Thiên cứu là phương pháp dùng thuốc có tính kích thích da để đắp lên huyệt hoặc vùng bệnh, khiến da tại chỗ tự nhiên sung huyết, đỏ ửng hoặc nổi mụn nước. Vì không dùng lửa cứu mà da tại chỗ có phản ứng giống như cứu, và tác dụng cũng tương tự, nên gọi là thiên cứu, còn gọi là tự cứu, cứu đắp. Thiên cứu vừa có tác dụng kích thích huyệt, vừa có thể hấp thu thuốc đặc biệt tại vị trí đặc biệt, phát huy tác dụng dược lý rõ rệt. Gần đây, phương pháp này được chú ý rộng rãi, hiện nay phương pháp cấp thuốc qua da đang phát triển từ nền tảng này. Thiên cứu có nhiều loại, phương pháp thường dùng trong lâm sàng gồm: Một, cứu tỏi: Dùng tỏi (ưu tiên tỏi vỏ tím) nghiền nát thành bùn, lấy 3–5g đắp lên huyệt, thời gian đắp từ 1–3 giờ, đến khi da tại chỗ ngứa, đỏ lên hoặc nổi mụn nước là được. Ví dụ, đắp huyệt Dũng Tuyền có thể điều trị ho ra máu, chảy máu cam; đắp huyệt Hợp Cốc điều trị viêm hạch; đắp huyệt Ngư Ký điều trị viêm họng. Hai, cứu bản mai: Lấy bản mai lượng vừa đủ, nghiền thành bột mịn. Khi dùng, lấy một miếng băng dính, cắt một lỗ nhỏ bằng hạt đậu ở giữa, dán lên huyệt cần cứu, để lộ huyệt và bảo vệ da xung quanh, cho một ít bột bản mai vào lỗ, rồi dán băng dính cố định, đến khi da ngứa, đỏ lên hoặc nổi mụn nước là được, sau đó gỡ băng và thuốc ra; cũng có thể dùng bột bản mai lượng vừa đủ, trộn với dầu gội để đắp ngoài; hoặc ngâm bản mai trong giấm hoặc rượu 95%, để 10 ngày sau lau lên vùng bệnh. Áp dụng cho bệnh vảy nến, viêm da thần kinh, đau khớp, vàng da, đau dạ dày, v.v. Ba, cứu bạch giới tử: Nghiền bạch giới tử thành bột, trộn với giấm thành dạng hồ dán, lấy 5–10g đắp lên huyệt, dùng giấy dầu che phủ, dán băng dính cố định; hoặc lấy bột bạch giới tử 1g, đặt ở trung tâm băng dính hình tròn đường kính 5cm, dán trực tiếp lên huyệt, thời gian đắp từ 2–4 giờ, đến khi da sung huyết, đỏ lên hoặc nổi mụn nước là được. Áp dụng cho đau nhức do phong hàn thấp, lao phổi, hen suyễn, liệt mặt. Bốn, khác: Dùng bột甘su đắp huyệt Trung Cực điều trị bí tiểu; dùng bột Mã Tiền đắp huyệt Giáp Xe, Địa Thương điều trị liệt mặt thần kinh; dùng bột Ngô Chư Dư trộn với giấm đắp huyệt Dũng Tuyền điều trị tăng huyết áp, viêm miệng, phù ở trẻ em; dùng củ hành trắng nghiền nát đắp lên vùng bệnh điều trị viêm vú cấp tính; dùng bột Ngũ Bội Tử và Hà Thủ Ô bằng nhau, nghiền thành bột, trộn với giấm thành dạng hồ, mỗi tối trước khi ngủ đắp vào rốn, sáng hôm sau tháo ra, điều trị chứng đái dầm ở trẻ em; dùng 30g Sa Nhân, 50g Đường trắng, 10g Minh Phàn, 1 con cá chép lưng xanh, trộn lẫn nghiền thành dạng hồ, chia thành 3 phần, mỗi lần 1 phần, đắp lên huyệt Thần Khuyết, Chí Dương, đậy vải, dán băng dính, thay thuốc mỗi ngày 1 lần, điều trị vàng da thể dương hoàng; nếu thể âm hoàng, dùng 1 hạt hồ tiêu mỗi tuổi, 1g Thạch Hương, 1 con cá chép bạc, trộn lẫn nghiền thành hồ, đắp lên huyệt Thần Khuyết, Can Du, Tỳ Du, v.v. Phương pháp thiên cứu tuy có hiệu quả tốt, nhưng một số dược liệu dùng trong phương pháp này là thuốc độc, một số có tác dụng kích thích mạnh đối với da, vì vậy phụ nữ mang thai, người già yếu, dị ứng da nên thận trọng hoặc tránh dùng.
|