“Trị bệnh bằng tay trần” là một trong những phương pháp y học cổ xưa nhất thế giới. Ở Trung Quốc, xưa gọi là “massage”, “án kiệu” hay “kiều ma”, đến thời nhà Minh mới gọi là “bấm huyệt”. Cơ sở lý luận của bấm huyệt gồm hai phần: một là lý luận y học cổ truyền Trung Hoa về âm dương ngũ hành và kinh lạc huyệt, hai là lý thuyết sinh lý học giải phẫu và động lực học hiện đại. Để phát huy tối đa hiệu quả điều trị, cần có kỹ năng bấm huyệt vững chắc.
Hiện nay là thời đại công nghệ thông tin, con người có thể tiếp cận nhiều thông tin chăm sóc sức khỏe qua nhiều kênh khác nhau, đặc biệt là thông tin về bấm huyệt, ấn huyệt, nhưng vẫn chưa thể chữa khỏi các chứng bệnh phổ biến hiện nay như đau lưng, đau thắt lưng, đau thần kinh tọa... Do đó, nhiều người nghi ngờ về hiệu quả của các liệu pháp dân gian. Đặc biệt nhấn mạnh rằng, nhiều liệu pháp dân gian đều đòi hỏi kỹ thuật cao, bấm huyệt là điển hình nhất. Ví dụ như xây một tòa nhà cao tầng, bản vẽ thiết kế giống như lý luận y học, vật liệu xây dựng và trình độ thợ giỏi giống như bác sĩ và kỹ năng bấm huyệt. Một bản vẽ tuyệt vời mà không chọn lựa kỹ càng, thậm chí không thể xây được một ngôi nhà nhỏ. Vì vậy, tôi cho rằng muốn học tốt bấm huyệt, ngoài việc tiếp thu kiến thức y học, việc rèn luyện kỹ thuật tuyệt đối không thể xem nhẹ.
Dưới đây là so sánh giữa các liệu pháp dân gian phổ biến và liệu pháp bấm huyệt:
Liệu pháp ấn huyệt: Dùng ngón cái ấn huyệt, kích thích khí trong cơ thể để điều chỉnh chức năng nội tạng.
Liệu pháp hút, châm, cạo gió: Dùng sự giãn nở lỗ chân lông để đào thải khí độc ra khỏi cơ thể, đạt hiệu quả hoạt huyết hóa ứ.
Liệu pháp chỉnh xương: Tập trung vào giải phẫu sinh lý cơ thể, dùng các thao tác vận động thụ động để điều chỉnh hệ thần kinh và chỉnh xương.
Tại Trung Quốc, bấm huyệt được phân loại thành sáu nhóm kỹ thuật chính: kỹ thuật dao động, kỹ thuật ma sát, kỹ thuật rung, kỹ thuật ép, kỹ thuật gõ và kỹ thuật vận động khớp. Nhờ sáu nhóm kỹ thuật này mà bấm huyệt mang tính đa dạng, từng kỹ thuật có tính chất khác nhau, mức độ bổ trợ và tả khác nhau, vì vậy bấm huyệt là phương pháp vật lý điều trị, ngoài châm cứu, thể hiện rõ nhất lý luận y học cổ truyền. Hiện nay, kỹ thuật bấm huyệt ở Đài Loan rất đa dạng, các chuyên gia giữ bí truyền kỹ thuật, khiến kỹ thuật không được phổ biến. Tuy nhiên, Trung Quốc đã phân loại kỹ thuật này thành sáu nhóm cơ bản, dù người sau sáng tạo ra kỹ thuật mới, vẫn không thể thoát khỏi phạm vi sáu nhóm cơ bản này. Liệu pháp ấn huyệt và liệu pháp chỉnh xương nói trên đều thuộc nhóm kỹ thuật ép và kỹ thuật vận động khớp.
