Sữa mẹ là thức ăn lý tưởng nhất cho sự phát triển của trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, nhiều bà mẹ trẻ sau sinh lại gặp tình trạng thiếu sữa, hoặc sữa loãng như nước, lượng tiết không đủ. Theo y học cổ truyền, thiếu sữa chủ yếu chia thành hai thể:
Thể khí huyết hư: Sữa là do huyết hóa ra, nhờ khí vận hành. Do thể chất yếu, hoặc mất máu nhiều khi sinh, hoặc thiếu dinh dưỡng sau sinh, khí hư huyết kém, khiến sữa không thể sinh ra. Biểu hiện là sữa loãng, thậm chí không có sữa, ngực mềm, mệt mỏi, ăn kém, da mặt nhợt nhạt, lưỡi nhợt, rêu lưỡi trắng, mạch hư tế. Phương pháp điều trị: bổ khí huyết kép, phối hợp thông sữa. Phương dùng Thang thông sữa trong “Phụ khoa Phù Thanh Chủ” gia giảm. Ví dụ: Hoàng kỳ 15 gram, Đảng sâm 15 gram, Bạch truật sao 10 gram, Đương quy 12 gram, Sinh địa, Thục địa mỗi loại 15 gram, Thông thảo 6 gram, Kỷ cương 10 gram. Dùng xương heo nấu nước (hoặc nước luộc thịt), bỏ lớp mỡ nổi trên bề mặt, sắc thuốc uống.
Thể can uất khí trệ: Sau sinh trầm cảm, buồn bực, hoặc giận dữ tổn thương can, khiến khí cơ không lưu thông, tắc nghẽn đường sữa, sữa không thể lưu thông. Triệu chứng chính là sau sinh tiết sữa ít, thậm chí không có sữa, ngực sườn căng đầy, có thể sốt nhẹ, ăn kém, mạch huyền tế. Phương pháp điều trị: thư can lý khí, giải uất thông sữa. Phương dùng Thang giải uất hạ sữa (Bài thuốc kinh nghiệm của tác giả): Bạch thược 12 gram, Đương quy 12 gram, Trần bì 6 gram, Lô la 10 gram, Xuyên khung 6 gram, Thanh bì 6 gram, Thập hoàn 10 gram, Tế tân 6 gram, Xuyên sơn giáp 10 gram, Vương bất lưu hành 10 gram, Tơ hồ 12 gram, Kỷ cương 6 gram, Cam thảo 4,5 gram). Nếu ngực căng đau kèm sốt nhẹ, có thể gia giảm thêm Bồ công anh, Toàn khổ sâm, Hạ khô thảo. Ngoài ra, Lộ lộ thông, Chi tử, Thiên hoa phấn, Bạch chỉ cũng có thể tùy chứng gia giảm.
Nếu bệnh nhân biểu hiện khí huyết hư kèm can uất khí trệ, có thể điều trị theo cả hai thể. Ngoài ra, khi điều trị thiếu sữa sau sinh, cần chú ý điều chỉnh tâm trạng, tránh lo âu, trầm cảm, chú trọng cải thiện chế độ ăn, ăn nhiều canh từ cá chép, chân heo, gà mái, đậu đỏ... chú ý cải tiến phương pháp cho con bú, cho bú đúng giờ, mỗi lần cho bú phải để bé mút chặt núm vú và hút hết sữa (hoặc dùng tay, máy hút sữa để hút sạch sữa), đồng thời massage nhẹ nhàng bầu vú bằng nước ấm (hoặc nước hành) để kích thích tuần hoàn.
Thông thường, trẻ bú mẹ đến 1 tuổi có thể cai sữa, hoặc do công việc không muốn tiếp tục cho con bú, có thể dùng thuốc Đông y để ngưng sữa. Phương pháp ngưng sữa chia làm hai loại: toàn thân và cục bộ.
Điều trị toàn thân: Sinh mạch nha 60 gram, Sâu bướm 12 gram, sắc uống; Sinh mộc tê 15 gram (loại bỏ lông), sinh mạch nha 60 gram, sắc uống; Sinh mạch nha 60 gram, Sơn tra 30 gram, Thần khúc 30 gram, sắc nước uống thay trà, mỗi ngày 1 lần.
Điều trị cục bộ: Dùng 300 gram muối vôi, cho vào túi vải, sau khi đã hút hết sữa, đắp lên ngực và buộc chặt; hoặc dùng 6 gram phèn chua hòa tan trong 1500 gram nước sôi, khi nước nguội, dùng nước này rửa ngực 3 phút, sau đó dùng khăn sạch nhúng nước phèn chua đắp ấm lên ngực 15 phút, mỗi tối 1 lần, liên tục 3 ngày. Sữa sẽ giảm rõ rệt, đau ngực biến mất.
Những phụ nữ có lượng sữa vốn ít, chỉ cần ngừng cho con bú, đồng thời ăn ít thực phẩm có tác dụng tăng sữa, sữa sẽ dần giảm và hoàn toàn ngừng.
|
