Tên gọi tắt là bệnh còi xương, còn gọi là bệnh mềm xương, là bệnh phổ biến ở trẻ em. Nguyên nhân là do thiếu vitamin D gây rối loạn chuyển hóa toàn thân về calcium và phospho, đồng thời thay đổi cấu trúc xương. Thường gặp ở trẻ dưới 1 tuổi, phát triển nhanh, sinh non, song sinh và trẻ được nuôi bằng sữa công thức. Biểu hiện gồm rối loạn phát triển xương, cơ yếu, dễ giật mình, ra nhiều mồ hôi. Các biện pháp phòng ngừa và điều trị chính như sau:
Phòng bệnh trước khi mắc bệnh
1. Thực hiện tốt công tác chăm sóc phụ nữ mang thai và người mẹ cho con bú, trong thai kỳ cần chú ý điều dưỡng sinh hoạt, thường xuyên ra ngoài trời, tiếp xúc nhiều ánh nắng mặt trời. Ăn thực phẩm giàu vitamin D và khoáng chất như xương hầm, gan động vật. Trước khi sinh 3 tháng nên uống bổ sung vitamin D và canxi.
2. Khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ. Mặc dù sữa mẹ chứa ít vitamin D nhưng tỷ lệ calcium-phospho thích hợp, dễ hấp thu. Tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn ở trẻ nuôi bằng sữa mẹ so với trẻ nuôi bằng sữa công thức. Cần bổ sung thức ăn phụ đúng thời điểm, từ tháng thứ 3 nên bổ sung lòng đỏ trứng gà, từ tháng thứ 5 nên bổ sung thịt gan động vật.
3. Khi thời tiết thuận lợi, nên thường xuyên đưa trẻ ra ngoài trời, phơi nắng nhiều. Trẻ đủ tháng có thể ra ngoài từ tháng đầu tiên, thời gian bắt đầu từ 15 phút mỗi ngày, dần tăng lên đến hơn 2 giờ.
4. Chú ý phòng ngừa các bệnh khác, tránh dùng thuốc quá liều. Đặc biệt thận trọng khi dùng các loại thuốc mạnh, tấn công.
(Hai) Phòng ngừa bằng thuốc
1. Đông y: Viên bổ xương long vĩ tráng cốt, trẻ dưới 2 tuổi mỗi lần uống 7g, ngày 3 lần, hòa tan trong nước nóng.
2. Tây y: Sau sinh 2 tuần, bắt đầu bổ sung vitamin D, mỗi ngày 400–800 đơn vị quốc tế, dùng trong 1–2 năm. Hoặc dùng dầu cá cô đặc, mỗi ngày 2 giọt, dần tăng lên 5 giọt. Với trẻ sơ sinh và trẻ sinh non, cũng như trẻ nuôi bằng sữa công thức, liều dùng mỗi ngày phải chứa vitamin D từ 2.000–3.000 đơn vị quốc tế, kết hợp bổ sung canxi. Có thể dùng viên đa vi chất canxi, mỗi lần 1 viên, ngày 3 lần. Hoặc dùng vitamin D3 3 triệu đơn vị, tiêm bắp mỗi tháng 1 lần, dùng liên tục 2–3 lần.
Phòng biến chứng khi đã mắc bệnh
1) Điều trị bằng chế độ ăn uống:① Hoàng kỳ 30g, Ngũ vị tử 3g, Gan heo 50g, Xương đùi heo (kèm tủy) 500g; trước tiên đập vụn tủy xương, cùng với ngũ vị tử và hoàng kỳ đun sôi, chuyển sang lửa nhỏ đun trong 1 giờ, lọc bỏ xương và bã thuốc, cắt gan thành miếng thả vào nồi, đun chín, thêm muối và một chút hạt nêm để nêm vị, ăn gan uống nước; mỗi liều chia làm 2 bữa, nên dùng thường xuyên cho đến khi khỏi bệnh; phương này phù hợp với trẻ còi xương chủ yếu do tỳ thận hư yếu.② Nấm gà tươi 500g, ớt xanh, hành lá, thịt hun khói, tỏi mỗi thứ 50g, mỡ heo 250g, tương đen 20g; rửa sạch nấm gà, gọt vỏ, lau sạch, thái thành miếng vuông; cho mỡ heo vào chảo, khi dầu nóng đạt 50℃ thì cho nấm gà vào rán sơ, vớt ra, giữ lại 25g mỡ, đổ phần mỡ còn lại đi, trước tiên cho tỏi vào đảo, rồi cho ớt xanh, thịt hun khói, hành lá xào sơ, sau đó cho nấm gà vào, thêm tương đen, thêm 1 thìa nước hầm thịt, trộn đều bột năng, cho thêm hạt nêm và một ít dầu mè; phương này giúp phòng ngừa bệnh còi xương ở trẻ em.③ Lộc nhung 100g, Phụ bản 30g, hai bàn chân heo; thái lộc nhung thành lát mỏng, rửa sạch bàn chân heo, cùng ba vị trên cho vào nồi, đun nhỏ lửa vài lần sôi, nêm nếm ăn uống; phương này phù hợp với trẻ phát triển kém, xương mềm, đi đứng chậm, sọ chưa đóng.
