Thành tựu trong học thuật phương trình y học trong lịch sử y học cổ truyền Trung Hoa hiện đại

Vì nhận thức về bệnh tật ngày càng sâu sắc, kinh nghiệm mới liên tục được tích lũy, phương pháp điều trị dần đa dạng hóa, do đó học thuật phương trình y học – công cụ chính trong điều trị theo chứng – cũng phát triển thêm. Chủ yếu thể hiện ở việc nghiên cứu sâu sắc hơn về lý luận phương trình y học, tiếp tục chỉnh lý và biên soạn các bộ sách phương trình lớn, đồng thời việc biên soạn, tổng hợp các phương đơn, phương nghiệm, phương bí truyền đạt được thành tựu nổi bật. Nhiều thầy thuốc nỗ lực khám phá sự phát triển của y học cổ truyền Trung Hoa, đồng thời tiếp thu một số kiến thức y học hiện đại phương Tây, biên soạn ra một số tác phẩm tổng hợp phương trình y học cổ truyền và hiện đại, từ phương diện học thuật phương trình y học đã thực hiện bước thử nghiệm sơ bộ cho sự giao thoa giữa y học cổ truyền và hiện đại.
Đặc điểm nổi bật của nghiên cứu phương trình y học trong thời kỳ này là từ rộng rãi trở về giản dị, hướng đến nghiên cứu lý luận sâu sắc hơn. Một số tác phẩm tiêu biểu gồm:
1. "Luận phương y" của Phí Bách Hưng
Tác phẩm được soạn năm 1865, Phí Bách Hưng bình luận kỹ lưỡng các phương thuốc trong "Tập giải phương y", qua đó phản ánh quan điểm và thành tựu của ông trong nghiên cứu lý luận phương trình y học. Ông nhấn mạnh điều trị theo chứng, phản đối dùng thuốc tùy tiện. Những lời bình luận của ông có giá trị cao đối với việc học sâu sắc lý luận phương trình y học, nắm vững đúng phương pháp lập phương và ứng dụng lâm sàng.
2. "Luận phương thời phương" của Giang Phương Phương
Tác phẩm này không chỉ là giáo trình ngắn gọn, thiết thực, mà còn là một trong những tác phẩm luận phương tốt nhất thời kỳ đó. "Luận phương thời phương" trình bày chủ yếu nội dung lý luận, liệt kê 87 phương (ví dụ), lý luận và phương thuốc gắn kết chặt chẽ, diễn đạt ngắn gọn, rõ ràng.
Trong gần trăm năm qua, nhiều thầy thuốc đã dành nhiều năm để chỉnh lý, biên soạn các bộ sách phương trình cổ kim, đạt được thành tựu đáng kể. Một trong những tác phẩm sớm nhất là "Tuyển tập mười bộ phương y" do Văn Thắng biên soạn.
Sau đó, xuất hiện nhiều bộ sách phương trình quy mô lớn tổng kết, ví dụ như "Lược biên các phương danh y cổ kim" của Tào Thanh Nghiêm, "Tổng tập phương y cổ kim" của Ngô Khắc Thẩm, "Hội hải y dược Trung Hoa – Bộ phương trình" của Tra Tùy Tiên... và một số tác phẩm giao thoa giữa y học cổ truyền và hiện đại.
Trong thời kỳ này, việc thu thập và biên soạn phương đơn, phương bí truyền, phương nghiệm đạt được thành tựu nổi bật. Theo thống kê chưa đầy đủ, đã có khoảng 300 bộ sách phương trình được biên soạn và xuất bản. Trong số đó có một số tác phẩm phổ biến và đặc sắc.
1. "Tân biên phương nghiệm" của Bão Tương Oánh
Được biên soạn vào mùa xuân năm 1846. Toàn bộ sách gồm khoảng 92 mục (phần), mỗi mục bệnh đều có phương đơn, phương nghiệm đi kèm, tổng cộng hơn 3.240 phương. Nguyên tắc là giá rẻ, dễ kiếm, hiệu quả, cố gắng đảm bảo an toàn cho phương thuốc.
2. "Tứ khoa giản hiệu phương" của Vương Sĩ Hung
Vương Sĩ Hung luôn chú trọng thu thập phương đơn, phương nghiệm. Năm 1845, ông biên soạn "Tứ khoa giản hiệu phương" nhằm phục vụ cho vùng quê nghèo, nơi ít bác sĩ và thiếu thuốc; ngoài ra còn có "Tân biên phương y dễ hiểu" của Cung Tự Gia, "Toàn thư phương hiệu nghiệm" của Hoàng Bá Thừa, "Kinh nghiệm phương bí truyền" của Dương Phủ Tiêu, Bàn Chi Vĩ, "Tập biên phương nghiệm" của Lý Khắc Huệ...
Ngoài ra, còn có nhiều bộ sách giao thoa, ví dụ như "Hội thông phương y Trung-Tây" của Đinh Phúc Bảo, "Tân biên phương y Trung-Tây" của Trần Kế Vũ, "Giải thích tương thông phương chứng lục kinh Trung-Tây" của Đường Xuyên...