Trong sáu nhóm kỹ thuật, nhóm kỹ thuật dao động khó học nhất, đòi hỏi kỹ thuật phải đạt được “thời gian dài”, “lực mạnh”, “đều đặn” và “nhẹ nhàng”. Kỹ thuật này dùng ngón tay hoặc lòng bàn tay làm lực tác động, thông qua chuyển động liên tục và phối hợp nhịp nhàng của cổ tay, tạo ra lực sâu và thấm. Các kỹ thuật bao gồm: “Một ngón thiền”, “Lăn”, “Nhào”. Dưới đây là hướng dẫn luyện tập:
Một ngón thiền: Tư thế chuẩn bị là nắm tay thành nắm đấm, ngón cái che kín hõm đấm, dùng mặt đệm ngón cái và mép bên của ngón cái ấn vào một vị trí hoặc huyệt cụ thể, vai thả lỏng, khuỷu tay hạ thấp, cổ tay treo, sau đó sử dụng cổ tay di chuyển liên tục qua lại, làm cho khớp ngón cái co duỗi, lực tác động thay đổi nhẹ – nặng, nhịp điệu điều hòa, liên tục tác động lên huyệt. Khi đã nắm được “từ khóa thư giãn”, chỉ khi cả vai, khuỷu tay, cổ tay, lòng bàn tay đều thả lỏng, lực mới tập trung vào ngón cái, phát lực từ ngón, cử động linh hoạt, lực ổn định, vừa mềm mại vừa mạnh mẽ, có thể duy trì lâu dài mà không mệt mỏi, mới gọi là “công một ngón thiền”. Khi áp dụng vào lâm sàng, tùy theo vị trí và bệnh lý khác nhau, kỹ thuật có thể thay đổi – như kỹ thuật cuộn, kỹ thuật đẩy mép bên, kỹ thuật đẩy ngón cong, tuy kỹ thuật có quy tắc nhưng linh hoạt tùy người.
Lăn: Tư thế thực hiện là dùng phần gần ngón út của bàn tay hoặc khớp ngón út, ngón giữa, ngón áp út, phần nổi bật của khớp bàn tay dính vào vị trí nhất định, dùng cổ tay uốn cong và duỗi ra, xoay ngoài liên tục, tạo áp lực thay đổi nhẹ – nặng, liên tục tác động lên vùng điều trị. Do cần sự linh hoạt của cổ tay và phối hợp nhịp nhàng của cánh tay, khiến mu bàn tay lăn tròn, đồng thời yêu cầu áp lực lớn và cảm giác thoải mái, nên độ khó và kỹ thuật cao. Trong lâm sàng, tùy theo vị trí và bệnh lý khác nhau, ngoài kỹ thuật lăn nhẹ nhàng, còn cần dùng kỹ thuật lăn thẳng bằng khớp ngón tay, lực mạnh, trong lâm sàng phải vận dụng linh hoạt.
Nhào: Là một trong những kỹ thuật phổ biến nhất trong bấm huyệt, kỹ thuật rất nhẹ nhàng. Trong sách “Lý chính massage yếu thuật” viết: “Nhào để hòa điều. Nhào dùng tay quay vòng, chậm rãi, quanh vùng đó, là dạng kỹ thuật mò sinh ra”. Chuyển động giống với kỹ thuật mò, dùng phần thịt lớn của lòng bàn tay, phần gót bàn tay hoặc mặt đệm ngón tay ấn vào vị trí hoặc huyệt nhất định, cổ tay thả lỏng, thực hiện chuyển động vòng tròn nhẹ nhàng, làm di chuyển mô dưới da. Trong lâm sàng thường phối hợp với kỹ thuật bắt, nắm.
Ba kỹ thuật trên là nhóm kỹ thuật dao động, vì chúng dễ nắm bắt bốn kỹ năng cơ bản của kỹ thuật, đồng thời không gây tổn thương thứ hai, đặc điểm là kích thích nhẹ nhàng, thoải mái, giúp người thực hiện không dễ mệt mỏi.
Trong y học bấm huyệt cổ truyền Trung Hoa nói rằng, kỹ thuật bấm huyệt là một kỹ năng, một hình thái vận động cao cấp, là một trong những phương pháp cơ bản điều trị bệnh. Người làm nghề bấm huyệt phải có kỹ năng chuyên môn. Chất lượng kỹ thuật trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Vì vậy, khi nói đến bấm huyệt, phải chú trọng nghiên cứu và vận dụng kỹ thuật, đặc biệt phải chú ý đến chữ “pháp” trong “pháp”. Trong “Y tông kim giám, Chính cốt tâm pháp yếu chỉ” ghi: “Pháp之所施,使患者不知其苦, 方称为法也” (Kỹ thuật áp dụng, khiến bệnh nhân không biết đau, mới gọi là pháp). Bấm huyệt là một kỹ thuật chuyên biệt, nếu không có kỹ năng vững chắc, không thể chữa khỏi bệnh. Để nâng cao trình độ bấm huyệt, ngoài việc chú trọng lý luận y học cổ truyền và sinh lý học giải phẫu hiện đại, cần đặc biệt chú trọng huấn luyện kỹ thuật bấm huyệt, mới có thể trở thành một thầy bấm huyệt thực sự, cả trong lẫn ngoài.
|
