บทแนะนำสั้นๆ เกี่ยวกับหนังสือแพทย์แผนจีนโบราณที่มีชื่อเสียง

《黄帝内经》 ย่อมาจาก《内经》 เดิมมี 18 เล่ม แบ่งเป็น 9 เล่มชื่อว่า《素问》 อีก 9 เล่มไม่มีชื่อหนังสือ สมัยฮั่นและจินเรียกชื่อว่า《九卷》 หรือ《针经》 ตั้งแต่สมัยถังเป็นต้นมาเรียกว่า《灵枢》 ไม่ได้เขียนโดยบุคคลเดียวหรือในช่วงเวลาเดียวกัน ช่วงหลักๆ สร้างขึ้นในสมัยสงครามระหว่างรัฐ ให้ความสำคัญกับแนวคิดภาพรวม ทั้งเน้นว่าร่างกายมนุษย์เป็นหนึ่งเดียว และเน้นความเกี่ยวข้องกับสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ ใช้แนวคิดของหยินหยางและอิทธิพลของห้าธาตุอธิบายปรากฏการณ์ทางสรีรวิทยาและจิตวิทยา ช่วยในการวินิจฉัยและการรักษา; มองว่าความขัดแย้งและความเป็นหนึ่งเดียวกันของหยินหยางเป็นกฎทั่วไปของทุกสิ่งในจักรวาล การเกิด การพัฒนา และการเปลี่ยนแปลง ร่างกายมนุษย์ในภาวะปกติจะมีความสมดุลของหยินหยาง แต่เมื่อสมดุลนี้ถูกรบกวน จะเกิดโรค ชี้ให้เห็นถึงผลกระทบของปัจจัยทางจิตใจและสังคมต่อร่างกายและโรค ต่อต้านการบูชาเทพเจ้า สรุปความรู้ทางการแพทย์ตั้งแต่สมัยฉิน-ฮั่น ถึงจุดสูงสุดของการพัฒนาทางทฤษฎีของแพทย์แผนจีน หนังสือเล่มนี้มีสถานะสูงมากในวงการแพทย์แผนจีน แพทย์ทุกยุคที่มีความสำเร็จต่างให้ความสำคัญกับหนังสือเล่มนี้ บางส่วนเคยถูกแปลเป็นภาษาญี่ปุ่น อังกฤษ เยอรมัน ฝรั่งเศส ฯลฯ ส่งผลต่อการพัฒนาการแพทย์ในโลกอย่างมีนัยสำคัญ
《神农本草经》 หรือที่เรียกอีกชื่อว่า《神农本草》 ย่อว่า《本草经》 หรือ《本经》 ไม่ได้เขียนโดยบุคคลเดียวหรือในช่วงเวลาเดียวกัน "เซินหนาน" เป็นชื่อปลอม นักวิชาการด้านยาสมัยสงครามและสมัยฉิน-ฮั่น รวบรวมข้อมูลทางเภสัชวิทยาอย่างต่อเนื่องจนสร้างหนังสือขึ้น แบ่งเป็น 1 ตอนส่วนนำ (หรือเรียกว่า "ลำดับ") และ 3 ตอนส่วนเนื้อหา รวบรวมยา 365 ชนิด ได้แก่ พืช 252 ชนิด สัตว์ 67 ชนิด แร่ธาตุ 46 ชนิด ครอบคลุมอาการป่วยประมาณ 170 ชนิด รวมทั้งโรคในระบบภายใน ภายนอก หญิง ทารก หนังสือแบ่งยาออกเป็นสามระดับ คือ บน กลาง ล่าง ตามประสิทธิภาพและพิษ ซึ่งเป็นวิธีการจัดหมวดหมู่ยาครั้งแรกในประวัติศาสตร์เภสัชวิทยาจีน หนังสือเล่มนี้เป็นเอกสารเภสัชวิทยาที่เก่าแก่ที่สุดที่ยังคงมีอยู่ในปัจจุบัน ยาส่วนใหญ่ที่บรรจุไว้ยังคงใช้กันอยู่จนถึงปัจจุบัน ประสิทธิภาพของยาได้รับการยืนยันจากประสบการณ์ทางคลินิกระยะยาวและงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ ทฤษฎีเภสัชวิทยาและหลักการใช้ยาที่ระบุไว้ในหนังสือส่วนใหญ่ถูกต้องและมีคุณค่าทางวิทยาศาสตร์สูง หนังสือเล่มนี้เป็นรากฐานของทฤษฎีเภสัชวิทยาจีนโบราณ สร้างผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อการพัฒนาเภสัชวิทยาในยุคหลัง ยังคงเป็นหนังสืออ้างอิงสำคัญสำหรับการเรียนรู้แพทย์แผนจีนในปัจจุบัน
《伤寒杂病论》 หรือชื่ออื่นคือ《伤寒卒病论》 เขียนโดยจางจงจิง ช่วงปลายสมัยฮั่น สรุปหลักการสี่วิธีการตรวจโรค แปดหลักการ แปดวิธีการรักษา ครบถ้วนทั้งทฤษฎี วิธีการ ยา ตั้งหลักการรักษาตามอาการ ใช้ทฤษฎีอวัยวะภายในในการวินิจฉัยโรคภายใน รวมถึงโรคผู้หญิงและผู้ชาย บันทึกโรค 40 ชนิด วิเคราะห์สาเหตุ กลไกของโรค การวินิจฉัย และการรักษาอย่างแม่นยำ บรรจุสูตรยา 269 สูตร ครอบคลุมสูตรยาทั่วไปในสาขาต่างๆ อย่างครอบคลุม กำหนดความสำคัญของยาหลัก ยาช่วย ยาเสริม และการปรับเปลี่ยนสูตรอย่างเข้มงวด ใช้รูปแบบยาหลากหลายกว่า 10 แบบ สะสมประสบการณ์ทางปฏิบัติอย่างมากมาย และมีทฤษฎีทางเภสัชวิทยาที่เป็นระบบ หนังสือเล่มนี้ถือเป็นหนึ่งในหนังสือที่มีอิทธิพลมากที่สุดในประวัติศาสตร์การแพทย์จีน มีผู้ศึกษาหนังสือเล่มนี้มากกว่า 400 ราย สร้างหนังสือเฉพาะด้านและบทความเฉพาะด้านกว่า 1,000 เรื่อง สร้างโรงเรียนการแพทย์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ตั้งแต่สมัยถัง-ซ่ง ได้รับอิทธิพลไปไกลถึงต่างประเทศ
《千金翼方》 เขียนโดยซุนซีมiao ปี ค.ศ. 682 เป็นหนังสือที่เขียนขึ้นเพื่อเติมเต็ม《千金要方》 หน้าแรกเป็น "รายการยา" รวบรวมยา 800 ชนิด บรรยายคุณสมบัติ รสชาติ สรรพคุณอย่างละเอียด บางชนิดเป็นยาใหม่หรือยาจากต่างประเทศที่ยังไม่เคยมีในสมัยถังก่อนหน้า หนังสือมีการเพิ่มเติมเกี่ยวกับการวินิจฉัยและรักษาโรคภายในและภายนอก ทั้งในด้านโรคต่างๆ ที่มีใน《千金要方》 และรวบรวมสูตรยาโบราณ 2,000 สูตรที่แพทย์ยุคก่อนเก็บไว้ ซึ่งไม่ได้บรรจุใน《千金要方》 หนังสือเล่มนี้มีการพิมพ์หรือถ่ายทอดภาพหลายครั้งในจีน รวมเกือบ 20 ฉบับ ญี่ปุ่นก็มีการพิมพ์หลายฉบับ
