Điều trị chứng bệnh sau sinh và mạch chứng – Chương hai mươi mốt
Hỏi: Phụ nữ mới sinh có ba chứng bệnh, một là chứng kinh (hay "trĩ"), hai là chứng uất mạo, ba là đại tiện khó, là gì?
Thầy nói: Phụ nữ mới sinh huyết hư, ra nhiều mồ hôi, dễ bị phong, nên mắc chứng kinh; mất huyết lại ra mồ hôi, hàn nhiều, nên mắc chứng uất mạo; mất dịch thể, dạ dày khô, nên đại tiện khó. Phụ nữ sau sinh bị uất mạo, mạch yếu, không ăn được, đại tiện ngược lại cứng, chỉ ra mồ hôi ở đầu. Nguyên nhân là do huyết hư dẫn đến nghịch khí, nghịch khí dẫn đến mê loạn, khi mê loạn muốn khỏi, nhất định phải ra mồ hôi, vì huyết hư dẫn đến nghịch khí, dương khí độc lập lên đầu, nên ra mồ hôi ở đầu. Vì sao phụ nữ mới sinh hay ra mồ hôi? Do âm hư huyết thiếu, dương khí quá盛, nên phải ra mồ hôi, âm dương mới cân bằng. Đại tiện cứng, nôn không ăn được, dùng phươngthiếu dương thang (công thức thấy trong mục nôn mửa). Khi bệnh khỏi, ăn được, bảy tám ngày lại sốt, đây là do vị thực, dùng phươngđại thừa khí thang (công thức thấy trong mục kinh). Đau bụng sau sinh, dùng phươngđương quy sinh hoàng dương thang; cũng trị chứng bụng lạnh, chứng hàn sán, chứng hư lao không đủ.
Đau bụng sau sinh, bồn chồn, đầy trướng, không nằm được, dùng phươngtri thực thược dược tán.
Phươngtri thực thược dược tán: Trư thực (đốt đen, không quá mức), Thược dược bằng nhau. Hai vị thuốc trên nghiền thành bột, uống một thìa canh mỗi lần, ngày uống ba lần, đồng thời trị chứng mủ, dùng cháo lúa mì làm thuốc dẫn.
Thầy nói: Phụ nữ sau sinh đau bụng, pháp dùng phươngtri thực thược dược tán, nếu không khỏi, chứng tỏ bụng có huyết khô bám ở dưới rốn, nên dùng phươnghạ ứ huyết thang; cũng trị kinh nguyệt không thông.
Phươnghạ ứ huyết thang: Đại hoàng ba lượng, Đào nhân hai mươi quả, Thủy trùng hai mươi con (saо, bỏ chân). Ba vị thuốc trên nghiền thành bột, luyện mật ong làm bốn viên, dùng một ly rượu, đun một viên, lấy tám hợp uống một lần, huyết mới ra như gan heo.
Sau sinh bảy tám ngày, không có chứng thái dương, bụng dưới cứng đau, chứng tỏ huyết ác chưa hết, đại tiện không thông, bồn chồn, sốt, mạch nhỏ chắc, sốt tăng gấp đôi, buổi chiều tối bồn chồn, do ăn no, gây mê man, đến đêm thì khỏi, dùng phươngđại thừa khí thang. Nhiệt ở bên trong, kết ở bàng quang. Công thức thấy trong mục kinh.
Sau sinh bị phong, kéo dài hàng chục ngày không khỏi, đầu hơi đau, sợ lạnh, lúc nào cũng nóng, ngực bí, nôn, ra mồ hôi, dù lâu, chứng dương đán vẫn còn, có thể dùng phươngdương đán thang.
Sau sinh bị phong, sốt, mặt đỏ, thở gấp, đau đầu, dùng phươngtrúc diệp thang.
Phươngtrúc diệp thang: Trúc diệp một nắm, Cát căn ba lượng, Phòng phong, Cúc cánh, Quế chi, Nhân sâm, Cam thảo mỗi thứ một lượng, Phụ tử một viên (sao), Đại táo mười lăm quả, Sinh khương năm lượng. Mười vị thuốc trên, dùng một đấu nước, đun lấy hai thăng rưỡi, chia làm ba lần uống, uống xong che chăn giữ ấm để ra mồ hôi. Nếu cổ cứng, dùng một viên phụ tử, bổ sung thành hạt đậu, đun thuốc bỏ bọt. Nếu nôn, thêm bán hạ nửa thăng, rửa sạch.
Phụ nữ sữa hư, bồn chồn, nôn mửa, an trung ích khí, dùng phươngtrúc bì đại hoàn.
Phươngtrúc bì đại hoàn: Trúc nhuyễn sống hai phần, Thạch cao hai phần, Quế chi một phần, Cam thảo bảy phần, Bạch uyên một phần. Năm vị thuốc trên nghiền thành bột, trộn với thịt dâu, viên thành viên bằng quả bóng bàn, uống một viên mỗi lần với nước, ngày uống ba lần, đêm một lần. Nếu có sốt, tăng gấp đôi bạch uyên, nếu bồn chồn, thở gấp, thêm bạch quả một phần.
Sau sinh bị tiêu chảy nghiêm trọng, thể hư, dùng phươngbạch đầu ông gia cam thảo a đàm thang.
Phươngbạch đầu ông gia cam thảo a đàm thang: Bạch đầu ông, cam thảo, a đàm mỗi thứ hai lượng, Tần bì, Hoàng liên, Bạch bì mỗi thứ ba lượng. Sáu vị thuốc trên, dùng bảy thăng nước, đun lấy hai thăng rưỡi, cho a đàm vào, đun tan, chia làm ba lần uống.
Phụ phương:
Phươngthang tam vật hoàng cầm của «Thiên kim»: Trị phụ nữ sau sinh, tự phát lộ phong, tứ chi nóng rát, đau đầu thì dùng phươngtiểu sài hồ thang; nếu không đau đầu nhưng bồn chồn thì dùng phương này. Hoàng cầm một lượng, khổ sâm hai lượng, sinh địa hoàng bốn lượng. Ba vị thuốc trên, dùng tám thăng nước, đun lấy hai thăng, uống 1 thăng, nhiều lần nôn ra giun.
Phươngnội bổ đương quy kiến trung thang của «Thiên kim»: Trị phụ nữ sau sinh thể suy nhược, cơ thể gầy yếu, bụng đau không ngừng, thở yếu, hoặc đau vùng bụng dưới, đau lan đến thắt lưng, không ăn uống được, sau sinh một tháng, mỗi ngày uống bốn, năm thang là tốt, giúp cơ thể khỏe mạnh, nên dùng. Đương quy bốn lượng, quế chi ba lượng, thược dược sáu lượng, sinh khương ba lượng, cam thảo hai lượng, đại táo mười hai quả. Sáu vị thuốc trên, dùng một đấu nước, đun lấy ba thăng, chia làm ba lần uống, uống hết trong ngày. Nếu thể hư nặng, thêm dẻo mạch sáu lượng, đun xong cho vào, đun trên lửa nhỏ cho tan. Nếu mất máu quá nhiều, băng huyết, nội xuất huyết không ngừng, thêm địa hoàng sáu lượng, a đàm hai lượng, tổng cộng tám vị, đun xong cho a đàm vào. Nếu không có đương quy, dùng xuyên khung thay thế. Nếu không có sinh khương, dùng can khương thay thế.
|
