Vào ngày Tết Đoan Ngọ, người dân thường treo cây cỏ A ở nhà cửa, họ chế tạo thành hình người gọi là “người thuốc A”, treo lá thuốc A trên không trung, cắt thành hình hổ, phụ nữ tranh nhau đeo để trừ tà, xua đuổi khí độc. Vì vậy, xưa kia người ta còn gọi Tết Đoan Ngọ là “Ngày vệ sinh cổ đại” của Trung Quốc. Như ghi chép trong “Kỷ sự thời tiết Kinh Chu”: “Vào ngày mùng 5 tháng 5, hái lá thuốc A làm người, treo trước cửa nhà để trừ khí xanh”.
Ngày Tết Đoan Ngọ, thời tiết dần trở nóng, muỗi, ruồi sinh sôi, vì thế người xưa gọi tháng năm là “tháng ác” hay “tháng trăm độc”. Đến ngày Tết Đoan Ngọ, ánh nắng mặt trời mạnh nhất, mọi loại độc hại cùng xuất hiện. Người xưa dùng cây thuốc A để thu hút may mắn, cho rằng đây là một vị thảo dược có thể chữa được mọi bệnh, cắm trước cửa để trừ các loại độc hại, giúp con người khỏe mạnh. Từ nhiều truyền thuyết về Tết Đoan Ngọ, ta thấy rõ người xưa đều dùng lá thuốc A để phòng bệnh, chữa bệnh, giảm viêm.
Theo khảo nghiệm của chuyên gia, việc sử dụng lá thuốc A để chữa bệnh đã có lịch sử hơn 2000 năm. Bộ sách phương thư đầu tiên của Trung Quốc, “Ngũ thập nhị bệnh phương” thời Chiến Quốc, đã ghi lại hiệu quả và cách dùng lá thuốc A; sau đó, trong các bản thảo đời đời đều có ghi chép. Tại khu vực Quý Châu, nơi sản xuất lá thuốc A chất lượng cao, vẫn lưu truyền câu nói: “Nhà có ba năm lá thuốc A, bác sĩ không cần đến”. Có rất nhiều nơi trồng và tích trữ lá thuốc A. Khổng Tử từng nói: “Bệnh bảy năm, tìm thuốc A ba năm”, cho thấy giá trị dược lý của lá thuốc A.
Lá thuốc A ban đầu được dùng để cứu, cùng với “châm cứu” nổi tiếng, trong các tài liệu y học như “Linh Khu Kinh” và “Ngũ thập nhị bệnh phương” đã ghi chép về việc dùng que thuốc A hoặc đốt thuốc A. Còn có câu nói: “Y sĩ dùng cứu trăm bệnh”. Là thuốc uống, lá thuốc A có công dụng điều hòa khí huyết, trừ hàn thấp, ấm kinh mạch, cầm máu, an thai. Trong “Kim Quí Dược Lược”, “Giao A Thang” dùng để chữa chảy máu sau sinh, “A Phục Hoàn” dùng để chữa đau bụng, đau vùng hạ vị, đặc biệt hiệu quả. Trong “Y án Cung Đình”, “Thái sản Kim Đan” – phương pháp chữa các chứng nguy cấp trước và sau sinh – dùng thuốc A Quý Châu chứ không dùng thuốc A Kỳ, được đánh giá là “trăm phát trăm trúng”; “Nữ nhân Ngọc Xích” là bài thuốc tên gọi dựa trên hai vị thuốc địa phương là A và A. Những phát hiện vượt bậc này cũng chứng minh sâu sắc hệ thống khoa học y học Trung Hoa, vượt xa các hệ thống y học đơn giản chỉ dùng lá thuốc A.
Đông y gia Lý Nghi Văn (cha của Lý Thời Trân) từng khen: “Thuốc A sinh ra ở núi Dương, hái vào ngày Tết Đoan Ngọ, chữa bệnh cứu người, công dụng không nhỏ”. Lý Thời Trân gọi thuốc A “đặc biệt tốt ở Quý Châu, dùng làm nguyên liệu, cả thiên hạ đều trọng thị, gọi là Quý A.” Truyền thuyết kể rằng: “Ở nơi khác, đốt thuốc A không xuyên qua được thùng rượu, nhưng Quý A thì một lần đốt là xuyên suốt, bỏ đi”, nên Quý A nổi tiếng khắp cả nước.
Vì vậy, từ lâu lá thuốc A đã được dùng trong cứu, ngoài mùi thơm cay nồng dễ tán ra, nó còn có khả năng cháy tốt, cháy hoàn toàn, là vật dẫn lửa lý tưởng. Hơn nữa, nghiên cứu cho thấy khói từ thuốc A khi đốt có tác dụng nhất định đối với bệnh tật của con người.
