Phương minh mục, ích nhãn thường dùng trong lâm sàng

Phương minh mục, ích nhãn là những phương thuốc có tác dụng làm mắt sáng rõ, ánh mắt linh hoạt, tăng cường sức cơ mi mắt, tăng độ đàn hồi. Phương pháp này không chỉ giúp mắt trắng trong, đồng tử đen, ánh mắt rực rỡ, tăng thị lực, mà còn ngăn ngừa hình thành túi mắt, giảm nếp nhăn, phòng chống cơ mặt bị chảy xệ, lão hóa, từ đó làm đẹp cho đôi mắt, đồng thời điều trị các chứng bệnh về mắt như: nhìn vật mờ nhòe, mắt mờ đục, mi mắt yếu, hay muốn khép lại, sưng mí mắt. Cơ chế tác dụng của phương là: khu phong thanh nhiệt, điều can dưỡng huyết, bổ thận âm, kiện tỳ khí, trợ dương hoạt huyết. Các phương đơn, phương nghiệm thường dùng trong lâm sàng để minh mục, ích nhãn gồm: [Phương một] 21 con dế, 2 quả mật cá chép. Đặt dế vào trong mật cá chép, phơi khô trong 100 ngày, tán thành bột. Mỗi lần dùng một ít nhỏ vào mắt, giúp ánh mắt sáng, rõ ràng. [Phương hai] Thục dung 120 gram (rửa rượu, bỏ tâm và tạp chất), ba kích thiên, cúc hoa, kỷ tử mỗi thứ 60 gram. Sấy khô cả bốn vị, nghiền thành bột mịn, luyện mật ong thành viên như hạt cây bồ đề. Mỗi lần uống 15 gram, ngày 2 lần, nuốt với nước muối loãng. Phương này bổ tinh minh mục, dùng cho người thị lực kém, nhìn mờ. [Phương ba] 2 bộ gan gà, gạo tẻ 100 gram, muối một chút. Cắt gan gà nhỏ, nấu cùng gạo thành cháo, khi chín nêm muối, chia làm 2 lần ăn sáng tối. Phương này giúp tăng thị lực, đặc biệt phù hợp với người bị mù đêm, người hay thấy vật lượn trước mắt. [Phương bốn] Tang diệp, cúc hoa mỗi thứ 6 gram, đầu ngà voi (xay nhỏ) 4,5 gram, sinh địa, nữ trinh tử (nghiền) mỗi thứ 6 gram, mật mông hoa 4,5 gram, sinh mẫu lệ 6 gram, trạch tả 3 gram, sinh hàng sào, xào tri khoản mỗi thứ 4,5 gram. Nghiền thành bột mịn, luyện mật ong thành viên như hạt đậu xanh. Mỗi lần uống 6 gram, uống với nước lọc. Phương này do y sĩ trong cung đình nhà Thanh là Trương Trọng Chi soạn và dâng tặng Từ Hy Thái Hậu, có công năng bình can minh mục, có thể dùng làm phương chăm sóc mắt hàng ngày. [Phương năm] Tang diệp sương, cúc hoa mỗi thứ 6 gram. Nghiền thành bột mịn, luyện mật ong thành viên như hạt đậu xanh, mỗi lần uống 6 gram, uống với nước lọc. Phương này do y sĩ trong cung đình nhà Thanh là Diêu Bảo Sinh soạn và dâng tặng Từ Hy Thái Hậu, có công năng bình can minh mục, hiệu quả đối với các bệnh mắt mãn tính. [Phương sáu] Ba kích (ngâm nước, bỏ tâm) 30 gram, ngũ vị tử 90 gram, kỷ tử (lọc sạch) 12 gram, thục dung (ngâm rượu một đêm, phơi khô) 60 gram, cúc hoa 150 gram. Sắc thành bột mịn, luyện mật ong thành viên như hạt cây bồ đề. Mỗi lần uống 50 viên, uống trước bữa ăn với rượu