- Các phương pháp cứu phổ biến
- Cách chọn phương pháp và chống chỉ định cứu
- Cơ chế bảo dưỡng sức khỏe của cứu
1. Các phương pháp cứu phổ biến
（1）Cứu đốt đốt hương: là dùng lá nhang tinh khiết, đặt trên tấm phẳng, dùng tay vo tròn thành hình nón. Các đốt hương cứu thường có kích thước như hạt lúa, như quả cỏ tranh, hoặc như hạt sen. Mỗi lần đốt cháy một đốt hương gọi là một tráng. Cứu đốt đốt hương chia làm hai loại: cứu trực tiếp và cứu gián tiếp.
“Cứu trực tiếp” là đặt đốt hương trực tiếp lên huyệt. Tùy theo việc có bỏng hay không, chia thành cứu sẹo và cứu không sẹo:
① Cứu không sẹo: Trước tiên thoa một lớp dầu vaseline hoặc nước ấm lên vùng điều trị để tăng độ dính, sau đó đặt đốt hương lên, khi bệnh nhân cảm thấy đau thì đổi đốt hương khác. Thông thường cứu từ 3–5 lần, đến khi da vùng điều trị đỏ ửng là được. Phương pháp này không để lại sẹo, bệnh nhân dễ chấp nhận, được sử dụng rộng rãi.
② Cứu sẹo: Trước tiên thoa nước tỏi lên vùng điều trị để tăng độ dính và kích thích, sau đó đặt đốt hương lên cứu. Mỗi đốt hương phải cháy hết tự tắt mới được thay đốt khác. Thường cứu từ 5–10 lần. Trong quá trình cứu, để giảm đau, có thể dùng tay vỗ nhẹ quanh vùng cứu. Sau cứu khoảng một tuần, vùng cứu sẽ mưng mủ, sau 5–6 tuần, vết thương tự lành, bong vảy, để lại sẹo. Trong “Châm cứu vấn đối” viết: “Nếu muốn an, đừng để huyệt Ưng Mạc, Túc Trị Lý khô”, tức là nói đến phương pháp cứu sẹo này.
“Cứu gián tiếp” là đốt hương không đặt trực tiếp lên da, mà dùng các loại thuốc khác ngăn cách. Tùy theo thuốc dùng khác nhau, tên gọi cũng khác nhau, ví dụ dùng lát gừng ngăn cách gọi là cứu gián tiếp gừng, dùng muối ngăn cách gọi là cứu gián tiếp muối. Các phương pháp cứu gián tiếp phổ biến gồm:
③ Cứu gián tiếp gừng: Dùng gừng tươi thái thành lát dày khoảng 2–3 cm, dày 0,2–0,3 cm, đâm vài lỗ bằng kim, đặt lên huyệt cần cứu hoặc vùng bệnh, sau đó đặt đốt hương lên trên lát gừng, đốt cứu. Khi đốt hương cháy hết, thay đốt khác. Sau khi cứu đủ số lần, da đỏ hồng nhưng không phồng rộp.
④ Cứu gián tiếp tỏi: Dùng tỏi tươi, thái thành lát dày 0,2–0,3 cm, đâm vài lỗ bằng kim, đặt lên huyệt cần cứu hoặc vùng bệnh, sau đó đặt đốt hương lên trên lát tỏi, đốt cứu. Khi đốt hương cháy hết, thay đốt khác, cứ thế cho đến khi đủ số lần.
⑤ Cứu gián tiếp muối: Dùng muối tinh khiết rải đầy vào vùng rốn, hoặc đặt thêm một lát gừng mỏng lên trên muối, rồi đặt đốt hương lớn lên trên.
⑥ Cứu gián tiếp bánh phụ tử: Nghiền bột phụ tử, trộn với rượu thành bánh có đường kính khoảng 3 cm, dày 0,8 cm, đâm vài lỗ bằng kim, đặt lên huyệt cần cứu hoặc vùng bệnh, sau đó đặt đốt hương lên trên, cứu đến khi đủ số lần.
（2）Cứu que hương: còn gọi là cứu que, cứu treo. Đây là phương pháp dùng lá nhang vo thành que để cứu. Que hương được làm từ 24 gram lá nhang, trải đều trên tờ giấy dâu dài 26 cm, rộng 20 cm, cuộn thành hình trụ, càng chặt càng tốt, đóng đầu. Nếu trong lá nhang có pha thêm các vị thuốc khác thì gọi là que thuốc. Khi dùng, đốt một đầu que hương, đặt cách da 1–2 tấc để cứu. Vì que hương treo trên huyệt mà không chạm da, nên gọi là cứu treo. Phương pháp này dễ thực hiện, ít gây bỏng da, có thể tự cứu, vì vậy được sử dụng rộng rãi.
