Bí phương rửa mặt trong cung đình

Sự gò bó của lễ giáo phong kiến, phụ nữ Trung Quốc cổ đại sống ở tầng đáy xã hội, hiện tượng "nam tôn nữ卑" gần như tồn tại khắp các tầng lớp xã hội thời đó. Tuy nhiên, đôi khi trên một số nữ tử trong cung đình lại có cảm giác đảo lộn thiên địa, nghịch chuyển âm dương. Liệu những nữ tử có sắc đẹp tuyệt trần trong cung đình thật sự có thể vượt lên trên hoàng đế nam giới? Thực tế không phải vậy. Ngay cả hoàng hậu cũng phải luôn cảnh giác như đi bên cạnh hổ, nếu sơ suất một chút là có thể gặp họa bất ngờ. Hơn nữa, bên cạnh hoàng đế còn có ba cung sáu viện, mỹ nhân vô số, khi hoàng hậu già nua, khó tránh khỏi bị lạnh nhạt. Việc bãi bỏ hoàng hậu hoặc đưa hoàng hậu vào cung lạnh đã xảy ra thường xuyên qua các triều đại. Vì vậy, để giành được lòng vui vẻ và ân sủng của hoàng đế, đảm bảo ngôi vị hoàng hậu vững chắc, các hoàng hậu qua các triều đại đã hết sức tận tâm chăm sóc sắc đẹp và dưỡng nhan, thể hiện sự quan tâm đặc biệt. Những thầy thuốc trong cung phụ trách việc duy trì sắc đẹp cho hoàng hậu càng hiểu rõ điều này, nên tận lực chế tạo các loại mỹ phẩm chuyên dụng dành riêng cho hoàng hậu. Chính vì thế, trong mỹ phẩm cung đình Trung Hoa xuất hiện hiện tượng kỳ lạ "nữ tôn nam bội". Trong tập phương thuốc cung đình thời Nguyên "Dục Dược Viện Phương", có hai phương rửa mặt rất tiêu biểu: một phương dành cho hoàng đế gọi là "Ngự tiền rửa mặt dược", một phương dành cho hoàng hậu gọi là "Hoàng hậu rửa mặt dịch". Nếu so sánh kỹ hai phương này, ta thấy rằng "Hoàng hậu rửa mặt dịch" không chỉ có nhiều vị thuốc hơn "Ngự tiền rửa mặt dược", mà còn phối hợp thuốc tinh vi hơn. "Ngự tiền rửa mặt dược" gồm 15 vị thuốc, trong khi "Hoàng hậu rửa mặt dịch" thay vì giữ nguyên 15 vị ấy, lại loại bỏ Canh tùng, thêm vào Cam thảo, Hỏa hương, Đông qua nhân, Tơ hồ, Đỗ linh linh, Quảng linh linh, Thổ qua căn, Não tử (băng phiến), Bì thứ nhị của hạt ngô, Bạch phụ tử... Đặc biệt, "Hoàng hậu rửa mặt dịch" thay thế Hoàng minh giáp bằng A giáp, gây chú ý. Mặc dù Hoàng minh giáp và A giáp đều do da động vật (da trâu, da ngựa) hầm nấu thành, cùng là thuốc bổ âm bổ huyết, nhưng A giáp được xưng là "thần dược phụ khoa", "thần dược dành riêng cho phụ nữ". Về công năng dưỡng nhan và chăm sóc phụ nữ, A giáp vượt trội hơn Hoàng minh giáp. Đồng thời, "Hoàng hậu rửa mặt dịch" còn tăng tỷ lệ thuốc dưỡng da và thơm hương rõ rệt. Trong phương, bì thứ nhị của hạt ngô là lớp vỏ mỏng bên trong vỏ ngô; theo "Tân tu Bản thảo": "tán vụn bì thứ nhị của hạt ngô, trộn mật, thoa mặt, có thể khiến da mềm mại, loại bỏ nếp nhăn". Đông qua nhân còn gọi là Bạch qua tử; theo "Bản thảo đồ kinh": "bạch qua tử dù dùng trong hay ngoài đều có thể khiến da đẹp, sáng bóng". Quảng linh linh, Đỗ linh linh là các giống khác nhau của Lăng hương, trong phương phối hợp với băng phiến, Hỏa hương, có tác dụng hương thơm thấm sâu, dẫn thuốc vào bên trong. Thổ qua căn, Tơ hồ, Bạch phụ tử thì lưu thông kinh mạch, thông suốt kinh lạc, giúp loại bỏ nếp nhăn, vết nám. Dù "Hoàng hậu rửa mặt