【Tổng quan】
Táo bón là tình trạng đại tràng bí kết, khó đi đại tiện, không thể tự giải được từ hai ngày trở lên. Nguyên nhân chủ yếu do chức năng truyền dẫn của đại tràng bị rối loạn, liên quan đến tỳ vị và thận. Phân loại theo đặc điểm phát bệnh thành hư và thực. Bệnh táo bón kinh niên theo y học hiện đại có thể điều trị theo phương pháp này.
【Nguyên nhân và cơ chế bệnh lý】
（1）Táo bón thực
1. Dương thịnh ăn uống cay nóng: Người vốn dương thịnh, lại thích ăn đồ cay nóng, béo ngậy, gây tích nhiệt trong ruột, tổn thương dịch thể, ruột khô táo bón.
2. Tình chí bất khoan: Lo âu suy nghĩ, tình cảm không thoải mái, làm khí cơ uất trệ, dịch thể không phân bố đều, chức năng truyền dẫn ruột bị rối loạn dẫn đến táo bón.
（2）Táo bón hư
1. Hư cả khí và huyết: Sau khi ốm, khí huyết chưa hồi phục, tuổi già thể lực suy giảm, khiến khí huyết đều hư, khí hư thì đại tràng truyền dẫn yếu; huyết hư thì dịch thể thiếu, không thể nhuận tràng, dẫn đến táo bón.
2. Hàn ở hạ tiêu: Dương khí hạ tiêu không đủ, âm hàn đóng băng, khí phủ ruột bị tắc nghẽn gây ra táo bón.
【Chẩn đoán và điều trị theo chứng】
（1）Táo bón thực
Chứng chính: Đại tiện cứng khó xuống, thường ba, năm ngày hoặc lâu hơn mới đi một lần. Hoặc sốt nhẹ, khát nước, hơi miệng hôi, mạch số, lưỡi vàng khô; hoặc đau tức vùng sườn bụng, đầy trướng, ợ hơi nhiều, ăn kém, lưỡi dày dính, mạch huyền.
（2）Táo bón hư
Chứng chính: Táo bón nhưng đi đại tiện yếu ớt, hoặc mặt nhợt nhạt, môi tái, chóng mặt, tim đập nhanh, mệt mỏi, khí yếu, lưỡi nhợt, mạch hư tế; hoặc thấy bụng lạnh đau, thích ấm sợ lạnh, lưỡi nhợt, lưỡi trắng ẩm, mạch trầm trì.
Pháp điều trị: Lấy huyệt kinh đại trường, huyệt mộ, và huyệt kinh tam giao, thận làm chủ. Dùng pháp tả cho táo bón thực để thanh nhiệt nhuận tràng, thư phong lý khí; dùng pháp bổ cho táo bón hư để bổ khí huyết, nhuận tràng thông tiện; đối với táo bón hàn, thêm cứu để ôn hạ tiêu, thông tiện.
Phương thuốc: Đại trường du Thiên khu Chi giao Chiếu hải trái Thủy đạo
Phối hợp huyệt theo chứng: Nhiệt thịnh, thêm Khúc trì, Hợp cốc; khí trệ, thêm Trung quản, Thái xung; khí huyết đều hư, thêm Tỳ du, Vị du, Túc tam lý; hạ tiêu hư hàn, cứu Thần khuyết, Khí hải.
Ý nghĩa phương thuốc: Dù nguyên nhân táo bón khác nhau, bản chất đều do dịch thể không thể nhuận tràng, khiến chức năng truyền dẫn đại tràng bị rối loạn. Đại trường du là huyệt du của đại tràng, Thiên khu là huyệt mộ của đại tràng, phối hợp huyệt du – mộ để thông lợi khí phủ đại tràng, khí phủ thông thì chức năng truyền dẫn trở lại bình thường, táo bón sẽ ngừng; Chi giao là huyệt hỏa của kinh tam giao, có thể tuyên tiết lửa tam giao để thông tiện; Chiếu hải bổ thủy thận để tăng dịch thể nhuận tràng; Khúc trì, Hợp cốc tả khí phủ đại tràng để thanh nhiệt thông tiện; Trung quản thông khí tam giao, Thái xung thư phong lý khí để thông ruột; bổ Tỳ du, Vị du, Túc tam lý để trợ khí trung, khí tỳ vị mạnh thì sinh hóa khí huyết, đây là phương pháp điều trị căn bản cho táo bón hư; cứu Thần khuyết, Khí hải, ôn hạ tiêu, lý khí trệ để thông tiện; Thủy đạo bên trái là huyệt kinh nghiệm điều trị táo bón.
【Các phương pháp khác】
1. Châm cứu tai
Lựa chọn huyệt: Đoạn dưới trực tràng, đại trường não
Phương pháp: Xoay nhẹ, kích thích vừa đến mạnh, giữ kim 20-30 phút.
【Ghi chú phụ】
Châm cứu điều trị táo bón hiệu quả tốt. Nếu điều trị nhiều lần mà không hiệu quả, nên dùng nhiều phương pháp đồng thời và tìm hiểu rõ nguyên nhân, tránh làm chậm tiến triển bệnh. Về thói quen hàng ngày, nên kiên trì tập thể dục, ăn nhiều rau xanh, dần dần hình thành thói quen đi đại tiện đúng giờ.
|
