Địa Hoàng Hoàn 1
【Nguồn】"Tiểu Nhi Dược Chứng Trực Quyết" tập hạ.
【Tên khác】Bổ thận Địa Hoàng Hoàn ("Dưỡng Dưỡng Tân Thư" tập 6), Lục Vị Địa Hoàng Hoàn ("Chính Thể Lệ Yếu" tập hạ), Lục Vị Hoàn ("Chứng Khí Chuẩn Thận" loại phương tập 1).
【Thành phần】Sử địa hoàng 24g, sơn trư nhục, khô sơn dược mỗi thứ 12g, trạch tả, đan bì, bạch phục linh mỗi thứ 9g
【Cách dùng】Tán thành bột, luyện mật làm hoàn, kích cỡ như quả hồ đào. Người lớn mỗi lần dùng 6–9g, uống lúc đói bằng nước muối loãng; trẻ em mỗi lần dùng 1,5–3g, uống lúc đói bằng nước ấm, ngày dùng ba lần;
【Công dụng】Dưỡng thận âm, bổ huyết can.
【Chủ trị】Can thận âm hư, đầu mẫn hoa mắt, mắt mờ tai điếc, họng khô đau, lưng gối mỏi yếu, tự hãn, đạo hãn, xương nhiệt lao nhiệt, di tinh sớm tiết, khát nước nhiều, tiểu tiện nhiều lần, tiểu ra máu, đại tiện ra máu, đau răng do hư hỏa, chảy máu nướu răng, tóc bạc sớm; phụ nữ kinh nguyệt sớm, lượng kinh ít; trẻ em sọ đỉnh chưa đóng, gầy yếu, xương nhiệt, đi muộn, nói muộn, mọc răng muộn, lưỡi đỏ ít lớp, mạch tế sác. Hiện dùng trong viêm thận mạn tính, tăng huyết áp, tiểu đường, suy nhược thần kinh, cường giáp, lao phổi, viêm võng mạc trung tâm, viêm thần kinh thị giác và các khối u giai đoạn cuối thuộc chứng can thận âm hư. Ngoài ra dùng để dưỡng sinh, chống lão hóa, điều trị các chứng trạng biểu hiện của lão hóa sớm.
【Lý luận phương】Chứng chủ trị của phương này đều thuộc can thận âm hư, trị phải bổ dưỡng âm can thận. Sử địa hoàng bổ thận âm, ích tinh tủy là quân dược; sơn trư nhục bổ can thận, thu liễm hư hỏa, khô sơn dược vừa bổ thận, vừa kiện tỳ, cùng là thần dược; âm hư thì hỏa vượng, nên phối hợp đan bì thanh nhiệt lương huyết, tiêu trừ hư hỏa can thận; thận hư thì thủy thấp không thể bài tiết, nên dùng bạch phục linh, trạch tả lợi thủy thấp. Toàn phương "tam bổ" và "tam tả" kết hợp, nhưng trọng điểm ở "bổ", phụ trợ ở "tả", vì vậy ba vị "bổ" có lượng lớn hơn, ba vị "tả" có lượng nhỏ hơn. Sáng tạo phương này rất khéo léo, phối hợp tinh tế, vì thế đời Thanh Phí Bác Hùng gọi nó là "điểm chuẩn chính của phương bổ".
【Nghiên cứu thực nghiệm】1. Tăng sức khỏe, kích thích chức năng miễn dịch cơ thể. "Tạp chí Y học mới" 1977(7):41, Lục Vị Địa Hoàng Hoàn đối với chuột bình thường có thể tăng cân, kéo dài thời gian bơi, tăng sức khỏe, gợi ý hiệu quả bổ dưỡng. Ngoài ra, còn có thể giảm tỷ lệ gây ung thư biểu mô vảy dạ dày trước do N-nitroso-ethanol-methylamine ở chuột, làm tăng hoạt động sinh trưởng trung tâm sinh phát ở các nút lympho lách ở động vật tiếp xúc chất gây ung thư hóa học, tăng hoạt tính thực bào hệ thống đơn nhân – đại thực bào ở giai đoạn đầu ghép khối u, nâng cao tỷ lệ albumin/globulin huyết thanh ở động vật mang khối u, có vẻ kéo dài thời gian sống của động vật mang khối u. Từ đó suy ra, tác dụng chính của phương này nằm ở việc huy động khả năng chống ung thư của cơ thể, đạt được hiệu quả "bổ chính trừ tà". "Tạp chí nghiên cứu thuốc đông y" 1986(4):26, so sánh thí nghiệm với Độc Nhân Thang, nước muối sinh lý, chứng minh phương này có tác dụng tương tự chống lạnh, chống mệt mỏi, chịu thiếu oxy và tác dụng tương tự corticoid. Đối với thoái hóa tuyến thượng thận, tuyến ức do hydrocortisone gây ra ở chuột có tác dụng kháng lại nhất định, đồng thời ức chế sự tăng sinh hạt mô bông trong chuột bông cotton. 2. Cải thiện lưu lượng máu thận, hạ huyết áp. "Tạp chí Nội khoa Trung Quốc" 1964(1):23, chiết xuất dạng thang của phương này có tác dụng hạ huyết áp rõ rệt, cải thiện chức năng thận, giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân tăng huyết áp thận thực nghiệm. Suy luận cơ chế tác dụng của phương này, có thể là cải thiện trực tiếp hoặc gián tiếp lưu lượng máu thận, qua chuyển hóa thận thúc đẩy bài tiết ở ống thận. 3. Hạ mỡ máu. "Tạp chí nghiên cứu thuốc đông y" 1986(12):41, phương này không ảnh hưởng rõ rệt đến cholesterol và triglyceride huyết thanh ở chuột bình thường, nhưng có tác dụng hạ mỡ máu rõ rệt ở thỏ thí nghiệm bị tăng mỡ máu. |
