Quế Chi Thang
【Nguồn】"Sơ Hàn Luận".
【Tên khác】Dương Đán Thang ("Sơ Hàn Luận").
【Thành phần】Quế Chi 9g (loại vỏ), Thược Dược 9g, Cam Thảo 6g (sắc), Sinh Khương 9g (cắt), Đại Táo 12 quả (bóc đôi)
【Cách dùng】Năm vị thuốc trên, thái nhỏ ba vị. Sắc với 700ml nước, nấu nhỏ lửa lấy 300ml, bỏ bã. Uống vừa ấm, mỗi lần 100ml. Sau khi uống, khoảng một lúc, ăn một chút cháo loãng nóng để tăng cường tác dụng thuốc. Ủ ấm cơ thể khoảng một giờ, ra mồ hôi nhẹ khắp người là tốt. Nếu uống một lần đã ra mồ hôi và bệnh khỏi, ngừng dùng, không cần uống hết liều; nếu không ra mồ hôi, uống tiếp, theo phương pháp cũ; lại không ra mồ hôi, uống cách ngắn hơn, khoảng nửa ngày, uống hết ba lần. Nếu uống một liều mà chứng bệnh vẫn còn, nên sắc lại; nếu không ra mồ hôi, tiếp tục dùng đến 2–3 liều.
【Công dụng】Giải cơ phát hãn, điều hòa dinh vệ.
【Chỉ định】Ngoại cảm phong hàn, sốt sợ gió, đau đầu, cổ cứng, đau thân thể có mồ hôi, nghẹt mũi, buồn nôn khô, lưỡi trắng không khát, mạch phù chậm hoặc phù yếu. Hiện nay dùng cho cảm cúm, cúm dịch, v.v. có các triệu chứng trên.
【Chống chỉ định】Trong thời gian dùng thuốc, kiêng ăn đồ sống lạnh, dính dấp, thịt, mì, ngũ tân, rượu, phô mai, thức ăn mùi hôi thối. Không dùng cho trường hợp biểu thực vô hàn, biểu hàn lý nhiệt, hoặc ban đầu mắc bệnh nhiệt, thấy sốt khát nước.
【Lý luận phương】Bài phương này thuộc chứng tị lý bất cố, phong hàn ngoại xâm, dinh vệ bất hoà. Điều trị bằng cách giải biểu ôn, điều hòa dinh vệ. Trong phương, Quế Chi tán hàn giải cơ là quân dược; Thược Dược thu âm hoà dinh là thần dược; Sinh Khương giúp Quế Chi giải cơ trừ tà, Đại Táo giúp Thược Dược hoà lý dưỡng dinh, cả hai là tả dược; Cam Thảo bổ khí hoà trung, điều hoà các vị thuốc là sứ dược. Kết hợp thành phương, cùng có công dụng giải cơ phát hãn, điều hòa dinh vệ.
【Nghiên cứu thực nghiệm】1. Tác dụng hạ sốt, giảm đau, chống viêm và an thần: "Tạp chí Nghiên cứu Dược phẩm Trung Hoa" 1983(3):25. Thí nghiệm hạ sốt cho thấy: 75% Quế Chi Thang làm giảm nhiệt độ hậu môn thỏ sốt 0,71℃, thí nghiệm da cũng làm giảm nhiệt độ da bình thường ở chuột 8,13%. Kết quả thí nghiệm giảm đau: vào thời điểm 120 phút, 37,5% và 75% Quế Chi Thang làm tăng ngưỡng đau nền ở chuột lần lượt 64,82% và 105,35%; gần tương đương với tác dụng của morphin 0,1% (20mg/kg). 75% Quế Chi Thang ức chế phản ứng xoay thân ở chuột đạt 90%. Ngoài ra, Quế Chi Thang có tác dụng chống viêm do formol mạnh, sau khi gây viêm 1 giờ, tỷ lệ ức chế sưng ở 37,5% và 75% Quế Chi Thang lần lượt là 85,72% và 84,77%. Thí nghiệm còn cho thấy Quế Chi Thang có thể ức chế hoạt động tự do ở chuột, tăng cường tác dụng gây ngủ của nhóm barbiturates. 2. Tác dụng thúc đẩy chức năng đại thực bào: "Tạp chí Đông y Phúc Kiến" 1983(1):61. Phương này có tác dụng rõ rệt thúc đẩy chức năng đại thực bào ở chuột nhắt. Nhóm Quế Chi Thang có tỷ lệ nuốt của đại thực bào là 24,4%, hệ số nuốt là 42,2%; nhóm đối chứng tương ứng là 21,0% và 36,4% (P<0,05), có sự khác biệt rõ rệt. Thí nghiệm còn tham khảo quan sát của Ashman, Ellingson rằng khi thân nhiệt tăng thì hoạt động của đại thực bào cũng tăng, từ đó xác nhận tính khoa học của nguyên tắc “uống cháo, ủ ấm” trong phương. Đồng thời quan sát theo các nhóm dùng thuốc khác nhau về thời gian, phát hiện hiệu quả tốt nhất khi dùng 2–3 liều mỗi ngày hoặc dùng liên tục 1 liều mỗi ngày vài ngày, phù hợp với ghi chép của Trung Cảnh “sau uống rút ngắn khoảng cách”, “nếu không khỏi thì sắc lại”. |
