên ngậm khổ sâm, Viên ngậm Kim Cương, hiệu quả kém, sau đó dùng nhiều liều thuốc bổ âm thanh nhiệt lợi họng, vẫn không hiệu quả, cuối cùng tìm đến tôi khám. Triệu chứng: họng khô ngứa đau, có cảm giác vật lạ, giọng khàn, ho khan không đờm, ăn uống kém, miệng khô nhưng không khát nước, đại tiện lỏng, lưỡi nhạt, mạch chậm mềm. Khám họng: niêm mạc họng phù nề trung độ, hạt tăng sinh ở thành họng. Chứng thuộc tỳ hư không vận hóa dịch thể lên nuôi họng, áp dụng phương pháp bồi bổ tỳ vị như thầy Càn. Bài thuốc theo phương thang Thập linh bạch truật thang gia giảm: Đảng sâm 15g, Phục linh 10g, Bạch truật 10g, Bán đậu 10g, Sơn dược 15g, Mã bộc 6g, Huyền sâm 15g, Liên kiều 10g, Hoa hòe 10g, Cát cánh 6g, Cam thảo 6g. Sau 5 liều, họng dễ chịu, đại tiện thành hình. Hiệu quả không đổi, theo đơn cũ gia giảm điều trị thêm 10 ngày thì khỏi hoàn toàn.
Người xưa trị bệnh họng, thường kiêng dùng nhị thuật (thương truật, bạch truật). Thầy Càn cho rằng, nếu ăn uống quá mức, phản hại tỳ vị, gây bệnh này phần lớn do khí hư, chỉ cần chứng thuộc tỳ hư nội thấp, không cần lo ngại phạm cấm, dùng thuốc trừ thấp để chữa chứng “khô” là được. Điểm nhận diện rõ ràng khi dùng phương pháp này: không cần toàn thân suy nhược, mạch đều yếu, chỉ cần thấy miệng khô nhưng không khát nước, họng sưng nhưng không đỏ tươi, có thể dùng, đương nhiên, kết hợp phân biệt toàn thân sẽ chính xác hơn.