Nhiễm trùng đường ruột do vi khuẩn, virus và ký sinh trùng gây ra, tiêu chảy nhiễm trùng. Ngoài việc dùng kháng sinh, kết hợp điều trị bằng thuốc đông y dạng rửa trực tràng có thể cải thiện rõ rệt triệu chứng, rút ngắn thời gian điều trị, đạt hiệu quả tốt. Tiêu chảy nhiễm trùng thuộc phạm vi các chứng như tả, lỵ, hốt loạn, đau bụng trong y học cổ truyền Trung Quốc. Phân chứng y học cổ truyền Trung Quốc có ngoại cảm và nội thương, hư, thực, hàn, nhiệt. Bài viết này chỉ bàn về điều trị kết hợp y học cổ truyền Trung Quốc và y học hiện đại đối với thể thấp nhiệt nhiễm trùng đường ruột.
1. Phương pháp điều trị
1.1 Điều trị y học cổ truyền Trung Quốc
Chứng chính: tiêu chảy, phân loãng hoặc phân có mủ máu, đi ngoài gấp, hoặc đi không thoải mái, hậu môn nóng rát, đau bụng, cảm giác muốn đi ngoài nhưng không đi được, bồn chồn, khát nước, tiểu ngắn đỏ, lưỡi đỏ, lớp lưỡi vàng bợm, mạch hoạt số hoặc nhu số. Nguyên tắc điều trị: thanh nhiệt hóa thấp giải độc, hành khí rộng trung chỉ thống. Phương thuốc: Bạch Đầu Ông Thang gia giảm: bạch đầu ông 15g, hoàng liên 10g, hoàng bách 10g, tần bì 10g, cát căn 10g, đương quy 10g, bạch thược 10g, mộc hương 10g, bá tật 10g, sơn truật 10g, hậu bộc 10g, sinh cam thảo 10g. Trong phương thuốc, bạch đầu ông thanh nhiệt khí phần, lương huyết giải độc; cát căn giải cơ thanh nhiệt, thăng dương chỉ tả; tần bì thanh can nhiệt chỉ lỵ nhiệt; hoàng liên, hoàng bách thanh nhiệt hóa thấp, kiên âm chỉ tả; đương quy, bạch thược, cam thảo hành huyết hoạt dinh, giảm đau nhanh. Mộc hương, bá tật hành khí dẫn trệ; sơn truật, hậu bộc tán thấp rộng trung. Trường hợp nhiệt nặng thêm ngân hoa, hoàng cầm; trường hợp thấp nặng thêm phục linh, trạch tả, mộc thông, xe tiền tử; trường hợp ăn dư thừa thêm sơn tra, thần khúc; trường hợp thể hư thêm hoàng kỳ, đảng sâm, a giáp. Cách dùng thuốc: 1 thang thuốc sắc 2 lần, mỗi lần 100–150ml, uống sáng tối, nhỏ giọt giữ trong trực tràng. Dùng ống truyền không đầu kim, đưa vào hậu môn, nhỏ từng giọt mỗi phút 30 giọt, giữ lâu càng tốt. Dung dịch rửa trực tràng phải lọc qua vải gạc để tránh cặn thuốc tắc ống truyền.
1.2 Điều trị y học hiện đại
(1) Kiểm soát nhiễm trùng: lựa chọn kháng sinh phù hợp theo vi khuẩn gây bệnh. Thường dùng ampicillin, sulfamethoxazole-trimethoprim, norfloxacin, v.v. Bù dịch: trường hợp mất nước nhẹ dùng dung dịch bù điện giải uống, mất nước nặng dùng truyền dịch tĩnh mạch. Điều trị sốc, điều chỉnh rối loạn tuần hoàn vi mô, điều chỉnh acidosis, dùng thuốc giãn mạch và thuốc kiềm. Điều trị hỗ trợ triệu chứng: nếu số lần tiêu chảy quá nhiều dùng thuốc chống tiêu chảy, kèm theo suy tim, phù não, phổi sốc, rối loạn đông máu lan tỏa, cần điều trị triệu chứng sớm.
2. Kinh nghiệm
Thể thấp nhiệt nhiễm trùng đường ruột là loại phổ biến nhất trong các loại nhiễm trùng đường ruột. Thường xảy ra vào mùa hè thu, do ngoại tà thấp nhiệt xâm nhập vào dạ dày ruột, ứ đọng ở trung tiêu, thấp nhiệt bốc lên, khí huyết bị tắc, khí huyết kết hợp với thấp nhiệt độc tà sinh ra mủ máu; rối loạn truyền hóa sinh tả; có nhiệt trong ruột thì đi ngoài gấp; thấp nhiệt kết hợp thì đi không thoải mái; thấp nhiệt hạ lưu thì hậu môn nóng rát; thấp nhiệt nội thịnh thì bồn chồn, khát nước, tiểu ngắn đỏ; lưỡi đỏ, lớp lưỡi vàng bợm, mạch hoạt số đều là dấu hiệu của thấp nhiệt. Thể thấp nhiệt nhiễm trùng đường ruột thường gặp ở giai đoạn cấp tính của bệnh.
Giai đoạn hoạt động, tình trạng nghiêm trọng hoặc đỉnh điểm phát triển của bệnh, sốt cao không hạ, triệu chứng ngày càng nặng. Nếu chỉ dùng kháng sinh, hiệu quả điều trị không rõ rệt. Theo phân chứng y học cổ truyền Trung Quốc, nếu là thể thấp nhiệt nhiễm trùng đường ruột, có thể dùng thuốc đông y rửa trực tràng, đạt hiệu quả điều trị tốt.
Bạch đầu ông, hoàng liên, hoàng bách theo nghiên cứu hiện đại có tác dụng kháng khuẩn rộng rãi. Có thể ức chế vi khuẩn Shigella, E. coli, Bacillus subtilis, Pseudomonas aeruginosa, Salmonella, Paratyphoid, Vibrio cholerae, amip dưỡng thể, v.v. Bạch đầu ông có tác dụng se niêm mạc ruột, do đó có thể止泻,止血, phối hợp với các vị thuốc đông y khác có thể cải thiện rõ rệt triệu chứng, kết hợp với điều trị y học hiện đại có thể tăng cường hiệu quả kháng khuẩn, hỗ trợ làm dịu triệu chứng lâm sàng. Mục đích rửa trực tràng bằng thuốc đông y có hai: thứ nhất, thuốc đạt tới chỗ bệnh, trực tiếp ức chế sự phát triển của vi khuẩn trong ruột; thứ hai, rửa trực tràng có thể loại bỏ vi khuẩn và sản phẩm chuyển hóa, chất độc hại trong ruột, giảm tổn hại cho niêm mạc ruột, phục hồi chức năng ruột kết, duy trì môi trường bên trong bình thường. Rửa trực tràng bằng thuốc đông y có phạm vi áp dụng rộng, nhưng cũng có các chống chỉ định nghiêm ngặt, ví dụ như bệnh nhân bị trĩ nặng, suy kiệt quá mức, bệnh tim nặng, hoặc có chảy máu ruột đều nên tránh dùng. Bệnh nhân bị tắc ruột do ung thư đại tràng, ung thư trực tràng cần dùng dưới sự giám sát chặt chẽ của bác sĩ.
|
