การอักเสบลามไปยังท่อนำไข่ และขยายต่อไปจนเกิดการอักเสบรังไข่ โดยท่อนำไข่และรังไข่เกิดการอักเสบพร้อมกัน จึงเรียกว่า "โรคอักเสบของท่อนำไข่และรังไข่" หรือเรียกอีกอย่างว่า "โรคอักเสบของอวัยวะส่วนที่สอง" โรคนี้มักพบในวัยเจริญพันธุ์ โรคนี้แบ่งเป็นเฉียบพลันและเรื้อรัง อาการสำคัญของโรคเฉียบพลัน ได้แก่ ไข้สูง (ถึง 40 องศาเซลเซียส) หนาวสั่น ปวดท้องน้อยด้านข้างทั้งสองข้าง ท้องอืด ตกขาวเพิ่มขึ้น หมดแรง อ่อนเพลีย ไม่อยากอาหาร บางรายอาจมีอาการ constipation หรือปวดปัสสาวะ อาการของโรคเรื้อรัง ได้แก่ ปวดท้อง ท้องอืด ปวดหลังส่วนปลาย รู้สึกเหมือนมีอะไรกด ประจำเดือนมาเร็วกว่าปกติ ปริมาณประจำเดือนมากขึ้น ปวดประจำเดือน ไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ ตกขาวเพิ่มขึ้น ปวดขณะมีเพศสัมพันธ์ หมดแรง อ่อนเพลีย ฯลฯ โรคเรื้อรังมักเกิดจากการเปลี่ยนแปลงจากโรคเฉียบพลัน ซึ่งมักไม่หายขาด และมักเกิดอาการกำเริบเมื่อเหนื่อยล้า กระทบต่อสุขภาพร่างกาย
แพทย์ตะวันตกเชื่อว่า สาเหตุของโรคเกิดจากภาวะติดเชื้อหลังมีประจำเดือน หลังคลอด หรือการติดเชื้อจากกระบวนการผ่าตัดในโพรงมดลูก หรือการลามจากโรคอักเสบของอวัยวะใกล้เคียงท่อนำไข่
การวินิจฉัยโรคควรพิจารณาประวัติผู้ป่วย ว่ามีประวัติคลอดบุตร แท้ง หรือมีการผ่าตัดในโพรงมดลูก หรือมีเพศสัมพันธ์ในช่วงมีประจำเดือนหรือไม่ จากนั้นพิจารณาอาการ เช่น ไข้ ปวดท้อง ตกขาวเพิ่มขึ้น ประจำเดือนผิดปกติ พร้อมตรวจสูติกรรมพบว่ามดลูกโตขึ้น มีอาการเจ็บเมื่อสัมผัส ท่อนำไข่หนาขึ้น มีก้อน หรือมีอาการเจ็บเมื่อสัมผัส จึงยืนยันวินิจฉัย ในการตรวจห้องปฏิบัติการของโรคอักเสบของอวัยวะส่วนที่สองชนิดเฉียบพลัน พบว่าจำนวนเม็ดเลือดขาวเพิ่มขึ้น จำนวนเม็ดเลือดขาวชนิดกลางเพิ่มขึ้น ความเร็วการตกของเม็ดเลือดแดงเพิ่มขึ้น ซึ่งช่วยยืนยันการวินิจฉัยได้
แพทย์ตะวันตกมักใช้ยาซัลฟา ยาปฏิชีวนะ หรือหากจำเป็น ใช้ฮอร์โมนรักษา สำหรับผู้ป่วยเรื้อรังที่มีหนองในท่อนำไข่ หรือมีหนองในท่อนำไข่และรังไข่ ซึ่งมีแนวโน้มจะเกิดอาการเฉียบพลันได้ จึงแนะนำให้ผ่าตัด
โรคดังกล่าวอยู่ในขอบเขตของแพทย์แผนจีนที่เรียกว่า "ตัวอย่างตกขาว" "ปวดท้อง" "ไข้" แพทย์แผนจีนเชื่อว่าเกิดจากเชื้อโรค ความร้อนและความชื้นสะสม ทำให้พลังงานและเลือดไม่สมดุล ส่งผลให้เกิดอาการไข้ ปวดท้อง ตกขาวเพิ่มขึ้น <โรคอักเสบของท่อนำไข่และรังไข่>
| 