Đột quỵ còn gọi là "tập trung", lâm sàng chủ yếu biểu hiện bằng các triệu chứng như: ngất xỉu đột ngột, mất ý thức, miệng méo mắt xiêu, lưỡi cứng nói khó, nửa người liệt, da thịt tê dại. Theo Tổ chức Y tế Thế giới thống kê, trong thập niên 20 thế kỷ, đột quỵ đứng thứ hai trong danh sách mười nguyên nhân hàng đầu gây tử vong đối với sức khỏe con người, mỗi năm trên toàn thế giới có tới 5,1 triệu người chết vì đột quỵ. Tỷ lệ tàn phế cao, bệnh nhân sống sót cũng thường để lại di chứng ở mức độ khác nhau, đặc biệt phổ biến là liệt nửa người, mất khả năng nói chuyện, rối loạn nhận thức, không chỉ gây đau khổ lớn cho bệnh nhân và gia đình mà còn làm tăng gánh nặng xã hội và gia đình. Hiện nay, Giáo sư Tôn Viễn Trung, Bệnh viện Phục khoa thứ hai, Đại học Dược liệu Trung Quốc Hắc Long Giang, dựa trên nguyên tắc kết hợp cá thể hóa và hệ thống hóa, áp dụng liệu pháp kết hợp y học cổ truyền Trung Hoa và y học hiện đại điều trị đột quỵ, đạt được hiệu quả lâm sàng tốt.
Đột quỵ là một nhóm bệnh mạch máu não chủ yếu biểu hiện bằng rối loạn tuần hoàn máu cục bộ ở não, bệnh tiến triển cấp tính hoặc bán cấp tính. Thường do lo âu, tức giận, ăn uống thất thường, rượu chè quá mức, dẫn đến mất cân bằng âm dương, rối loạn ngũ tạng, khí huyết đảo lộn. Cơ chế bệnh lý của đột quỵ phức tạp, diễn biến đa dạng. Theo lý luận cổ truyền Trung Hoa, tùy theo mức độ nặng nhẹ của bệnh, có thể chia thành bốn loại: trung lạc, trung kinh, trung tạng, trung phủ. Theo quan điểm y học hiện đại, trong lâm sàng thường chia thành đột quỵ thiếu máu và đột quỵ xuất huyết. Trong đó, đột quỵ thiếu máu chủ yếu gặp ở nhồi máu não do xơ vữa động mạch và tắc nghẽn não; còn đột quỵ xuất huyết thường gặp ở xuất huyết não do tăng huyết áp và xuất huyết dưới màng nhện.
Giáo sư Tôn Viễn Trung qua hơn 20 năm thực tiễn lâm sàng đã tìm ra một loạt liệu pháp tổng hợp kết hợp y học cổ truyền Trung Hoa và y học hiện đại điều trị đột quỵ. Ông đề xuất áp dụng nguyên tắc kết hợp cá thể hóa và hệ thống hóa, sử dụng thuốc Đông y, thuốc Tây y, châm cứu và các biện pháp phục hồi chức năng cần thiết để điều trị tổng hợp. Trước hết, phải điều trị theo quy trình tiến triển của bệnh đột quỵ một cách hệ thống. Giai đoạn cấp tính của đột quỵ, trọng tâm là tỉnh thần khai khiếu, hoạt huyết hóa ứ. Kiểm soát tích cực phù não, đồng thời thực hiện điều trị tan huyết khối đối với đột quỵ thiếu máu, dùng thuốc như urokinase, mannitol, fructose glycerol, Xingnaojing, Xueshuantong... Ngoài ra, nếu dấu hiệu sinh tồn ổn định, nên bắt đầu châm cứu ngay lập tức. Giai đoạn phục hồi, lấy việc điều hòa khí huyết, thông kinh hoạt lạc làm nguyên tắc, triển khai điều trị tổng hợp gồm châm cứu, phục hồi chức năng, thuốc Đông y và tâm lý học, nhằm cải thiện toàn diện chức năng vận động, ngôn ngữ và nhận thức của bệnh nhân. Giai đoạn di chứng đột quỵ, lấy bổ thận dưỡng can, điều hòa âm dương làm chính, nhấn mạnh kiểm soát huyết áp, đường huyết, mỡ máu của bệnh nhân. Đồng thời chú trọng rèn luyện khả năng tự chăm sóc bản thân, nâng cao chất lượng cuộc sống, giúp bệnh nhân sớm trở về cộng đồng, đồng thời phòng ngừa tái phát đột quỵ.