（3）Cứu nhiệt kim: là phương pháp kết hợp châm cứu và cứu, truyền nhiệt lực qua kim vào cơ thể. Phù hợp với các bệnh cần giữ kim và cứu. Cách thực hiện: sau khi châm cứu đạt được khí, cố định kim ở độ sâu thích hợp, dùng nhang cứu bọc quanh cán kim, đốt đến khi hết. Cũng có thể xuyên một đoạn que cứu (dài khoảng 1–2 cm) vào cán kim để cứu.
2. Cách chọn phương pháp và chống chỉ định cứu
Trước tiên cần căn cứ vào thể chất và mục đích dưỡng sinh để chọn huyệt phù hợp, đốt que hương hoặc đốt hương đặt đúng vào huyệt, sao cho vùng da cảm thấy ấm nhẹ, thoải mái, chịu đựng được là tốt.
Khi cứu, thường cứu vùng trên trước, vùng dưới sau, vùng bụng trước, vùng tứ chi sau. Nếu không theo thứ tự cứu, cứu vùng dưới trước, vùng đầu sau, bệnh nhân thường xuất hiện các triệu chứng như mặt nóng, họng khô, khô miệng, v.v. Khi cứu cần chú ý an toàn, tránh để tàn lửa rơi, gây cháy da hoặc quần áo.
Thời gian cứu thường từ 3–5 phút, tối đa 10–15 phút là tốt. Thông thường, cứu dưỡng sinh thời gian ngắn hơn, cứu phục hồi sau bệnh thời gian dài hơn; mùa xuân, hè nên cứu ngắn, mùa thu, đông nên cứu dài hơn; vùng tứ chi, ngực cứu ngắn, vùng bụng, lưng cứu dài hơn; người già, phụ nữ, trẻ em nên cứu ngắn, người trẻ trung thì thời gian có thể kéo dài hơn.
Sau khi cứu, nếu da vùng cứu xuất hiện đỏ nhẹ, nóng là hiện tượng bình thường, không cần xử lý, sẽ tự biến mất. Nếu xuất hiện mụn nước, nhỏ thì tự hấp thu, lớn thì dùng kim tiêm vô trùng châm thủng, rút dịch ra, sau đó bôi dầu heo hoặc thuốc tím, băng kín bằng băng vô trùng. Với cứu sẹo, có thể che vùng cứu bằng băng vô trùng để tránh ma sát, phòng nhiễm trùng, bảo vệ vảy. Nếu xảy ra nhiễm trùng, vết cứu có mủ màu vàng xanh hoặc chảy máu, có thể dùng thuốc mỡ kháng viêm hoặc thuốc Ngọc Hồng bôi lên.
Không nên dùng cứu sẹo ở vùng mặt, các cơ quan cảm giác và vùng có mạch máu lớn; không nên cứu vùng bụng và thắt lưng của phụ nữ mang thai. Đây là những chống chỉ định khi cứu.
3. Cơ chế bảo dưỡng sức khỏe của cứu
（1）Ôn thông kinh lạc, hành khí hoạt huyết. Vật liệu cứu chủ yếu là nhang艾 (lá nhang), trong “Bản thảo” ghi: “Lá nhang có thể cứu trăm bệnh”. Trong “Bản thảo tòng tân” viết: “Lá nhang vị đắng cay, tính ấm, thuộc tính dương thuần túy, có thể hồi phục dương khí suy kiệt, thông suốt mười hai kinh, đi vào ba âm, điều hòa khí huyết, trừ hàn thấp, ấm tử cung… khi dùng để cứu, có thể thấu qua mọi bệnh và trừ mọi bệnh.” Điều này cho thấy cứu dùng nhiệt lực của lửa nhang để thông kinh lạc, giúp khí huyết vận hành bình thường.
（2）Bổ khí nguyên, phòng ngừa bệnh tật. Trong “Phiêu Khâu tâm thư” viết: “Chân nguyên của con người là chủ thể của toàn thân, chân khí mạnh thì người khỏe, chân khí yếu thì người bệnh, chân khí mất thì người chết. Phương pháp bảo mệnh là cứu đầu tiên.” Điều này cho thấy cứu có tác dụng bổ khí nguyên, khi khí nguyên đầy đủ thì tà khí không xâm nhập được; do đó bệnh tật có thể phòng ngừa.
（3）Có tác dụng cường kiện rõ rệt đối với tỳ vị. Trong “Châm cứu tư sinh kinh” viết: “Bất kỳ ai ăn uống kém, bụng đầy, da xanh xao, người ta gọi là bệnh tỳ vị, nên cứu huyệt Trung Quản”, cứu huyệt Trung Quản có thể ôn vận dương khí tỳ, bổ trung ích khí. Thường xuyên cứu huyệt Túc Trị Lý không chỉ làm tăng chức năng tiêu hóa của cơ thể, mà còn tăng khả năng hấp thu chất dinh dưỡng, đạt được hiệu quả phòng bệnh, chữa bệnh, chống lão hóa.
|