2) Phương đơn độc, bài thuốc dân gian:① Vỏ trứng gà tùy lượng, rửa sạch, sấy khô, nghiền thành bột, sàng kỹ; trẻ dưới 1 tuổi, mỗi lần uống 0,5g; trẻ từ 1–2 tuổi, mỗi lần 1g, ngày 2 lần;② Gân hổ (sao rượu đến đỏ), địa hoàng sống, táo nhân (ngâm rượu, bỏ vỏ, sao thơm), bạch phục linh, cay quế, phòng phong, đương quy, xuyên khung, ngưu tất mỗi thứ bằng nhau; nghiền thành bột, luyện mật thành viên nhỏ như hạt mè, mỗi lần uống 5 viên, uống với rượu hoặc nước củ cải.
Phương này trích từ “Phổ tế phương” của nhà Minh.③ Vỏ trứng gà sao vàng, nghiền thành bột, mỗi lần uống 2g, ngày 3 lần.④ Xương bò hoặc xương heo, nghiền thành bột mịn, sau bữa ăn mỗi lần uống 10g, ngày 3 lần.⑤ Vỏ mực nghiền thành bột, trộn đường trắng bằng lượng, mỗi lần uống 2,5g.⑥ Tán vỏ trứng gà – gan heo: vỏ trứng gà 125g, cốt xương 90g, gan heo 125g, sấy khô, nghiền thành bột, mỗi lần uống 2g, ngày 3 lần.
3) Châm cứu – bấm huyệt:① Châm cứu lấy huyệt Thận du, Tỳ du, Túc tam lý, Đại trụ, Quan nguyên, Khí hải, châm thẳng vào, sâu 0,2–0,6 tấc, không lưu kim.② Bấm huyệt: Bấm huyệt Tỳ thổ, Tam quan, mỗi bên 20 lần. Nếu dị dạng chi dưới, thêm huyệt Túc tam lý, mỗi bên bấm 20 lần; nếu dị dạng ngực, bấm huyệt Tân trung 20 lần, mỗi ngày 1 lần, 10 lần là một đợt điều trị.③ Phương pháp bấm lưng: Từ vùng đuôi xương sống, bấm dọc theo hai bên cột sống lên đến huyệt Đại trụ, lặp lại 3–5 lần; khi bấm đến lần thứ ba, mỗi lần bấm 3 cái, nâng da lên một lần, sau khi hoàn thành, dùng ngón tay cái massage hai bên huyệt Thận du vài lần, mỗi ngày 1 lần, 6 lần là một đợt điều trị, dùng 2–3 đợt.
4) Phòng ngừa và điều dưỡng: Trước hết, bà bầu cần hoạt động ngoài trời phù hợp, tiếp xúc nhiều ánh nắng mặt trời, ăn uống tươi ngon, giàu dinh dưỡng, định kỳ dùng thuốc bổ tỳ ích khí như mộc hương, sa nhân, đảng sâm, bạch truật, phục linh, cam thảo. Thứ hai, sau khi sinh, trẻ cần được nuôi bằng sữa mẹ ít nhất 4–6 tháng, nếu sữa mẹ không đủ thì bổ sung sữa bò, sữa dê, sữa đậu nành... Ngoài ra, có thể áp dụng liệu pháp bấm huyệt và day bấm, phù hợp với mọi giai đoạn bệnh còi xương, có tác dụng ôn kinh thông lạc, hoạt huyết.
|
