Khi lượng calo nạp vào cơ thể vượt quá lượng tiêu hao, tích tụ dưới dạng mỡ trong cơ thể, và cân nặng vượt quá 20% cân nặng chuẩn thì được gọi là béo phì. Phương pháp tính toán như sau: (chiều cao cm - 100cm) × 90% = cân nặng chuẩn. Ví dụ: nếu bạn cao 158cm, cân nặng 70kg, thì cân nặng chuẩn sẽ là (158cm - 100cm) = 58cm × 90% = 52,2kg; hiện tại cân nặng của bạn vượt quá 34% so với chuẩn, tức là bạn đã mắc bệnh béo phì.
Phân loại béo phì trong lâm sàng thường chia thành béo phì đơn thuần và béo phì thứ phát. Dưới đây chủ yếu giới thiệu béo phì đơn thuần. Béo phì thứ phát cần điều trị nguyên nhân gốc rễ.
Béo phì đơn thuần được phân thành béo phì thể chất và béo phì do acquired. Béo phì thể chất là tình trạng người bệnh từ nhỏ đã béo, tế bào mỡ tăng sinh và to ra, phân bố khắp cơ thể, do đó còn gọi là béo phì tế bào mỡ. Béo phì do acquired là tình trạng người bệnh bắt đầu béo từ 20-25 tuổi trở đi do dinh dưỡng thừa và yếu tố di truyền, chủ yếu tập trung ở vùng thân mình, tế bào mỡ chỉ tăng kích thước mà không tăng số lượng, do đó còn gọi là béo phì tế bào mỡ đơn thuần phình to.
Quan điểm của y học cổ truyền Trung Hoa về béo phì
Y học cổ truyền Trung Hoa cũng có nhiều luận giải sâu sắc về béo phì. Trong "Lý luận Tỳ Vị" của Lý Đông Uyên – một danh y thời Minh, có ghi: “Nếu Tỳ Vị cường kiện thì ăn nhiều mà béo; nếu Tỳ Vị hư nhược thì ăn ít mà gầy hoặc ăn ít mà vẫn béo; dù béo nhưng tứ chi không cử động được, là do Tỳ thực mà tà khí thịnh.” Người có Tỳ Vị cường kiện do ăn uống nhiều, dẫn đến tích tụ chất béo trong cơ thể, khí cơ Tỳ Vị bị đình trệ, không vận hóa được thủy thấp, sinh ra đàm thấp gây bệnh; người có Tỳ Vị hư nhược thì vị hư nên ăn ít, tỳ hư nên không hóa sinh được, tinh khí từ ngũ cốc không được vận hóa, chuyển thành đàm trọc, tích tụ dưới da và ngoài màng, hình thành béo phì.
Các triệu chứng phổ biến của béo phì Trong lâm sàng, béo phì nhẹ thường không có triệu chứng. Người béo phì trung bình đến nặng thường cảm thấy sợ lạnh, ra mồ hôi nhiều, mệt mỏi, khó thở, dễ bị cảm cúm, chóng mặt, đau đầu, hồi hộp, đầy bụng, phù chân... Khi béo phì nghiêm trọng, có thể xảy ra giảm thông khí phế nang, dẫn đến thiếu oxy và tích tụ CO₂, gây ra tức ngực, khó thở, buồn ngủ; nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến suy chức năng tim phổi, dễ kèm theo các bệnh như bệnh tim mạch do tắc nghẽn, tăng huyết áp, tiểu đường.
Tình hình điều trị béo phì Hiện nay, phương pháp điều trị béo phì rất đa dạng, ngày càng mới mẻ. Các phương pháp phổ biến gồm: thuốc tây, thuốc đông y, châm cứu, bấm huyệt, massage bàn chân, đẩy mỡ, tắm hơi, xông hơi, chế độ ăn kiêng, phương pháp tiêu hao... Một số thuốc tây điều trị béo phì tuy hiệu quả tốt nhưng có nhiều tác dụng phụ và tỷ lệ tái phát cao; dùng thuốc đông y để giảm cân cũng có hiệu quả trung bình, có thể điều trị cả gốc và biểu hiện, tác dụng phụ nhẹ hơn. Tuy nhiên, hiện nay phương pháp vừa có hiệu quả tốt lại không gây tác dụng phụ duy nhất là châm cứu.
Hiệu quả điều trị béo phì bằng châm cứu lên tới 85% Châm cứu điều trị béo phì thông qua việc kích thích các huyệt đạo trên cơ thể, điều chỉnh hệ thần kinh trung ương, điều hòa nội tiết và trung khu thèm ăn, đạt hiệu quả điều trị cả gốc lẫn biểu hiện. Từ cuối những năm 70, đầu những năm 80, các địa phương Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Mỹ và các nước châu Âu đã bắt đầu sử dụng châm cứu để giảm cân. Đến thập niên 90, phong trào châm cứu giảm cân bùng nổ. Sau gần 20 năm phát triển và tổng kết, việc điều trị béo phì bằng châm cứu đã tích lũy kinh nghiệm phong phú về chọn huyệt, phối hợp huyệt, phương pháp điều trị... Đặc biệt nghiên cứu về hiệu quả đạt được thành công đáng kể: từ hiệu quả trước đây không ổn định và thấp nay nâng lên mức hiệu quả trên 85%, tỷ lệ tái phát giảm xuống dưới 30%. Hiện nay, khi điều trị béo phì đơn thuần bằng châm cứu, nếu bác sĩ có kiến thức và kinh nghiệm vững chắc, có thể đạt được các tiêu chuẩn hiệu quả sau: liệu trình đầu tiên (15 lần điều trị), tỷ lệ hiệu quả rõ rệt (giảm cân trên 10%) đạt 35%; hai liệu trình hoặc hơn đạt 70%, tỷ lệ hiệu quả đạt trên 85%
|
