Lưu hỏa, đan độc

Đan độc do vi khuẩn Streptococcus pyogenes gây viêm lymphangitis mạng lưới da niêm mạc, còn gọi là viêm lymphangitis cấp tính. Vi khuẩn này có khả năng nhiễm rất mạnh, xâm nhập vào hệ thống lymphangio qua các tổn thương nhỏ trên da, lan rộng ra mô dưới da lân cận, sau đó phát triển nhanh chóng. Thường gặp ở vùng cẳng chân, mắt cá chân, bàn chân. Sau khi mắc bệnh thường kèm theo sưng hạch bẹn. Ban đầu bệnh thường có các triệu chứng toàn thân như sợ lạnh, sốt cao, đau khớp, đau đầu, ăn kém. Sau đó xuất hiện những mảng đỏ nhỏ trên da, nhanh chóng lan rộng thành một vùng đỏ tươi, hơi nhô cao so với da, biên giới rõ ràng, phân biệt rõ với da bình thường. Vùng đỏ sưng nặng có thể kèm theo xuất huyết hoặc các mụn nước lớn nhỏ.
Đùi và mặt là vị trí thường gặp nhất của đan độc. Đặc biệt người bị nấm chân thường xuyên tái phát có thể dẫn đến tắc nghẽn hệ thống lymphangio ở chi dưới, làm dày da, hình thành phù dạng cao su.
Chẩn đoán:
1. Bệnh khởi phát đột ngột, thường có biểu hiện toàn thân như sợ lạnh, sốt cao, các triệu chứng vẫn tồn tại sau khi phát ban.
2. Thường gặp ở mặt và cẳng chân.
3. Tổn thương da: tổn thương điển hình là đám đỏ tươi, đau, nóng, cứng, ranh giới rõ ràng. Vùng đỏ sưng có thể xuất hiện mụn nước, mụn mủ, mụn mủ hoặc hoại tử. Cũng có thể tái phát nhiều lần tại vị trí tổn thương ban đầu (đan độc tái phát).
4. Người bị tái phát nhiều lần, nếu hệ thống lymphangio bị tắc nghẽn, về lâu dài có thể hình thành phù dạng cao su, chủ yếu ở cẳng chân.
5. Hạch bẹn sưng to.
6. Thường phát hiện ổ nguyên nhân gây bệnh, ví dụ ở cẳng chân thường là nấm chân, ở mặt thường là tổn thương niêm mạc mũi.
Điều trị: nghỉ ngơi đầy đủ, nâng cao chi bị bệnh, hạn chế vận động. Dùng bông ướt 50% magie sunfat đắp nóng tại chỗ, hoặc dùng thuốc bôi xanh. Dùng kháng sinh toàn thân như sulfonamid hoặc penicillin, tiếp tục điều trị thêm 3–5 ngày kể cả khi triệu chứng toàn thân và tại chỗ đã hết, nhằm tránh tái phát đan độc. Đối với đan độc ở chi dưới, nếu đồng thời có nấm chân, cần điều trị khỏi nấm chân để tránh tái phát đan độc. Đồng thời cần phòng ngừa lây nhiễm qua tiếp xúc.
Y học cổ truyền Trung Hoa đã biết đến bệnh này từ lâu. Theo y học cổ truyền, tùy vị trí phát bệnh mà chia thành các loại khác nhau: nếu phát ở đầu mặt, nặng thì gọi là Đại đầu ôn, nhẹ thì gọi là Báo đầu Hỏa đan; phát ở lưng hông gọi là Nội phát đan độc; phát ở chi dưới gọi là Lưu hỏa; phát ở trẻ em gọi là Xích du đan độc. Nguyên nhân bệnh lý là do nhiệt ở huyết phân, ngoại nhân là độc hỏa xâm nhập, tích tụ ở da thịt gây nên. Hoặc do da niêm mạc bị tổn thương, độc tà xâm nhập qua kẽ hở. Trường hợp phát ở đầu mặt thường kèm theo phong nhiệt; phát ở lưng hông do hỏa vượng can kinh, thấp nhiệt tỳ kinh tương tác; phát ở chi dưới do thấp nhiệt hạ chỉ, hóa thành độc hỏa; phát ở trẻ em thường do nội nhiệt gây nên. Điều trị theo từng vị trí: phát ở đầu mặt thì tán phong thanh nhiệt giải độc; phát ở lưng hông thì thanh can tả hỏa lợi thấp; phát ở chi dưới thì thanh nhiệt giải độc, lợi thấp hóa ứ.
(Thường gặp ở chi dưới, da đỏ, sưng, nóng, đau kèm theo rét run, sốt cao) Dùng vỏ bí đao tươi, mỗi lần 1 lượng, đốt thành nước uống và bôi ngoài da, ngày hai lần, dùng liên tục 5 ngày sẽ giảm sưng, đau, thanh nhiệt giải độc.