Hoa kim ngân còn gọi là song hoa, ngân hoa, nhẫn đông hoa, là hoa nụ của cây nhẫn đông – một loại cây leo gỗ lâu năm họ Nhẫn đông. Có phân bố rộng rãi khắp Trung Quốc. Thu hoạch vào đầu mùa hè khi hoa chưa nở, phơi khô hoặc sấy âm, dùng tươi hoặc sao. Tính hàn, vị ngọt, vào kinh phổi, vị, đại tràng. Công năng: Thanh nhiệt giải độc, tán phong nhiệt, lương huyết chỉ tả.
Nghiên cứu hiện đại cho thấy: Hoa kim ngân chứa axit chlorogenic, axit iso-chlorogenic, chất flavonoid, glycosid lonicerin, inositol và một lượng nhỏ tinh dầu bay hơi. Nghiên cứu dược lý cho thấy hoa kim ngân có ba tác dụng chính: Thứ nhất, kháng vi sinh vật gây bệnh. Thực nghiệm chứng minh hoa kim ngân có tác dụng ức chế ở mức độ khác nhau đối với nhiều vi khuẩn, virus gây bệnh như tụ cầu vàng, liên cầu tan huyết, phế cầu, trực khuẩn ho gà, trực khuẩn thương hàn, trực khuẩn phó thương hàn, trực khuẩn dysentery, trực khuẩn霍乱, trực khuẩn xanh, trực khuẩn đại tràng, trực khuẩn màng não, nấm da, virus cúm, xoắn khuẩn leptospira. Thứ hai, tăng cường chức năng miễn dịch. Hoa kim ngân có thể thúc đẩy chuyển hóa tế bào lympho, tăng cường khả năng thực bào của bạch cầu. Thứ ba, chống viêm, hạ sốt. Hoa kim ngân có thể thúc đẩy sự tiết hormone corticoid tuyến thượng thận, có tác dụng ức chế rõ rệt đối với tình trạng tăng thẩm thấu mạch máu và phù xuất tiết trong giai đoạn đầu viêm.
Y học cổ truyền cho rằng hoa kim ngân vị ngọt, tính hàn, nhẹ về chất, mùi thơm thanh khiết, vừa có thể thanh nhiệt giải độc, vừa có thể tán phong nhiệt, vừa thanh giải vừa tuyên thông, là vị thuốc quan trọng để điều trị cảm phong nhiệt, khởi phát bệnh nhiệt, mụn nhọt, sưng đau.
Hoa kim ngân có công năng thanh nhiệt giải độc, tính năng tuyên泄, thuyên tán tà khí bề mặt, thường phối hợp với liên kiều, bồ công anh, cúc tần... để điều trị cảm phong nhiệt hoặc khởi phát bệnh nhiệt, biểu hiện như sốt nhẹ sợ lạnh, đau đầu, đau mình, phương pháp này lấy bài thuốc Ngân Kiều Tán làm điển hình. Nếu nhiệt tà nhập lý, biểu hiện sốt cao, khát nước, ra mồ hôi nhiều, mạch hồng lớn, thường phối hợp với thạch cao, tri mẫu, liên kiều, bài thuốc điển hình là Ngân Kiều Bạch Hổ Thang; nếu nhiệt nhập dưỡng, biểu hiện sốt cao, thần trí mê man, bồn chồn, ban đỏ mờ, thường phối hợp với đào bì, sinh địa, huyền sâm, cùng nhau đạt hiệu quả thanh dưỡng, dưỡng âm, lương huyết, giải độc, bài thuốc điển hình là Thanh Dưỡng Thang.
Hoa kim ngân vừa thanh nhiệt, vừa giải độc, lương huyết, còn là vị thuốc chủ yếu để điều trị mụn nhọt, sưng đau. Điều trị mụn nhọt do nhiệt độc, có thể dùng đơn thuần sắc đặc uống, cũng có thể phối hợp với bồ công anh, tử hoa địa đình, dã cúc để tăng cường hiệu quả thanh nhiệt giải độc, tiêu sưng, giảm đau, bài thuốc điển hình là Ngũ Vị Tiêu Độc Ẩm. Đối với các vết thương sưng đau mới khởi phát hoặc đã thành mủ nhưng chưa vỡ, có thể phối hợp với sơn tra, táo thi, đại bội, bạch chỉ để tăng cường hiệu quả hoạt huyết tiêu sưng, phá vỡ khối u, bài thuốc điển hình là Tiên Phương Huyết Mệnh Ẩm. Có người dùng 30g hoa kim ngân, 15g cam thảo sống, 12g táo thi, 10g sừng hươu, thêm 50ml rượu trắng, sắc uống, điều trị viêm tuyến sữa 10 ca, sau khi uống 3 liều thuốc, đều có cải thiện rõ rệt.
Loại này dùng tươi thì thanh nhiệt giải độc, sao đen lại có thể cầm máu,止 tả. Dùng để điều trị tả do nhiệt độc có thể dùng riêng hoa kim ngân sắc đặc uống, ví dụ như bài thuốc Nhẫn Đông Tán trong “Hội Trực Đường Kinh Nghiệm Phương”; cũng có thể phối hợp với hoàng liên, hoàng cầm, bạch đầu ông để đạt hiệu quả thanh nhiệt giải độc, cầm máu,止 tả. Có người dùng 40–50g hoa kim ngân sao đen phối hợp với tân di, địa du điều trị tiêu chảy do vi khuẩn 52 ca, thông thường sau 3 ngày hiệu quả rõ rệt, sau 6 ngày khỏi bệnh, tỷ lệ hiệu quả tổng cộng đạt 98,8%
Cũng có người dùng 30g hoa kim ngân tươi sắc nước hoặc dùng nước sắc không bạc để điều trị các bệnh da như phát ban mề đay.
Người dân Trung Quốc thường dùng hoa kim ngân và cam thảo sống适量 hãm trà uống, dùng để phòng nóng mùa hè, thanh nhiệt giải khát. Cũng có người dùng hoa kim ngân, mạch môn, cụt cánh, ô mai, cam thảo hãm trà để điều trị viêm họng cấp và mãn tính.
Loại này dùng trong bệnh nhiệt, ở biểu có thể tán, ở khí có thể thanh, ở dưỡng có thể tuyên, khi bệnh nhiệt còn dư nhiệt sau khi hồi phục cũng có thể dùng. Dùng cho cảm phong nhiệt và khởi phát bệnh nhiệt nên dùng liều nhẹ, dùng để điều trị mụn nhọt, sưng đau hay sốt do bệnh nhiệt nên dùng liều nặng. Thông thường quy định dùng 10–15g, trong lâm sàng có trường hợp dùng tới 30–60g vẫn không gây tổn hại âm, tổn hại dạ dày.
|
