Bệnh mạch máu não cấp tính, còn gọi là đột quỵ (bao gồm xuất huyết não 1, tắc mạch máu não và nhồi máu não), là một bệnh thường gặp đe dọa tính mạng người trung niên và cao tuổi, đứng thứ 2 trong các nguyên nhân gây tử vong ở cả thành thị và nông thôn Trung Quốc, là một trong ba bệnh gây tử vong trên toàn thế giới, tỷ lệ mắc mới hàng năm khoảng 0,1–0,2%, tỷ lệ tử vong hàng năm khoảng 0,06–1,02%, có thể xảy ra ở mọi nhóm tuổi, nam nữ không khác biệt rõ rệt, nhưng tình trạng tắc mạch máu não phổ biến hơn ở nam giới cao tuổi; ngoài ra, hội chứng thiếu máu tạm thời ở nam giới gấp khoảng 2 lần so với nữ giới. Các biện pháp phòng ngừa và điều trị chính của bệnh này như sau:
1) Bài thuốc đơn phương kinh nghiệm: ① Tam thất, Bạch cập bằng nhau, tán mịn, mỗi lần dùng 6–9g, ngày 2 lần. Phù hợp với tai biến mạch máu não do xuất huyết. ② Thủy triết tán bột, mỗi lần dùng 3g, ngày 3–4 lần; hoặc dùng Thủy triết 30g, sắc nước uống, mỗi thang. Phù hợp với đột quỵ thiếu máu não. ③ Phương thuốc hoạt huyết: Xích sào 15g, Hồng hoa 9–15g, Đào nhân 9g, Cát căn 15g, Cơ huyết đằng 30g, sắc nước uống. Phù hợp với tai biến mạch máu não thiếu máu. ④ Thoa hổng mạt: Ngâm ẩm Mã tiền tử rồi thái lát mỏng, xếp lên băng dính cao su, đắp lên mặt bên bị tổn thương, khoảng 5–10 ngày thay 1 lần, đến khi phục hồi bình thường. Phù hợp với trường hợp tai biến mạch máu não kèm miệng méo mắt xiên.
2) Chế độ ăn uống: ① Sơn tra 30–60g, sắc nước, uống nước và ăn thịt sơn tra. Phù hợp với bệnh mạch máu não thiếu máu. ② Cháo trúc lộc: Nước trúc lộc và gạo tẻ bằng nhau, trước tiên nấu gạo thành cháo, khi cháo gần chín cho nước trúc lộc vào, khuấy đều rồi ăn. Phù hợp với người sau khi phục hồi đột quỵ có nhiều đàm, nói lắp. ③ Dưỡng hạ tử ẩm: Hạ tử 30g, thêm đường đỏ vừa đủ, nghiền nát, pha nước sôi uống. Phù hợp với người sau khi phục hồi đột quỵ có nhiều đàm, lưỡi dày nhờn. ④ Khúc mạch ẩm: Cối xí, Mạch môn bằng nhau, sắc nước uống như trà. Phù hợp với chứng thận hư liệt nửa người, mất tiếng. ⑤ Cháo sắn hoàng tử: Cháo sắn thêm lòng đỏ trứng gà chín 3 quả. Phù hợp với chứng thận hư liệt nửa người.
3) Phương pháp châm cứu: Châm cứu thể: Khi chứng khép kín, trước tiên châm điểm mười tuyên để rút máu, sau đó châm nhân trung, Thái xung, Phong long, La cung, dùng phương pháp tả. Nếu hàm răng cứng, thêm châm Giáp xa, Hạ quan; nếu tay chân co giật, co rút, thêm châm Quy trì, Dương linh tuyền. Khi chứng hở, chọn quan nguyên, Thần khuyết, Bách hội, Khí hải, chủ yếu dùng cứu, châm theo phương pháp bổ. Với chứng nửa thân bất toại, chi trên chọn Thiên khu, Thiên liêu, Quy trì, Ngoại quan, Hợp cốc; chi dưới chọn Hoàn tiếu, Phong thị, Dương linh tuyền, Túc tam lý, Tuyệt cốt, Giải khê, Khôn lư. Với chứng nói lắp, chọn Liêm tuyền, A môn, Thông lý, Thái xung, Nội quan, Tam âm giao, cũng có thể châm máu tại Kim tân, Ngọc dịch. Với chứng miệng méo mắt xiên, chọn Địa thương, Giáp xa, Hợp cốc, Nội đình, Dịch phong, Thừa khí, Dương bạch. Ngoài chứng khép kín và hở, thông thường châm cứu 1–2 ngày 1 lần, 7–10 lần là một liệu trình.
4) Tập luyện chức năng: Không chỉ giúp bệnh nhân hồi phục sớm mà còn tăng cường thể chất, nâng cao khả năng chống bệnh, phòng ngừa các biến chứng. ① Tập luyện chi bị liệt: Ban đầu do người khác hỗ trợ nằm trên giường thực hiện các động tác thụ động như mát-xa hoặc thể dục trị liệu; khi phục hồi được một mức độ nhất định thì rời giường tập luyện độc lập trong nhà, dần dần ra ngoài trời. Trong quá trình phục hồi chức năng chi, nên dùng chi khỏe kéo chi liệt, nói chung chi dưới phục hồi nhanh hơn chi trên; khi đi bộ phối hợp hành động đồng bộ để thúc đẩy phục hồi chức năng chi trên, đồng thời áp dụng một số phương pháp hiệu quả cho chi trên như bóp bóng thể thao, hạt hồ đào, tăng cường cử động duỗi cong ngón tay và chi trên. ② Tập luyện chức năng ngôn ngữ: Giúp bệnh nhân luyện phát âm từng chữ một, sau đó luyện đếm số, phiên âm tiếng Trung, rồi nói câu đơn giản, lời nói thường ngày, đối thoại đơn giản, từ từ mở rộng phạm vi ngôn ngữ. ③ Điều dưỡng tinh thần: Bệnh nhân trong giai đoạn phục hồi đột quỵ, tuy tỉnh táo nhưng nửa người bất lực, không tự chăm sóc bản thân, tâm lý nặng nề. Vì vậy cần khuyên nhủ bệnh nhân loại bỏ cảm giác buồn bã, tuyệt vọng, giúp bệnh nhân phấn chấn tinh thần. Trong quá trình điều trị và dưỡng bệnh, cần tránh kích thích tinh thần xấu, gây dao động cảm xúc, đặc biệt là kích thích giận dữ, lo âu, vì những yếu tố này liên quan trực tiếp đến khởi phát đột quỵ. ④ Thực phẩm kiêng kị: Ăn thức ăn thanh đạm, không ăn quá no, nên ăn ít muối, thực phẩm ít cholesterol, trong bữa ăn nên bổ sung thực phẩm giảm mỡ máu như gừng, sản phẩm đậu, sữa chua, nấm, mật ong ong, v.v. Ngoài ra, nên ăn nhiều thực phẩm giàu vitamin C như sơn tra, cam, táo tươi, cà chua và các loại rau lá xanh. Thực tế đã chứng minh rằng chú ý điều chỉnh chế độ ăn uống hàng ngày có thể làm chậm và giảm thiểu nguy cơ đột quỵ. Ngoài ra, người bị đột quỵ cần bỏ rượu, bỏ thuốc lá, duy trì thói quen sinh hoạt điều độ.
|
