Bổ trung ích khí thang
【Nguồn】Viêm Bì Luận, quyển trung,
【Thành phần】Hoàng kỳ, Cam thảo (chích) mỗi vị 1,5克, Nhân sâm (loại bỏ rễ đầu) 0,9克, Đương qui thân 0,6克 (sao rượu hoặc phơi khô), Trần bì (không bỏ trắng) 0,6～0,9克, Thăng ma 0,6～0,9克, Sả hồ 0,6～0,9克, Bạch truật 0,9克
【Cách dùng】Đem các vị thuốc sắc nhỏ, tất cả làm một lần uống. Dùng 300ml nước, đun còn 150ml, bỏ bã, uống khi bụng trống, hơi ấm.
【Công dụng】Bổ trung ích khí, thăng dương cử sao,
【Chỉ định】Tỳ vị khí hư, thiếu khí nói ít, tứ chi yếu mềm, mệt mỏi ăn kém, khẩu vị nhạt, không chịu được lao lực, vận động thì thở dốc; hoặc khí hư phát nhiệt, hơi thở cao, ho, thân nhiệt tăng, khát thích uống nóng, mạch hồng đại nhưng chạm vào thì yếu, da không chịu được gió lạnh mà sinh rét nóng đau đầu; hoặc khí hư sa trĩ, tiêu chảy kéo dài sa trực tràng. Hiện dùng cho sa tử cung; sa dạ dày hoặc các nội tạng khác bị sa.
【Gia giảm】Bệnh nặng do lao lực, nhiệt nhiều thì Hoàng kỳ tăng thêm đến 3克, ho thì bỏ Nhân sâm; đau bụng thì thêm Bạch thược 1,5克, Chích cam thảo 1,5克; nếu sợ nóng, thích mát mà đau bụng thì thêm Hoàng cầm 0,6～0,9克; sợ lạnh đau thì thêm Quế tâm 0,3～0,9克; đau đầu thì thêm Mạn cảnh tử 0,6～0,9克; đau nặng thì thêm Xuyên khung 0,6克; đau đỉnh đầu, đau đầu thì thêm Cảo bản 0,9～1,5克.
【Chống chỉ định】Người âm hư nội nhiệt thì kiêng dùng.
【Lý luận phương】Trong phương, Hoàng kỳ bổ trung ích khí, thăng dương cố biểu là quân; Nhân sâm, Bạch truật, Cam thảo vị ngọt ôn ích khí, bổ tỳ vị là thần; Trần bì điều lý khí cơ, Đương qui bổ huyết hòa dinh là tả; Thăng ma, Sả hồ phối hợp với Nhân sâm, Hoàng kỳ thăng giáng thanh dương là sứ. Tổng hợp toàn phương, một mặt bổ khí kiện tỳ, khiến hậu thiên hóa sinh có nguồn, các chứng khí hư tỳ vị tự khỏi; một mặt thăng đề trung khí, phục hồi chức năng thăng giáng trung tiêu, khiến chứng sa trĩ, sa xuống tự trở về vị trí.
【Nghiên cứu thực nghiệm】(1) Tác dụng dược lý lên các cơ quan khác nhau như tử cung, cơ tim, ruột non. Tạp chí Y học Thiên Tân 1960(1): 4～12, phương này có tác dụng kích thích chọn lọc lên tử cung trong cơ thể hoặc rời khỏi cơ thể và mô quanh nó, đặc biệt khi thêm dịch vụ mẫu, cây trái vỏ thì tác dụng càng rõ rệt. Liều nhỏ Bổ trung ích khí thang có thể kích thích cơ tim, liều quá lớn thì lại gây ức chế. Tác dụng lên ruột non phức tạp hơn: khi co bóp quá mạnh thì ức chế, làm chậm co bóp, giảm trương lực; khi ruột ở trạng thái ức chế thì lại tăng co bóp. Từ đó xác nhận phương này có tác dụng điều chỉnh hai chiều. Trong thí nghiệm còn thấy, chế phẩm có Thăng ma, Sả hồ thì tác dụng trên động vật rõ rệt hơn; loại bỏ Thăng ma, Sả hồ thì tác dụng giảm, cho thấy hai vị này có thể tăng cường hiệu lực của các vị thuốc khác, đặc biệt rõ rệt đối với nhu động ruột.(2) Tác dụng chống đột biến gen và chống ung thư. Tạp chí Nghiên cứu Đông dược 1985(12): 27, tác dụng chống đột biến gen và chống ung thư của phương này mạnh hơn so với Tứ quân tử thang. Đồng thời, phương này còn điều hòa chức năng miễn dịch của cơ thể, kéo dài thời gian sống của động vật. Điều này gợi ý rằng khi sử dụng thuốc hóa trị ung thư trong lâm sàng, kết hợp dùng phương này có thể nâng cao hiệu quả, giảm độc tính và phản ứng phụ của thuốc hóa trị. |