《铜人腧穴针灸图经》 หรือชื่ออื่นคือ《新铸铜人腧穴针灸图经》 ย่อว่า《铜人经》 หรือ《铜人》 เขียนโดยหวังเว่ยอี้ สมัยซ่ง ตีพิมพ์ปี ค.ศ. 1026 และติดตั้งหินสลักไว้ที่วัดซ่างโก๋ซี เจิ้นจีติ่น สร้างขึ้นจากโมเดลทองแดงสำหรับการฝังเข็มที่ผู้เขียนสร้างขึ้นเอง หนังสือบรรยายเส้นลมปราณของมือและเท้า สามหยินสามหยาง หลักเส้นลมปราณ ตำแหน่งของจุดฝังเข็ม และโรคที่เกี่ยวข้อง ปรับปรุงจากความคิดเห็นของนักวิชาการหลายคน รวมภาพแผนผังจุดฝังเข็ม หนังสือเล่มนี้สรุปความสำเร็จหลักของเทคนิคการฝังเข็มก่อนสมัยซ่ง ได้รับการเผยแพร่อย่างกว้างขวาง และมีบทบาทหนุนเสริมการพัฒนาการแพทย์ฝังเข็ม หลังปี ค.ศ. 1949 มีการพิมพ์ภาพซ้ำ
《本草纲目》 เขียนโดยหลี่ชีเชิน ปี ค.ศ. 1578 ตีพิมพ์ครั้งแรกปี ค.ศ. 1593 รวบรวมยา 1,892 ชนิด ได้แก่ พืช 1,094 ชนิด และยาอื่นๆ เช่น แร่ธาตุ จำนวนยาที่เพิ่มเข้ามาโดยหลี่ชีเชินมี 374 ชนิด หนังสือมีภาพยา 1,109 ภาพ สมุนไพร 11,096 สูตร ซึ่งประมาณ 8,000 สูตรเป็นสูตรที่หลี่ชีเชินรวบรวมหรือจัดทำเอง แต่ละชนิดยาแบ่งเป็นหัวข้อ เช่น ชื่อ ความหมาย คำอธิบาย ความผิดพลาด วิธีเตรียม รสชาติ สรรพคุณ ความคิดเห็นเพิ่มเติม และสูตรเสริม หนังสือไม่เพียงแต่แก้ไขข้อผิดพลาดในหนังสือยาโบราณ รวมข้อมูลทางวิทยาศาสตร์จำนวนมาก ยังเสนอวิธีจัดหมวดหมู่ยาที่มีเหตุผล โดยเฉพาะการจัดยาสัตว์ตามลำดับ "จากต่ำไปสูง" บันทึกข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับการปรับตัวของสัตว์ต่อสภาพแวดล้อม แสดงให้เห็นว่าหลี่ชีเชินมีแนวคิดทางวิวัฒนาการทางชีววิทยา หนังสือเล่มนี้มีการพิมพ์หลายครั้ง กระตุ้นการวิจัยด้านเภสัชวิทยาและชีววิทยาในจีน และมีอิทธิพลอย่างมากในระดับโลก ได้รับการแปลเป็นภาษาอังกฤษ ฝรั่งเศส เยอรมัน ญี่ปุ่น ฯลฯ บางข้อมูลในหนังสือส่งผลต่อการก่อตัวของทฤษฎีวิวัฒนาการของดาร์วิน
《温热论》 บรรยายโดยเย่กุ้ย บุตรศิษย์ เช่น กู่จิงเหวิน จัดทำจากบันทึกส่วนตัว หนังสือ《续临证指南》 เรียกว่า《外感温热篇》 หนังสือ《温热经纬》 เรียกว่า《叶香岩外感温热病篇》 หนังสือ《医门棒喝》 เรียกว่า《叶天士温热论》 ชี้แจงกฎเกณฑ์การเกิดและพัฒนาของโรคไข้ สรุปเป็น "เชื้อโรคความร้อนเข้าทางด้านบนก่อน แล้วจะโจมตีหัวใจ" นำเสนอขั้นตอนการพัฒนาของโรคไข้เป็น 4 ขั้นตอน ได้แก่ ช่วงผิวหนัง ช่วงกล้ามเนื้อ ช่วงเลือด ช่วงเลือด แสดงระดับความรุนแรงของโรคจากเบาไปสู่หนัก บรรยายความสำคัญของการตรวจสอบลิ้น การตรวจฟัน และการสังเกตผิวหนัง หนังสือมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาทฤษฎีโรคไข้ ปัจจุบันมีหลายฉบับพิมพ์