Bất kỳ ai từng đi khám bác sĩ Đông y đều biết, khi khám bệnh, bác sĩ phải kiểm tra mạch, quan sát lưỡi kỹ lưỡng. Quan sát hình thái lưỡi bao gồm chất lưỡi, thể lưỡi, lớp lưỡi. Lưỡi bình thường có màu hồng nhạt, bóng loáng, trên có một lớp mỏng trắng, như một lớp voan trong suốt che phủ lên nền lưỡi hồng nhạt, khiến lưỡi như hiện như khuất, đầy sinh khí. Người xưa từng ví von: lớp lưỡi mỏng như thảm cỏ mềm trải trên đất, cho thấy đất đai ẩm ướt, biểu thị khí vị (thận) đầy đủ, sinh sôi, là dấu hiệu của sức khỏe.
Lưỡi là chiếc gương phản chiếu sự thay đổi sinh lý nội tạng, cũng là màn hình hiển thị màu sắc các thay đổi bệnh lý. Khi cơ thể mắc bệnh, lưỡi thường xuất hiện tín hiệu nhiều màu sắc. Về chất lưỡi, có thể chia thành: lưỡi hồng nhạt (chất lưỡi bình thường), lưỡi nhạt trắng, lưỡi đỏ, lưỡi tím đỏ, lưỡi tím xanh. Bài viết này chỉ giới thiệu mối quan hệ giữa lưỡi tím xanh và bệnh lý.
Lưỡi xanh, tím là tín hiệu đặc biệt cho thấy trong cơ thể có ứ huyết hoặc lưu thông máu chậm. Trong nhóm người có lưỡi tím xanh, khoảng 90% tiềm ẩn các bệnh mạn tính khác nhau. Những bệnh nào thường có lưỡi tím xanh?
Theo thống kê lâm sàng, trong nhóm người có lưỡi tím xanh, bệnh nhân ung thư chiếm khoảng 54,4%, người không phải ung thư chiếm 30,6%, người khỏe mạnh chiếm 15%. Có tài liệu từng báo cáo, trong 151 bệnh nhân ung thư thực quản, có 105 người có lưỡi tím xanh. Cũng có học giả quan sát 100 bệnh nhân ung thư gan, phát hiện 71,9% có lưỡi tím thâm, vết bầm. Lâm sàng còn phát hiện, bệnh nhân ung thư giai đoạn muộn có lưỡi tím xanh nhiều hơn hẳn so với giai đoạn sớm, người di căn nhiều hơn người không di căn. Bệnh nhân ung thư sau phẫu thuật, xạ trị hay hóa trị nếu xuất hiện lưỡi tím xanh, tiên lượng xấu, bệnh tiến triển xấu. Ngược lại, nếu sau điều trị Đông y hoạt huyết hóa ứ, lưỡi tím xanh tan đi, bệnh tình cải thiện hoặc ổn định, ngược lại tiên lượng xấu.
Mặc dù bệnh nhân ung thư thường có lưỡi tím xanh, nhưng người có lưỡi tím xanh không nhất thiết mắc ung thư. Các bệnh mạn tính khác liên quan đến ứ huyết như bệnh tim mạch do thiếu máu cục bộ, bệnh phổi tim, bệnh gan mạn tính, tiểu đường, viêm mạch, lupus ban đỏ, đau kinh, kinh nguyệt không đều… cũng có thể thấy lưỡi tím xanh, nhưng tỷ lệ và mức độ nghiêm trọng đều thấp hơn nhiều so với ung thư.
Tại sao lại xuất hiện lưỡi tím xanh? Trong điều kiện bình thường, hồng cầu trong mạch máu chảy như một sợi dây liên tục. Khi có ứ huyết, hồng cầu có khoảng trống không liền mạch, khi chảy trong mạch máu trở thành từng điểm, thậm chí thấy một vài hồng cầu cuộn lại, gây tắc nghẽn mao mạch. Nghiên cứu hiện đại chứng minh rằng, bất kỳ nguyên nhân nào gây tĩnh mạch ứ huyết, lưu thông máu chậm, độ nhớt máu tăng, mao mạch cong vênh dị dạng, độ bền mạch tăng, co thắt mạch, thiếu oxy trong máu, tắc huyết khối… đều có thể dẫn đến tuần hoàn mao mạch trên lưỡi kém, màu mạch tối, tím xanh, gây ra lưỡi tím xanh. Nếu dùng kính hiển vi điện tử vi tuần hoàn quan sát, có thể thấy dòng máu trong lưỡi dày đặc như rắn bò, chậm chạp, thậm chí tắc nghẽn hoàn toàn, một số mao mạch còn có dấu vết vỡ ra, tổ chức lưỡi thiếu máu, thiếu oxy, hiện ra hình ảnh màu sắc của lưỡi tím xanh do ứ huyết chặn tắc.
Do đó, lưỡi tím xanh là dấu hiệu đặc biệt cho thấy trong cơ thể có ứ huyết, có thể cảnh báo tình trạng bệnh lý, đặc biệt trong chẩn đoán hỗ trợ, phân giai đoạn, phân chứng, tiên lượng, hướng dẫn điều trị ung thư, có giá trị thực tiễn cao. Khi phát hiện lưỡi tím xanh, cần đến bác sĩ kiểm tra kỹ, tìm nguyên nhân, điều trị kịp thời, tuyệt đối không được chủ quan xem nhẹ.
|
