243 vị thuốc thảo dược gây phản ứng xấu
Theo số liệu thống kê, hiện nay có 243 vị thuốc thảo dược đã được biết đến có thể gây phản ứng xấu. Các chuyên gia của Cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Quốc gia nói rằng, thực tế nhiều người không biết rằng y học cổ truyền Trung Hoa nhấn mạnh việc điều trị theo chứng. Các vị thuốc có công năng và chủ trị giống hoặc tương tự nhau, do thành phần khác nhau nên có tác dụng khác nhau, không thể "trị đau đầu thì chữa đầu, đau chân thì chữa chân". Ví dụ, viên Ngữ Tiêu Giải Độc có tác dụng nhất định đối với cảm cúm do phong nhiệt bên ngoài, nhưng lại làm nặng thêm tình trạng cảm cúm do phong hàn bên ngoài; thuốc long đởm khử ho có thể điều trị ho do phong hàn, nhưng lại làm nặng thêm ho do phế nhiệt, điều này cần được bệnh nhân lưu ý.
Các chuyên gia của Cục Quản lý Dược phẩm và Thực phẩm Quốc gia cảnh báo rằng, ngày càng nhiều báo cáo phản ứng xấu do thuốc thảo dược cho thấy việc lạm dụng thuốc thảo dược và lạm dụng kháng sinh có hại như nhau. Nhiều người vẫn tin rằng thuốc thảo dược tính bình hòa, không có tác dụng phụ là sai lầm. Một số người dùng một vài loại thuốc lâu dài, một số người bắt chước dùng thuốc người khác, còn một số người cho rằng Trung Quốc đã dùng thuốc thảo dược hàng nghìn năm, thuốc thảo dược không có phản ứng xấu, có thể dùng tùy ý, dẫn đến hiện tượng dùng thuốc không hợp lý nổi bật.
Theo tìm hiểu, khi hậu quả của việc lạm dụng kháng sinh dần được người dân biết đến, các thuốc kháng sinh thảo dược như Hoàng liên tố, Ngưu hoàng giải độc hoàn, Ngữ Tiêu viên bắt đầu được ưa chuộng. Đối với điều này, chuyên gia cảnh báo cần kịp thời sửa đổi quan niệm dân gian cho rằng thuốc thảo dược tính bình hòa, không độc hại, vô hại. Chứng minh khoa học cho thấy, cam thảo được dùng rộng rãi trong lâm sàng, nếu dùng sai có thể gây phù, đau đầu, tăng huyết áp, trong khi nhân sâm được coi là bổ dưỡng, nếu dùng quá liều kéo dài cũng có thể gây tức ngực, bồn chồn, khó thở, mất ngủ thậm chí rối loạn thần kinh trung ương.
Nhiều nguyên nhân dẫn đến phản ứng xấu thuốc thảo dược
Theo chuyên gia, phản ứng xấu thuốc thảo dược được định nghĩa là: tác dụng lâm sàng nhằm mục đích điều trị gọi là tác dụng điều trị, còn tác dụng không liên quan đến điều trị và có hại cho bệnh nhân gọi là phản ứng xấu. Phản ứng xấu thuốc thảo dược được phân loại theo tính chất thuốc, thời gian xảy ra phản ứng, mức độ nghiêm trọng, cơ chế bệnh lý thành các loại như tác dụng phụ, phản ứng độc tính, phản ứng dị ứng, tác dụng gây ung thư và dị tật.