Trong quá khứ, ứng dụng lá thuốc A không chỉ thông qua uống hoặc cứu, mà còn có nhiều tài liệu ghi chép về việc dùng khói thuốc A để chữa và phòng bệnh. Ví dụ, trong các tác phẩm y học sớm như “Ngũ thập nhị bệnh phương” thời Xuân Thu - Chiến Quốc, “Túc Hậu Bối Tức Phương” thời Đông Tấn của Cổ Hồng, đều có ghi chép về việc chữa bệnh bằng khói thuốc A. Ngoài ra, trong một số tác phẩm văn học lịch sử cũng có ghi chép tương tự, ví dụ như trong “Trang Tử” thời Xuân Thu có ghi: “Người Việt đốt thuốc A để chữa bệnh”, cho thấy từ thời xưa trong dân gian đã có thói quen dùng khói thuốc A để chữa và phòng bệnh, và thói quen này vẫn tiếp tục đến ngày nay. Người xưa tin rằng khói từ thuốc A đốt lên có tác dụng phòng bệnh, tránh tà (dịch bệnh), nghiên cứu hiện đại chứng minh khói thuốc A có thể phòng bệnh, phòng dịch, vì khói thuốc A có khả năng ức chế nhiều loại vi khuẩn, nấm mốc và virus gây bệnh truyền nhiễm, lây lan. Ngày nay, trong lúc dịch SARS bùng phát, một số chuyên gia y học đề xuất dùng khói từ que thuốc A đốt để khử trùng không khí phòng ngừa, cũng có cơ sở khoa học.
Ứng dụng lá thuốc A trong dân gian rất phổ biến, ví dụ như người lớn bị cảm lạnh ho, dùng một bó thuốc A nấu nước rửa chân. Khi dùng, cắt thuốc A thành chín miếng, thêm ba năm cây hành, nấu nước ấm uống, lấy mồ hôi, bệnh sẽ khỏi. Ví dụ khác, dùng thuốc A phơi khô làm thành bông kết hợp với bông làm gối thuốc để phòng và điều trị đau đầu do cảm lạnh sau sinh. Người già khí đan yếu, trẻ em bị lạnh dẫn đến đau bụng tiêu chảy, phụ nữ đau kinh, kinh nguyệt không đều, đau vùng hạ vị, dùng thuốc A đã nấu chín làm vòng quấn quanh rốn, hiệu quả rõ rệt. Hơn nữa, trong dịp Tết Đoan Ngọ có ghi chép dân gian “treo người thuốc A, đeo hổ thuốc A, uống rượu thuốc A, ăn bánh thuốc A, đốt thuốc A”.
Theo thời gian, nghiên cứu và ứng dụng thuốc A ngày càng toàn diện và sâu rộng. Có báo cáo cho thấy khói thuốc A phát ra có tác dụng kháng khuẩn, diệt khuẩn, chống virus, ức chế sự lây lan của vi khuẩn và virus trong không khí, do đó có thể ngăn chặn vi khuẩn và virus xâm nhập đường hô hấp, góp phần phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. Về nghiên cứu thành phần hóa học, người ta phát hiện thuốc A không chỉ chứa dầu bay hơi, mà còn chứa tanin, flavonoid, vi lượng kim loại và các thành phần hữu cơ khác; trong đó, tinh dầu thuốc A có hoạt tính dược lý đa dạng như giãn phổi, long đờm, giảm ho, kháng khuẩn, chống dị ứng, an thần. Kết quả thí nghiệm dược lý xác nhận thuốc A có tác dụng kháng khuẩn, kháng virus, cầm máu, chống đông máu, tăng cường miễn dịch, giải nhiệt, an thần, cung cấp cơ sở lý luận cho việc mở rộng ứng dụng. Trong lâm sàng, thuốc A được sử dụng rộng rãi để điều trị các bệnh phụ khoa, bệnh hô hấp.
Truyền thống xưa kia có ghi chép dân gian về việc treo người thuốc A, đeo hổ thuốc A, uống rượu thuốc A, ăn bánh thuốc A, đốt thuốc A vào ngày Tết Đoan Ngọ, ngày nay công nghệ hiện đại lại mở ra triển vọng ứng dụng rộng rãi hơn cho thuốc A. Gần đây, việc khai thác tổng hợp nguồn tài nguyên thuốc A phát triển nhanh chóng, đã sản xuất ra nhiều sản phẩm như kem đánh răng thuốc A, dung dịch tắm thuốc A, hương liệu tinh dầu thuốc A, gối cỏ thuốc A, đai bảo vệ sức khỏe, nhang thuốc A Quý Châu, và đang phát triển sản phẩm thuốc lá chủ yếu từ thuốc A, không chứa nicotine, có thể thay thế thuốc lá. Thuốc A bằng nhiều cách đang đóng góp vào sức khỏe con người.
|
