Điều trị chứng tiêu khát theo quan điểm tâm luận

Đái tháo đường kèm tăng lipid máu thuộc phạm vi các chứng như "tiêu khát" trong y học cổ truyền Trung Hoa. Tài liệu cho thấy tiểu đường loại 2 có thể gây rối loạn chuyển hóa lipid rõ rệt, cuối cùng dễ phát triển thành các bệnh tim mạch như xơ vữa động mạch. Giáo sư Lý Ký, chuyên gia môn phương dược học tại Đại học Y học cổ truyền Trung Hoa Hắc Long Giang, đề xuất rằng cần điều trị "tiêu khát" theo quan điểm tâm luận. Lý Ký tổng hợp quá trình lý luận từ hư và từ ứ để giải trừ "tiêu khát", đồng thời tổng kết hàng loạt phương thuốc liên quan qua các thời kỳ lịch sử, chọn lọc ra những phương thuốc cổ điển tiêu biểu. Qua phân tích phối hợp các vị thuốc và thí nghiệm trên động vật, ông làm rõ mối liên hệ nội tại giữa pháp điều trị bổ khí dưỡng âm và hoạt huyết trong việc điều trị chứng "tiêu khát" do khí âm hư kèm tăng lipid máu. Lý Ký chia mối quan hệ chứng "tiêu khát" với tim thành bảy thể, từng bước giải thích về triệu chứng, nguyên nhân, cơ chế bệnh lý, phương pháp điều trị, bài thuốc và ý nghĩa của bài thuốc, xây dựng nền tảng lý luận cơ bản cho việc điều trị "tiêu khát" theo quan điểm tâm luận. Ông còn sưu tầm hơn 30 phương thuốc cổ điển do các danh y sáng lập như Hoàng kỳ thang, Thận lục tán, Giảm tâm thang, Bình bổ hoàn,... và tiến hành gia giảm tùy chứng, phân tích cấu trúc bài thuốc cũng như thực hiện thí nghiệm trên động vật. Đồng thời, ông đã nghiên cứu chế tạo nhiều dạng bào chế như viên nang, cao, hoàn, viên nén,... sử dụng các vị thuốc chính như Nhân sâm, Hoàng kỳ, Sơn dược, Sinh địa, Xuyên khung, Đơn sâm,... và phân nhóm các vị thuốc này theo phương pháp phân tích cấu trúc bài thuốc thành nhóm hoạt huyết, nhóm bổ khí dưỡng âm, nhóm bổ khí dưỡng âm kết hợp hoạt huyết. Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ hiệu quả tốt nhất đối với chỉ số đường huyết, lipid máu và huyết động học là khi tỷ lệ thuốc bổ khí dưỡng âm và thuốc hoạt huyết là 2:1; phương pháp bổ khí dưỡng âm đơn thuần hoặc hoạt huyết đơn thuần đều khó đạt được mục tiêu hạ đường huyết, hạ lipid máu, hạ độ nhớt máu; dùng riêng thuốc hoạt huyết thậm chí không làm hạ đường huyết mà còn làm đường huyết tăng lên, nhưng khi phối hợp với thuốc bổ khí dưỡng âm theo tỷ lệ phù hợp thì hiệu quả hạ đường huyết, hạ lipid máu, hạ độ nhớt máu đều tăng rõ rệt; khi phối hợp thuốc bổ khí dưỡng âm với thuốc hoạt huyết, hiệu quả "ba giảm" cũng được tăng cường. Từ đó cho thấy, trong điều trị phối hợp tiểu đường và tăng lipid máu, cần kết hợp phương pháp bổ khí dưỡng âm và hoạt huyết, lấy bổ khí dưỡng âm làm chủ, hoạt huyết làm phụ. Đặc biệt cần kiểm soát lượng thuốc hoạt huyết, không được bỏ qua, cũng không được thay thế toàn bộ bài thuốc, điều này một cách khách quan bác bỏ quan niệm "hoạt huyết trị tất cả các chứng tiêu khát". Dựa trên nguyên tắc này, Bệnh viện Phụ thuộc Trường Đại học Y học cổ truyền Trung Hoa Hắc Long Giang đã xác định phương pháp bổ khí dưỡng âm hoạt huyết là phương pháp điều trị chính cho chứng "tiêu khát", đặc biệt hiệu quả ở những bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng như mệt mỏi, thở hụt hơi, lưng đau gối yếu, miệng khô họng ráo, tiểu tiện tăng số lần, kèm theo xét nghiệm phòng thí nghiệm cho thấy tăng triglyceride, tăng cholesterol máu. Việc điều trị theo quan điểm tâm luận đã đạt hiệu quả rõ rệt. Lý Ký giới thiệu rằng "tiêu khát" liên quan mật thiết đến năm tạng, các danh y thường lập luận dựa trên phổi, vị, thận, cũng có người lập luận theo gan, tỳ. Phòng thí nghiệm Phương dược học thuộc Đại học Y học cổ truyền Trung Hoa Hắc Long Giang là ngành trọng điểm do Cục Quản lý Y học cổ truyền Trung Quốc quản lý, trong thực tiễn lâm sàng càng chú trọng vai trò của tim trong sự hình thành chứng "tiêu khát", họ đã trình bày bảy mặt về lý luận, phương pháp, bài thuốc, dẫn đến tư duy mở rộng hơn trong việc điều trị tiểu đường kèm tăng lipid máu theo hướng hư và ứ, đồng thời cung cấp nền tảng lý luận mới nhằm đảm bảo lựa chọn thuốc thảo dược hợp lý, nâng cao hiệu quả lâm sàng và tính khoa học chính xác trong phối hợp bài thuốc.