Thảo dược và đậu xanh không nhất thiết là “đối thủ”

Cùng với sự gia tăng nhiệt độ, đậu xanh ngày càng được ưa chuộng nhờ công dụng thanh nhiệt giải độc, khai vị sinh tân. Cách ăn đậu xanh rất đa dạng, trong đó nước đậu xanh là loại đồ uống thanh mát mùa hè phù hợp với mọi lứa tuổi. Tuy nhiên, dân gian có quan niệm “uống thuốc Đông y không nên ăn đậu xanh vì sẽ giải thuốc”, khiến những người đang dùng thuốc Đông y phải tránh xa đậu xanh. Vậy quan niệm “đậu xanh giải thuốc” có đúng không?Thực ra, đậu xanh cũng là một vị thuốc Đông y, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, khai vị sinh tân, lợi thủy tiêu thũng. Theo ghi chép trong “Bản thảo cương mục”: “Đậu xanh vị ngọt tính hàn, vô độc… giải mọi thứ độc từ thuốc thảo mộc, trâu ngựa, kim thạch”. Nghĩa là đậu xanh có thể giải độc từ kim, thạch, bạch hổ, thảo mộc, do đó nói chính xác thì đậu xanh giải độc từ thuốc và thực phẩm chứ không phải giải thuốc. Dân gian thường dùng đậu xanh nấu canh để cứu người bị ngộ độc thuốc hoặc thực phẩm. Vậy khi dùng thuốc Đông y có thể ăn đậu xanh hay không?Vấn đề này không thể trả lời một cách tổng quát, mà phụ thuộc vào loại bệnh: nếu mắc các chứng nhiệt thực như say nắng, đau họng, ho đàm vàng, viêm tuyến nước bọt, khô miệng, miệng đắng, nhiễm trùng da, nhiễm trùng hệ tiết niệu, táo bón, thì khi dùng thuốc Đông y đồng thời uống nước đậu xanh (cháo), ăn bánh đậu xanh,… có thể hỗ trợ nhau, đạt hiệu quả gấp đôi. Ngoài ra, tác dụng giải độc của đậu xanh đến từ protein đậu xanh, tanin và hợp chất flavonoid có thể kết hợp với các hợp chất hữu cơ phốt pho, thủy ngân, asen, chì tạo thành chất kết tủa, làm giảm hoặc mất độc tính, đồng thời khó hấp thu qua đường ruột. Vì vậy, người bị ngộ độc thuốc trừ sâu khi dùng thuốc Đông y có thể uống nước đậu xanh hoặc nghiền đậu xanh sống pha nước uống để tăng hiệu quả điều trị. Do đậu xanh tính hàn, nên không tốt cho người tỳ vị hư hàn, dương hư, như mắc viêm dạ dày mạn tính, đau lạnh chi thể, tê liệt, vận động khó khăn, đau bụng, tiêu chảy, kinh nguyệt đau, thì khi dùng thuốc Đông y cần kiêng đậu xanh. Nếu không, không chỉ làm giảm hiệu quả thuốc Đông y mà còn làm nặng thêm bệnh.Việc dùng đậu xanh khi uống thuốc Đông y còn liên quan đến tính chất của thuốc: khi dùng các vị thuốc thanh nhiệt như hoàng liên, hoàng cầm, hoàng bá, đại thanh diệp, bản lam căn, ngưu hoàng, kim âm hoa, thạch cao,... có thể dùng đậu xanh cùng lúc, giúp hỗ trợ lẫn nhau. Khi dùng các vị thuốc bổ ôn như nhân sâm, hoàng kỳ, nhục quế, phụ tử, đinh hương, cao lương tương,... hoặc các vị thuốc ôn kinh tán hàn như quế chi, can khương, tế tâm, nếu chưa có sự cho phép của bác sĩ, không nên tự ý dùng đậu xanh, tránh làm giảm hiệu quả thuốc, ảnh hưởng đến quá trình điều trị.Do đó, việc dùng đậu xanh khi uống thuốc Đông y cần căn cứ vào tính chất bệnh lý (hàn – nhiệt, hư – thực) và tính chất thuốc Đông y, không thể áp dụng chung cho tất cả. Nếu không hiểu rõ tình trạng bệnh hay tính chất thuốc đang dùng, nên thận trọng, không nên tự ý dùng đậu xanh cùng thuốc Đông y mà không có sự hướng dẫn của bác sĩ.