muối. Phương này dưỡng huyết bổ tinh, minh mục tăng thị lực. [Phương bảy] Cúc hoa, tang diệp sương mỗi thứ 9 gram, bạc hà 3 gram, đầu ngà voi 1,5 gram, sinh địa, hạ khô thảo mỗi thứ 9 gram. Đun nước, trước tiên dùng hơi thuốc xông, sau đó rửa mắt. Phương này dùng thuốc nước ngoài để xông rửa trực tiếp lên mắt, thúc đẩy quá trình trao đổi chất ở mắt, tăng tuần hoàn máu, rất tốt cho việc chăm sóc mắt. [Phương tám] Hải nham, trà nhỏ mỗi thứ một lượng vừa đủ. Dùng nước đã đun sôi lâu để pha, mỗi sáng dùng rửa mắt. Phương này giúp ngăn ngừa lão hóa mô mắt, làm mắt trong suốt. [Phương chín] Bã hạt kê, bã đậu xanh, bã đậu đen, quyết minh tử, cúc hoa mỗi thứ một lượng vừa đủ. Sắc thành bột mịn, trộn đều, cho vào túi vải may thành gối, bên ngoài bọc túi nilon, mỗi tối lấy túi nilon ra để dùng. Phương này giúp sáng mắt, tăng thị lực. [Phương mười] Bạch bộc một lượng vừa đủ. Nghiền thành bột mịn, làm thành gối, dùng thay gối. Gối thuốc này có tác dụng mát máu, minh mục, ngăn ngừa gió nhiệt xâm nhập lên mắt gây mắt mờ. [Phương mười một] Hoàng kỳ, cam thảo sao, phòng phong, đương quy mỗi thứ 15 gram, mạch căn tử 12 gram, thăng ma, sài hồ mỗi thứ 21 gram. Dùng 2 chén nước, đun còn 1 chén, bỏ bã, uống ấm mỗi ngày 1 thang. Phương này điều hòa khí vị, trợ dương hoạt huyết, thúc đẩy lưu thông khí huyết, tăng cường sức cơ mi mắt, duy trì độ đàn hồi da, ngăn ngừa da mi mắt bị chảy xệ, lão hóa, giảm nếp nhăn, đồng thời chữa được chứng mi mắt yếu, hay muốn khép lại. [Phương mười hai] Hoàng kỳ 60 gram, nhân sâm, cam thảo (sao), bạch thược mỗi thứ 30 gram, trần bì 15 gram, mạch căn tử 6 gram. Đun nước uống, mỗi ngày 1 thang, chia làm 3 lần uống. Phương này dùng cho trường hợp sưng mí mắt khi thức dậy do khí huyết thiếu. Khi dùng phương này, cần kiêng rượu, giấm, mì ẩm, gia vị, hành, tỏi, hẹ và thực phẩm sống lạnh cứng. [Phương mười ba] Cúc hoa một lượng vừa đủ. Ngâm nước rửa ngoài mắt. Phương này giúp giảm sưng mí mắt hai mắt. [Phương mười bốn] Nhân sâm, củ tam thất mỗi thứ một lượng vừa đủ. Dùng nước nghiền thành nước ép, thoa quanh mắt. Phương này dùng cho trường hợp mắt đỏ, sưng mí. [Phương mười lăm] Lá phù dung (nghiền thành bột) 30 gram, trà nhỏ (nghiền thành bột) 15 gram. Đun trà nhỏ, trộn hai vị thành cao, thoa lên giấy, dán lên mí mắt. Phương này dùng cho trường hợp sưng mí mắt khi thức dậy do nhiệt tà uất trệ. [Phương mười sáu] Đảng sâm, bạch truật, phục linh, đương quy, câu đằng, toàn tơ, hoàng kỳ sao mỗi thứ 12 gram, ngân sài hồ, thăng ma, trần bì, cam thảo mỗi thứ 3 gram. Đun nước uống, mỗi ngày 1 thang. Phương này dùng cho trường hợp mí mắt trên tụt xuống