Thận Khí Hoàn
【Nguồn】"Kim Quí Yếu Lược" quyển hạ.
【Tên khác】Bát Vị Thận Khí Hoàn (trong "Kim Quí Yếu Lược" quyển thượng), Tuy Trữ Bát Vị Hoàn (phụ phương trong "Kim Quí Yếu Lược – Trung Phong Lịch Kết Chương"), "Kim Quí" Thận Khí Hoàn (trong "Nội Khoa Tóm Lược" quyển hạ), Quế Phụ Bát Vị Hoàn (trong "Y Phương Tập Giải"), Quế Phụ Địa Hoàng Hoàn (trong "Y Tông Kim Giám" quyển tứ thập tam).
【Thành phần】Sinh Địa Hoàng 128g, Sắc Dược 64g, Sơn Trúc Dược 64g, Bạch Linh 48g, Trạch Tả 48g, Đơn Bì 48g, Quế Chi, Phục Tử (sao) mỗi vị 16g.
【Cách dùng】Tám vị thuốc trên tán thành bột, luyện mật làm viên, kích thước bằng hạt cây đậu phộng. Mỗi lần dùng 15 viên, uống với rượu, tăng dần đến 20 viên, ngày uống ba lần.
【Công dụng】Ôn bổ thận khí.
【Chỉ định】Thận khí hư, lưng đau chân mỏi, sợ lạnh, bụng dưới co thắt, tiểu không thông hoặc tiểu nhiều, lưỡi nhợt to, mạch sâu nhỏ; hoặc ho đàm, phù thũng, chân khí, tiểu đường, tiêu chảy kéo dài. Hiện nay dùng cho tiểu đường, suy giáp, viêm thận mạn tính, suy chức năng vỏ thượng thận và hen suyễn thuộc chứng thận khí hư.
【Chống chỉ định】Người có triệu chứng thận âm hư như họng khô, miệng khát, lưỡi đỏ, ít phủ, hỏa thận thượng viêm thì không nên dùng.
【Lý luận phương】Trong phương này, Địa Hoàng, Sơn Trúc Dược bổ thận âm, thu tinh khí; Sắc Dược, Bạch Linh kiện tỳ lợi thấp, Trạch Tả tả thủy tà trong thận; Đơn Bì thanh hỏa tương hỏa can đởm; Quế Chi, Phục Tử ôn bổ chân hỏa mệnh môn. Các vị thuốc phối hợp, cùng nhau tạo hiệu quả ôn bổ thận khí.
【Nghiên cứu thực nghiệm】1. Nghiên cứu chống rối loạn chuyển hóa thí nghiệm: "Nhật Bản Hàn Phương Y Học" 1982(4):10, cho chuột trắng già tăng tuổi dùng Bát Vị Địa Hoàng Hoàn, khảo sát chuyển hóa glutathione, kết quả: ① GSH và GSSG trong thủy tinh thể tăng rõ rệt, suy đoán Bát Vị Địa Hoàng Hoàn có tác dụng phòng ngừa đục thủy tinh thể do tuổi già; ② GSH trong máu tăng, suy đoán Bát Vị Địa Hoàng Hoàn tham gia vào chuyển hóa glutathione ở màng hồng cầu; ③ GSH trong tinh hoàn tăng, gợi ý Bát Vị Địa Hoàng Hoàn tham gia vào tổng hợp DNA và chuyển hóa glutathione. 2. Nghiên cứu thành phần chống tiểu đường: "Tạp chí Nghiên cứu Trung Thành Dược" 1982(1):46, dùng bột Bát Vị Hoàn cho chuột mắc tiểu đường do Streptozotocin, kết quả cho thấy Bát Vị Hoàn có thể ức chế hiệu quả lượng nước uống, lượng nước tiểu, glucose và lượng đường niệu. Trong các vị thuốc đơn độc cấu thành phương này, chỉ Sơn Trúc Dược có hiệu quả, và tiếp tục tìm ra thành phần chống tiểu đường là ursolic acid và oleanolic acid. |
