Y học cổ truyền Trung Hoa giảng về bốn nguyên lý biện chứng dưỡng sinh mùa xuân

Mùa xuân ấm áp, là thời điểm tuyệt vời khiến người ta phấn khởi, cũng là thời điểm lý tưởng để bắt đầu lại. Thời tiết ấm lên, vạn vật đâm chồi nảy lộc, khí dương trong cơ thể cũng tự nhiên phát triển hướng lên, hướng ra ngoài. Y học cổ truyền Trung Hoa cho rằng cần nắm bắt đặc điểm phát triển, mở rộng khí xuân, điều hòa các mối quan hệ biện chứng về tinh thần, sinh hoạt, ăn uống, vận động, để bảo đảm quá trình trao đổi chất bình thường của cơ thể.
Giữ ấm và chịu lạnh.
Để thích nghi với sự thay đổi thời tiết, người xưa có câu “phải giữ ấm vào xuân, chịu lạnh vào thu”. Mùa xuân thời tiết thay đổi lớn, giữ ấm mới có thể chống lại tà khí xâm nhập, giúp khí dương mạnh mẽ, tăng cường sức đề kháng, ngăn ngừa hiệu quả nhiều bệnh truyền nhiễm mùa xuân. Khi nhiệt độ mùa xuân tăng, vẫn cần chú ý giữ ấm, điều chỉnh quần áo phù hợp.
Im lặng và vận động.
Trong mùa xuân, khí dương phát triển, huyết khí điều hòa, kinh mạch giãn ra, khí dương dễ bị mất. Việc tập luyện mùa xuân cần kiểm soát lượng vận động, nên chọn các hoạt động ít vận động, tránh đổ mồ hôi nhiều làm tổn thương khí dương. Tập thể dục buổi sáng nên nhẹ nhàng, kết hợp giữa động và tĩnh, người già nên đi bộ ngoài trời, tập võ công Thái Cực, tập thể dục dưỡng sinh… để đạt mục đích hấp thụ khí xuân, bài trừ khí cũ.
Âm và Dương.
Đầu mùa đông, thời tiết lạnh, âm khí đẩy dương khí vào bên trong, quá trình trao đổi chất trong cơ thể chậm lại, vạn vật ngủ im, là thời kỳ tích trữ chờ phát triển. Đến mùa xuân, âm khí hạ xuống, dương khí phát triển, quá trình trao đổi chất trong cơ thể trở nên sôi động, khí dương nội tại tương ứng với khí dương mùa xuân, vì vậy mùa xuân là thời điểm lý tưởng để dưỡng dương. Tuy nhiên, thời tiết thay đổi thất thường, tà phong dễ xâm nhập, lại là thời điểm sinh bệnh nhiều, cần đặc biệt chú ý điều hòa âm dương, tránh tổn thương khí chính của cơ thể.
Ngọt và chua.
Trong mùa xuân, cơ thể ở trạng thái gan mạnh, thực phẩm chua sẽ khiến hỏa gan tăng cao, tổn thương tỳ vị, vì vậy không nên ăn quá nhiều; trong khi các thực phẩm ngọt, cay lại có lợi cho dưỡng gan, bảo vệ tỳ, nên có thể ăn một chút như hành, táo, lạc, mật ong, rau củ và trái cây màu vàng xanh tươi, các loại hạt khô... Nguyên tắc dưỡng bổ mùa xuân nên là bổ bình, tránh các thực phẩm bổ quá cay, quá nóng. Mùa xuân hoa nở rộ, không khí chứa nhiều phấn hoa, là mùa dễ phát bệnh dị ứng. Người có bệnh mãn tính hoặc thể chất dị ứng, mùa xuân cần kiêng ăn, tránh ăn “thực phẩm kích thích”, như tôm, cua, dưa muối... nếu không bệnh cũ dễ tái phát.
Tóm lại, mùa xuân là thời điểm lý tưởng để đầu tư cho thể chất. Ánh nắng xuân rực rỡ, sinh khí dồi dào, bài trừ khí cũ, khí dương phát triển. Vì vậy, dưỡng sinh mùa xuân cần phù hợp với đặc điểm mùa xuân tràn đầy sức sống, duy trì sự cân bằng trao đổi chất, tinh thần sảng khoái, để tạo nền tảng cho sức khỏe cả năm.