Bài thuốc bí truyền điều trị viêm tuyến vú cấp tính

Viêm tuyến vú cấp tính là nhiễm trùng mủ cấp tính do vi khuẩn gây ra ở mô tuyến vú, chủ yếu xảy ra ở phụ nữ đang cho con bú trong vòng 1 tháng sau sinh, đặc biệt phổ biến ở người mẹ lần đầu. Vi khuẩn xâm nhập trực tiếp vào ống tuyến vú hoặc qua tổn thương nứt da núm vú, lan theo đường bạch huyết đến mô mỡ và mô liên kết giữa các thùy tuyến vú, gây nhiễm trùng mủ, sau đó phát triển thành áp xe. Ứ đọng sữa là nguyên nhân chính gây bệnh, vì ứ đọng sữa tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn sinh trưởng và phát triển. Người bị nhiễm nhẹ: sữa không thoát được, vùng vú xuất hiện khối cứng đau, đau khi chạm. Người bị nhiễm nặng: triệu chứng toàn thân rõ rệt, sốt cao, vùng vú đỏ, sưng, nóng, đau rõ, hạch bạch huyết nách sưng to và hình thành áp xe. Áp xe nông: da đỏ, sưng, có cảm giác rung lắc; áp xe sâu: vùng sưng đỏ không rõ, nhưng chỗ tổn thương cứng, đau khi ấn sâu. Phòng ngừa bệnh này nên giữ sạch núm vú trong giai đoạn cuối thai kỳ, thường xuyên rửa núm vú, quầng vú bằng nước ấm xà phòng hoặc cồn để tăng độ bền của da. Người có núm vú lõm cần kéo ra ngoài để làm cho núm vú nổi lên. Trong thời kỳ cho con bú cần cho bú đúng giờ, nếu không hút hết sữa thì phải ép hết sữa. Khi núm vú bị nứt hoặc tổn thương thì tạm ngưng cho bú, dùng máy hút sữa để hút sữa ra, vết nứt dùng kem kháng sinh, khi lành mới cho bú lại. Bệnh này tương đương với phạm vi "Nhũ ung", "Thạch nhũ" trong Đông y. Bệnh do khí gan không thông, nhiệt vị tích tụ, lại cảm ngoại tà, kinh lạc tắc nghẽn, dẫn đến sữa tắc, khí huyết mất điều hòa. Các chứng hình thường gặp gồm: 1. Chứng hình khí uất ở gan: biểu hiện là khối cứng, đau ở vú, đỏ sưng không rõ, tắc sữa, sợ lạnh, buồn bực, kèm theo đầy bụng, ợ hơi, ăn kém, trầm cảm, lưỡi trắng vàng, mạch huyền sác. 2. Chứng hình nhiệt vị thịnh: biểu hiện là khối vú to dần, đỏ sưng lan rộng, đau dữ dội, sợ lạnh, sốt, hoặc sốt rét xen kẽ, lưỡi bẩn vàng, mạch hoạt sác. 3. Chứng hình khí âm đều hư: biểu hiện là sau khi vỡ mủ, phần lớn đau sưng giảm dần, độc theo mủ giải, sốt hạ, cơ thể mát, sưng giảm, còn lại vết thương, thể trạng yếu, lưỡi đỏ, lưỡi trắng mỏng, mạch trầm tế. I. Thuốc tây có thể dùng: 1. Thuốc ngừng tiết sữa: (1) Ethinyl estradiol: mỗi lần 1–22mg, uống 3 lần/ngày, dùng liên tục 3 ngày; (2) Estradiol benzoat: mỗi lần 2mg, tiêm bắp 1 lần/ngày, đến khi thu hồi sữa. 2. Kháng sinh: chọn kháng sinh hiệu quả để kiểm soát nhiễm trùng. 3. Dùng tại chỗ: dùng dung dịch magie sunfat 25% đắp ẩm nóng lên vùng tổn thương. II. Các thuốc Đông y dạng hoàn, viên có thể dùng: 1. Chứng hình khí uất ở gan: (1) Hoạt huyết giải độc hoàn: mỗi lần 3g, ngày 2 lần, uống với rượu ấm hoặc nước ấm; (2) Nhũ sương hoàn: mỗi lần 9g, ngày 2–3 lần, uống với nước ấm; (3) Viên Cúc hoa (dạng siro): viên mỗi lần 3–5 viên, ngày 4 lần, uống với nước ấm; siro mỗi lần 15g, ngày 3 lần, pha với nước sôi. Trường hợp nặng có thể tăng liều theo tình trạng. (4) Như ý kim hoàng tán: dùng ngoài, trộn với trà loãng, dầu thực vật, hoặc mật ong, đắp lên vùng tổn thương; (5) Ngưu hoàng giải độc hoàn: mỗi lần 1 viên, ngày 2 lần, uống với nước ấm; (6) Ngân kiều giải độc hoàn: mỗi lần 1 viên, ngày 2 lần, uống với nước ấm; (7) Sài hồ thư can hoàn: mỗi lần 6–9g, ngày 3 lần, uống lúc đói với nước ấm; (8) Tứ nghịch tán: mỗi lần 4,5–9g, ngày 2 lần, uống với nước ấm. 2. Chứng hình nhiệt vị thịnh: (1) Sinh cơ Ngọc hồng cao: đắp ngoài vùng tổn thương, dùng sau khi mủ đã sạch; (2) Liên kiều bại độc hoàn: mỗi lần 1 viên, ngày 2 lần, uống với nước ấm; (3) Thanh vị Hoàng liên hoàn: mỗi lần 9g, ngày 1–2 lần, uống với nước ấm. 3. Chứng hình khí âm đều hư: (1) Tứ diệu hoàn: mỗi lần 6g, ngày 1–2 lần, uống với nước ấm; (2) Bát trân hoàn (thuốc bổ, siro): viên mật to mỗi lần 1 viên, hoặc viên mật loãng mỗi lần 6g, ngày 2 lần; hoặc viên cô đặc mỗi lần 8 viên, ngày 2–3 lần, uống với nước ấm. Dạng cao thuốc mỗi lần uống 15–20g, ngày 2 lần. Dạng siro mỗi lần 1 gói, ngày 2 lần, pha với nước sôi.