nhưng không phải do hội chứng cơ yếu nặng. [Phương mười bảy] Khiên thảo, phòng phong, tần giả, mộc qua mỗi thứ 12 gram, hoàng tùng tiết (vỏ thần mộc) 15 gram, bạch phụ tử, bán hạ, đan tinh mỗi thứ 10 gram, tương tàn 6 gram. Đun nước, trong quá trình đun thêm 1 ly rượu, mỗi ngày 1 thang, chia làm 2 lần uống buổi sáng và buổi tối. Phương này trừ phong, thông kinh lạc, hoạt huyết, dùng cho trường hợp mí mắt trên đột nhiên tụt xuống do phong tà xâm nhập vào mí mắt. [Phương mười tám] Vỏ tía tô, bạch chỉ, đại hoàng, lương hoàng, nam tinh, vỏ đại bạch, đậu đỏ nhỏ, hàn thạch mỗi thứ bằng nhau. Sắc thành bột mịn, dùng dịch địa hoàng tươi trộn thành cao, đắp ngoài vùng quanh mắt. Phương này dùng cho trường hợp mắt đỏ sưng do huyết nhiệt gây ra khi thức dậy. [Phương mười chín] Địa phong tử (sấy khô) 12 gram, sinh địa hoàng 150 gram. Lấy nước ép, trộn làm bánh, phơi khô, nghiền thành bột, mỗi lần uống 9 gram, uống lúc bụng đói với rượu vàng. Phương này dùng cho trường hợp mắt đỏ sưng khi thức dậy do huyết nhiệt ứ trệ. [Phương hai mươi] Đậu đen 10 gram. Chia làm 10 túi, hấp qua nước sôi, dùng nóng đắp, đắp 3 lần là khỏi. Phương này trích từ "Phổ Tế Phương", dùng cho trường hợp khí huyết không thông, thủy thấp tích tụ gây mắt đỏ, sưng sau khi ngủ dậy. [Phương hai mươi mốt] Bán hạ, phục linh mỗi thứ 9 gram, chi thực 4,5 gram (sao qua bột mì), ô mai 9 gram (bỏ hạch), trần a 3 gram, túc hồng 4,5 gram. Đun bằng nước gừng, uống nước thuốc. Phương này trích từ "Nhật Khoa Tiết Cảnh", dùng cho trường hợp mắt nổi mụn, chỗ trồi lên giống như tro than. [Phương hai mươi hai] Xạ hương sao 12 gram, sinh hoàng kỳ 15 gram, bạch truật, cam thảo mỗi thứ 9 gram, ý nhân 30 gram, thạch truật 15 gram, trần bì, phục linh mỗi thứ 9 gram, xích linh 45 gram, quảng hương, sài hồ mỗi thứ 6 gram, thăng ma 9 gram, bạch truật, trúc nhuyễn làm dẫn. Đun nước, uống, ngày 3 lần. Phương này trích từ "Thị khoa tập thành", dùng cho trường hợp mắt quanh mắt xanh đen do tỳ hư, đàm thấp tắc kinh lạc. [Phương hai mươi ba] Gan heo 250 gram, củ cà rốt 100 gram, cải thảo 100 gram, dưa chuột 150 gram. Làm sạch gan heo, bỏ gân, thái thành lát mỏng, ướp qua rượu, giấm gạo, nước tương, trứng gà tạo lớp áo mỏng, phi dầu đến độ 6–7 thành, đảo sơ rồi vớt ra; củ cà rốt, cải thảo, dưa chuột rửa sạch, thái sợi. Cho một ít dầu đậu phộng vào chảo, đun đến độ 9 thành, cho hành phi vào xào, cho sợi cà rốt vào xào khoảng 1 phút, tiếp theo cho gan heo đã xào và sợi cải thảo vào, thêm rượu, muối tinh, mì chính, đảo đều, cuối cùng cho sợi dưa chuột vào, xào sơ là được. Phương này bổ dưỡng, tăng cường vẻ đẹp, tăng thị lực.