Tứ thần hoàn
【Nguồn】"Nội khoa tham yếu" quyển dưới.
【Thành phần】Thục đậu khấu (dùng sống) 60 gram, Bổ cốt chỉ (sao) 120 gram, Ngũ vị tử 60 gram, Ngô thù du 120 gram
【Cách dùng】Tất cả thuốc tán thành bột, thêm 50 quả táo đỏ, 120 gram sinh khương, cắt nhỏ, nấu với nước đến khi táo chín, bỏ khương, lấy thịt táo trộn với thuốc làm viên, to bằng hạt cây bồ đề. Mỗi lần uống 50–70 viên, uống lúc đói.
【Công dụng】Ôn thận ôn tỳ, cố sáp chỉ tả.
【Chỉ định】Tỳ thận hư hàn, đại tiện không chắc, ăn không ngon miệng, hoặc ăn không tiêu, hoặc đau bụng, mệt mỏi, lưỡi nhợt, lớp lưỡi trắng mỏng, mạch trầm trì vô lực. Hiện nay thường dùng để điều trị tiêu chảy mạn tính, lao ruột, các trường hợp tiêu chảy lâu ngày do tỳ thận hư hàn hoặc tiêu chảy vào sáng sớm.
【Lý luận phương】Phương này là sự kết hợp giữa hai phương “Nhị thần hoàn” trong “Phổ tế bản sự phương” và “Ngũ vị tử tán”. Trong phương, Bổ cốt chỉ ôn thận ôn tỳ, dùng làm quân dược; Ngô thù du ôn trung tán hàn, Thục đậu khấu ôn tỳ ấm vị, cố sáp chỉ tả, dùng làm thần dược, hai vị phối hợp với nhau, điều trị cả tỳ và thận, khiến mệnh môn hỏa đủ, tỳ dương được kiện vận, sức ôn dương cố sáp tăng cường hiệu quả. Ngũ vị tử vị chua thu liễm cố sáp, phối hợp với sinh khương ôn vị tán hàn, táo đỏ bổ tỳ dưỡng vị, cùng làm phụ dược và sứ dược.
【Nghiên cứu thực nghiệm】Ảnh hưởng đến hoạt động ruột cô lập《Nghiên cứu thuốc đông y thành phẩm》1981(9):31, Tứ thần hoàn và các phương tách riêng là Nhị thần hoàn, Ngũ vị tử tán, cũng như các vị thuốc đơn độc là Ngũ vị tử, Ngô thù du, đều có tác dụng ức chế rõ rệt đối với hoạt động tự phát của ruột cô lập thỏ, đồng thời kháng lại co thắt ruột do Acetylcholine và Barium chloride gây ra. So sánh tác dụng ức chế ruột của Tứ thần hoàn với adrenaline cho thấy tác dụng ức chế này không phải do tác động qua thụ thể α. |