dịch" có hiệu quả vượt trội hơn "Ngự tiền rửa mặt dược", phối hợp thuốc tinh tế hơn, nhưng về cơ bản hai phương đều có tác dụng dưỡng nhan, làm đẹp da, trị nám, chống nhăn, đồng thời làm sạch da. Vì hai phương này là mỹ phẩm chuyên dụng cho hoàng đế và hoàng hậu, nên khi bào chế, người ta ưu tiên: một là sử dụng nhiều vị thuốc bổ khí dưỡng huyết, dưỡng da, làm đẹp da như A giáp, Hoàng minh giáp, bột gạo nếp, Trúc thực, Bạch truật, Bạch hoa linh, Đông qua nhân, Cam thảo; hai là dùng nhiều vị thuốc hành khí hoạt huyết, trị nám, chống nhăn như Bạch chỉ, Bạch liễn, Bạch cập, Xuyên khung, Bạch phụ tử, Tế tâm, Cao bản; ba là dùng nhiều vị thuốc thơm hương thấm sâu như trầm hương, bạch đàn, Canh tùng, Lăng hương, băng phiến, Hỏa hương. Đặc biệt, cách phối hợp thuốc rất độc đáo: dùng bột gạo nếp bổ trung ích khí, sinh cơ dưỡng da; dùng A giáp hoặc Hoàng minh giáp bổ âm dưỡng huyết, "dưỡng da bằng da", đạt hiệu quả bổ khí huyết toàn diện; trong các vị thuốc hành khí, lấy Tế tâm đi vào khí phần, dùng Xuyên khung thông đạt huyết phần, nhằm tạo hiệu quả điều hòa khí huyết. Khi dùng thuốc chăm sóc và điều trị da, kết hợp thuốc "trắng" với thuốc thơm, thể hiện sự sáng tạo độc đáo. Thuốc "trắng" lấy màu sắc, dùng màu để trị màu, dùng trắng để trừ đen; phương "Thích tiền rửa mặt dược" có 6 vị "trắng" (Bạch cập, Bạch liễn, Bạch chính, Bạch truật, Bạch đàn, Bạch phục linh), phương "Hoàng hậu rửa mặt dịch" thêm Bạch phụ tử, Bạch qua tử, tổng cộng 8 vị "trắng". Thuốc thơm lấy mùi vị, dùng mùi để hành khí, dùng hương để dẫn thuốc; hai phương đều là dạng ngoại dụng, nên việc dùng thuốc thơm cực kỳ quan trọng. "Ngự tiền rửa mặt dược" dùng trầm hương, Canh tùng, bạch đàn... "Hoàng hậu rửa mặt dịch" do phụ nữ vốn thích mùi thơm, đồng thời vì nữ tử trong cung dễ lo âu, uất ức dẫn đến khí cơ không thông, nên thêm Hỏa hương, Đỗ linh linh, Quảng linh linh, băng phiến, tăng thêm hương thơm. Phương "Ngự tiền rửa mặt dược" (Theo "Dục Dược Viện Phương"): Gạo nếp 1 cân (nghiền thành bột), Hoàng minh giáp (sao thành châu), Đại táo kết nửa cân (đốt cháy, bỏ vỏ), Bạch cập 1 lượng, Bạch liễn 1 lượng, Sinh hương bạch chỉ 2 lượng, Bạch truật 1 lượng rưỡi, Trần hương nửa lượng, Cao bản 1 lượng (loại bỏ vỏ, làm sạch), Xuyên khung 1 lượng (loại bỏ vỏ), Tế tâm 1 lượng (loại bỏ đất, lá), Canh tùng 1 lượng (loại bỏ đất), Xuyên phục linh 1 lượng rưỡi, Bạch đàn 1 lượng rưỡi, Trúc đào 3 lượng (mới), tất cả nghiền thành bột mịn, mỗi ngày rửa mặt. Phương "Hoàng hậu rửa mặt dịch" (Theo "Dục Dược Viện Phương"): Xuyên khung, Tế tâm, Bạch phụ tử, Cao bản, Hỏa hương, Đông qua nhân, Trần hương mỗi vị 1 lượng, Mẫu đơn 2 lượng, Trúc đào nửa cân, Bạch truật nửa lượng, Tơ hồ 4 cái, Cam thảo 2 lượng, Bì thứ nhị của hạt ngô nửa lượng, Đỗ linh linh 2 lượng, Quảng linh linh 1 lượng, Bạch cập 2 lượng, Bạch liễn 1 lượng rưỡi, Thổ qua căn 1 lượng, A giáp, Bạch chỉ mỗi vị 2 lượng, Bạch phục linh 2 lượng; não tử 2 lượng rưỡi, tảo kết vụ 1 lượng, bột gạo nếp 1 lượng rưỡi. Tất cả nghiền thành bột mịn, mỗi ngày rửa mặt.