Thứ hai, căn cứ vào tình trạng bệnh khác nhau của từng bệnh nhân, tiến hành điều trị cá thể hóa có mục tiêu. Giáo sư Tôn Viễn Trung đề cao việc áp dụng điều trị hệ thống kết hợp y học cổ truyền Trung Hoa và y học hiện đại, đồng thời nổi bật đặc sắc y học cổ truyền, điều trị theo chứng phân biệt. Ông chỉ ra rằng trung lạc là dạng nhẹ của đột quỵ, nên dưỡng huyết khu phong, thông kinh hoạt lạc. Có thể dùng Đại Tần Khoan Thang gia giảm, hoặc dùng Đại Hoạt Lạc Đơn, Tiểu Hoạt Lạc Đơn... Trung tạng phủ là dạng nặng của đột quỵ, trước tiên cần cải thiện trạng thái ý thức của bệnh nhân, tùy chứng mà dùng Ngưu Hoàng Thanh Tâm Hoàn, Tô Hợp Hương Hoàn, Tam Hóa Thang hay Tham Phụ Thang... Ông nhấn mạnh việc phát huy tối đa ưu thế của châm cứu trong điều trị đột quỵ, đối với các triệu chứng như nửa người liệt, miệng méo mắt xiêu, nói khó, nuốt khó, lần lượt sử dụng các phương pháp như đầu châm, lĩnh châm, thiệt châm, thể châm, điện châm...
Thứ ba, thời cơ điều trị ảnh hưởng quyết định đến hiệu quả. Giáo sư Tôn Viễn Trung cảnh báo bệnh nhân nên sớm áp dụng các thuốc lợi tiểu, thuốc tan huyết khối, thuốc bảo vệ não trong giai đoạn sớm và siêu sớm của đột quỵ, đồng thời bắt đầu điều trị châm cứu càng sớm càng tốt. Nghiên cứu hiện đại cho thấy châm cứu có thể cải thiện lưu lượng máu não, giảm phù não, thúc đẩy phục hồi chức năng thần kinh tổn thương. Bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cấp tính sau khi được châm cứu tại huyệt đầu, có thể đạt hiệu quả rõ rệt ngay lập tức. Sau 5-10 phút châm cứu, sức cơ chi bị liệt có thể tăng từ 1-2 cấp độ, điều này được gọi là "hiệu ứng tức thì" của châm cứu. Nếu tiến hành châm cứu liên tục, hệ thống, hiệu ứng châm cứu sẽ tích lũy dần, làm hiệu quả ổn định tăng lên.
Một phụ nữ 64 tuổi, tháng 4 năm ngoái đột nhiên xuất hiện liệt nửa người bên phải, được xác nhận bởi CT là nhồi máu não, ngày hôm sau được gia đình đưa đến Bệnh viện Phục khoa thứ hai, Đại học Dược liệu Trung Quốc Hắc Long Giang. Khi nhập viện, bệnh nhân đã mắc bệnh hơn 24 giờ, liệt nửa người bên phải, sức cơ cấp độ 0. Giáo sư Tôn lập tức tiến hành châm cứu, sau 5 phút xoay châm đầu, sức cơ của bệnh nhân đạt cấp độ 3, cả tứ chi đều có thể nâng khỏi giường, hiệu ứng tức thì rất rõ rệt. Sau đó, mỗi ngày châm cứu 2 lần, phối hợp điều trị bằng thuốc hoạt huyết hóa ứ, đồng thời khuyến khích bệnh nhân tập luyện chức năng. Sau 4 ngày, bệnh nhân có thể vận động ở mép giường, sau 7 ngày có thể đi lại độc lập trong nhà, sau 20 ngày hoàn toàn hồi phục.
Giáo sư Tôn Viễn Trung cũng chỉ ra rằng: Hiện nay, bác sĩ thường chú trọng nhiều vào phục hồi chức năng vận động trong giai đoạn cấp tính đột quỵ, nhưng thường bỏ qua vấn đề tâm lý và rối loạn trí tuệ ở bệnh nhân đột quỵ. Theo số liệu thống kê, trầm cảm đã trở thành một trong những biến chứng phổ biến và chính sau đột quỵ, chiếm khoảng 1/3 số bệnh nhân đột quỵ, trong nhóm này có tới 75% bệnh nhân do nhiều nguyên nhân khác nhau bị bỏ sót chẩn đoán. Nguyên nhân chính là sự thờ ơ và thiếu hiểu biết về bệnh lý tâm thần của bác sĩ lâm sàng và người thân bệnh nhân. Trầm cảm làm cản trở và ảnh hưởng đến quá trình phục hồi của bệnh nhân đột quỵ, làm tăng thời gian nằm viện và gánh nặng tài chính, gây thêm đau khổ cho bệnh nhân và gia đình, đồng thời làm tăng nguy cơ đột quỵ tái phát. Giáo sư Tôn Viễn Trung thông qua việc chủ trì các dự án nghiên cứu như "Quan sát hiệu quả của châm cứu đối với trầm cảm sau đột quỵ" và "Nghiên cứu điều trị bệnh não chất trắng dưới vỏ não bằng châm cứu", phát hiện rằng việc kết hợp điều trị bằng thuốc, châm cứu, tâm lý và phục hồi chức năng thường mang lại hiệu quả gấp đôi.
Thực tiễn chứng minh rằng, thông qua điều trị tổng hợp bằng thuốc Tây, thuốc Đông y, châm cứu, tâm lý học... có thể giảm đáng kể tác dụng phụ độc hại của thuốc Tây, hạ thấp chi phí khám chữa bệnh, nâng cao hiệu quả điều trị, vượt trội so với điều trị đơn thuần bằng y học hiện đại.
|