Nghiên cứu phát hiện nguyên nhân gây phản ứng xấu thuốc thảo dược là đa dạng. Liều dùng không đúng: ví dụ như dùng quá nhiều quế có thể gây ra tiểu ra máu. Tính chất thuốc: đặc tính riêng biệt của thuốc như hàn, nhiệt, ôn, lương có thể điều chỉnh sự lệch lạc trong cơ thể, nhưng nếu dùng sai sẽ làm tình trạng tệ hơn. Nguồn gốc và giống khác nhau: thuốc thảo dược từ các vùng khác nhau, giống khác nhau thì khác biệt rất lớn. Nguyên liệu chưa qua chế biến hoặc chế biến không đúng cách: ví dụ như sinh bán hạ có độc tính, nhưng bán hạ đã qua chế biến (pháp bán hạ) thì độc tính giảm đáng kể hoặc gần như không còn. Nấu thuốc không đúng cách: thông thường cho rằng nấu lâu sẽ giảm độc tính, nhưng cũng có trường hợp ngược lại, ví dụ như sơn đậu căn nấu càng lâu thì tác dụng phụ càng mạnh. Ô nhiễm thuốc thảo dược: bảo quản thuốc không tốt gây mốc hoặc ô nhiễm thuốc trừ sâu hữu cơ trong quá trình trồng hái gây phản ứng xấu. Đường dùng thuốc không đúng: thuốc tiêm Đan sâm dùng để tiêm cơ dễ gây phản ứng xấu. Dùng thuốc quá lâu dẫn đến tích tụ độc tính: thủy ngân tích tụ gây tổn thương chức năng gan thận. Sự khác biệt cá thể: khả năng chịu đựng thuốc thảo dược của từng người rất khác nhau, đặc biệt rõ rệt khi cơ thể ở trạng thái bệnh lý hoặc mệt mỏi, suy dinh dưỡng.
Phối hợp thuốc không hợp lý: một số thuốc thảo dược có tác dụng tương khắc, tương phản với nhau.
Lưu ý cảm giác khó chịu sau khi dùng thuốc thảo dược
Chuyên gia cảnh báo bệnh nhân, sau khi dùng thuốc thảo dược, cần chú ý xem cơ thể có biểu hiện khó chịu không, nếu có thì cần hỏi ý kiến bác sĩ ngay. Phản ứng xấu do thuốc thảo dược có thể ảnh hưởng đến nhiều hệ thống, bao gồm: hệ thần kinh chủ yếu là tê môi hoặc tê chi, giãn hoặc co đồng tử, nghiêm trọng có thể thấy co giật, hôn mê; hệ tuần hoàn chủ yếu là tim đập nhanh, tức ngực, mặt tái, tay chân lạnh, huyết áp tăng hoặc giảm, thay đổi điện tim; hệ hô hấp chủ yếu là khó thở, phù phổi cấp, suy hô hấp; hệ tiêu hóa chủ yếu là buồn nôn, nôn, chán ăn, tiêu chảy, tổn thương chức năng gan; hệ tiết niệu chủ yếu là khó tiểu hoặc đau rát niệu đạo, ngộ độc niệu, suy thận cấp; hệ máu chủ yếu là giảm bạch cầu, xuất huyết dị ứng, thiếu máu tái sinh.
Một số vị thuốc thảo dược có thể gây phản ứng xấu
Nhân sâm: Dùng không đúng chứng gây hạ kali máu, co giật tứ chi, chóng mặt, đau đầu, tim đập nhanh, mất ngủ, đau họng, đau răng, sợ ánh sáng, ra mồ hôi, đau chân, kinh nguyệt không dứt.
Thiên ma: Uống vào gây phù dị ứng, chóng mặt, mệt mỏi, tức ngực, mặt phù.
Ngũ vị tử: Uống hoặc dùng siro gây dị ứng, tim đập nhanh, khó thở, tức ngực, ngứa toàn thân, phát ban khắp người, nhịp tim nhanh, nhịp tim nhanh.
Ba đậu: Nhầm ăn gây buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, các triệu chứng ngộ độc.
Tiểu xuân hoa: Uống vào gây các triệu chứng ngoại hệ như co giật cổ, hội chứng Parkinson.
Sơn bồ la: Nấu ăn 7 ngày gây bệnh tổn thương biểu bì hoại tử.
Thiên hương: Dùng quá liều gây ngộ độc: đau đầu dữ dội kèm nôn.
Sơn dược: Dùng dạng sống bôi ngoài da gây dị ứng, ngứa ở cổ, ngực, lưng, bồn chồn, khó chịu, nằm ngồi không yên.
Bắc đậu căn: Uống nước sắc quá liều gây ngộ độc, đau bụng trên, buồn nôn, nôn, đổ mồ hôi, mệt mỏi, co giật, hạ huyết áp, tổn thương thần kinh sọ, chảy máu đường tiêu hóa trên.
Đại hoàng: Đại hoàng sống gây sâu thêm vết loét mắt cũ, vết sẹo sâu, nặng có thể xuyên qua giác mạc.
Thiên nhân sâm: Bôi ngoài da gây viêm da tiếp xúc.
|
